Morgunblaðið - 08.05.1960, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 08.05.1960, Blaðsíða 10
10 MORGVNBLAÐIÐ Sunnudagur 8. maí 19S0 Spfallað um trú og visindi n. — Það er ekki hægt að segja að þér séuð kristinn maður, prófessor Dungal? — Nei, alls ekki. — En trúaður kannski? — Nei, ekki heldur. Ég er laus við alla religíon. í mín- um augum er trúin ekkert ann að en hjátrú, sem ekki hefur enn verið viðurkennd hjátrú. Öil trúarbrögð, sem heimur- inn hefur kynnzt til þessa dags, hafa orðið að hjátrú. Og kristindómurinn er greinilega á sömu leiðinni. Engum heil- vita manni kemur til hugar að trúa nú á meyjarfæðingu og upprisu, eins og ailur al- menningur gerði á mínum upp vaxtarárum. — Þegar „Blekking og þekk ing" kom út, heyrði ég gaml- ar konur segja: — Skyldi hon um prófessor Dungal ekki líða illa að vera svona trúlaus? Segið mér, líður yður illa? — Nei, mér líður prýðilega. Trúuðu fólki líður sízt betur en trúleysingjum eins og mér. Hugsið yður bara allar þær þjáningar, sem eru sprottnar af ótta við djöful og helvíti. Kenningar kirkjunnar eru leifar frá þeim tíma, þegar prestar og munkar stóðu við banabeð sjúklingsins til að pína út úr honum eignir hans og hétu honum sáluhjálp í staðinn. Guðmundur Hannes- son sagði mér, að sér hefði virzt trúað fólk miklu hrædd- ara við dauðann en þeir sem eru trúlausir, og ég held marg ir læknar hafi svipaða sögu að segja. Það þarf enginn að undrast þennan ótta fólksins, ef haft er í huga, að það var kannski einn af 10.000, sem átti von um paradísarsælu. _ En sálin, haldið þér ekki að hún sé til, að við eigum sál? __ Fæstir okkar vita hvað þeir eiga við, þegar þeir tala um sál. En ef átt er við and- legan líkama sem getur lifað sjálfstæðu lífi, án þess líkama sem við þekkjum, verð ég að segja að slík sál er ekki við- urkennd af vísindunum. En haldið þér að slik sál sé til? __ Því hefur verið hvíslað að mér á ákveðnum stundum í lífinu. —Það getur svo margt bor izt inn í hug manns frá tilfinn- ingalífinu, sem kallað er, en það er ekki gott að greina hvað á sér stað af því í raun- veruleikanum. Þér eruð kannski spíritisti? __Ég held spíritisminn geti unnið stórkostleg vísindaaf- rek í framtíðinni, hann og læknisfræðin eiga kannski sftír að taka höndum saman, hver veit? — Já, þér haldið það, en hann hefur ekki farið vel af stað, hann hefur ekkert sann- ið. — Spíritistar hafa vigtað út- rymið frá líkamanum. — Það getur ekki verið það íefur ekki verið vísindalega annað að útfrymi sé til. — Sir William Crookes gerði .tórmerkar spíritískar athug- mir, sá heimsfrægi eðlisfræð- ngur og raunvísindamaður. — Já, það er alltaf vitnað í aann — það er rétt, hann féll fyrir spíritismanum. Ég væni hann ekki um falsanir eða fleipur, en það verður aldrei talið vísindalega sannað, sem er ekki hægt að endurtaka annars staðar. Darwin sagði: — Það er ekki eins hættulegt að draga rangar ályktanir og gera rangar athuganir. Það var rétt hjá honum. Maður má ekki hafa slíka oftrú á neinum manni, að honum geti ekki skjátlazt. — Hefði Jónas Hallgrímsson getað ort Gunnarshólma aftur, ef honum hefði verið fyrir- skipað það? — Til hvers? — Til að sanna vísindalega, að hann hefði ort hann áður. — Nei, ekki Gunnarshólma, heldur eitthvert annað kvæði svo gott, að allir vissu að það væri eftir hann. En það herði orðið að vera merkiiegra Ijóð en kom „í .gegnum" Kamban, þér munið eftir því, Kam'oan var miðill um tíma. — Gunnarshólmi er innhtás- ið Ijóð, verður innblástur nokkurn tíma sannaður með endurtekningu? ég spyr. —Fyrir mér er mjög vafa- samt að nokkur innbiastur sé til, þ.e. að heili manns verð: fyrir áhrifum frá æðri vits munaverum. Ég held miklu fremur að heili mannsins af- reki mestu, þegar hann er vel hvíldur, vel upplagður, þegar maðurinn er í stemningu til að framleiða það sem er satt og fagurt. Og slíkt ástand get ur endurtekið sig og gerir oft — þó of sjaldan. — En segið mér, dreymir yður aldrei neitt, prófessor Dungal? —Jú, eins og hvern annan. — Aldrei fyrir óorðnum hlutum? — Það er érfitt að segja, ég er lítill draumamaður, en móð ur mína dreymdi oft fyrir ýmsu. — Hvernig skiljið þér það? — Ja, mannsheilinn er bara miklu merkilegra verkfæri en við höfum hugmynd um, t.d. vaknaði móðir mín eina nótt- ina og kallaði: — Hann Hall- dór hefur slasazt á handleggn um. Halldór bróðir minn var þá í Berlín, mörg þúsund kíló- metra í burtu, og við vissum ekkert um hans hagi. En viku síðar barst okkur br-if f«-á — Ætli afstaða yðar sé ekki að einhverju leyti uppreisn gegn uppeldinu? — Það kann að vera, en spíritisminn hefur smám sam an gufað upp hjá mér, eftir því sem ég hef elzt. — Hvað hefði frændi yðar, Haraldur Níelsson sagt, ef hann hefði heyrt til yðar? — Hann hefði mótmælt með sínum rökum. Mér þótti vænt um hann eins og föður og ég virti hann mikils. Hann var glæsimenni, hafði allt til að bera sem prýða má einn mann, en það var eins og Árni Páls- son sagði: — Ég hef aldrei vit- að nokkurn mann stúdera guð fræði svo hann hafi beðið þess bætur. — Voru þau lík, Haraldur og móðir yðar? — Þau voru mjög samrýnd. Móðir mín var trúuð kona. Hún var svo sannfærð um að hún mundi Jifa efUr dauoann við prófessor IMíeiís Dungal að hún sagðist skyldu láta mig vita af sér. Ekki hef ég orðið neins var enn, þó 8 mán- uðir séu liðnir frá því hún dó. — Kannski vill hún ekki hrella yður? — Jú, hún ætlaði svo sann- arlega að láta mig vita af sér, það er áreiðanlegt. Sannleik- urinn er sá, að spíritisminn þrífst illa í rafmagnsljósi. f fámenni og myrkri lifir fólk á sínu eigin ímyndunarafli og þá skapast álfar, tröll og draugar. — En af hverju haldið þér að móðir yðar hafi vitað um slysið í Berlín? — Ég sagði yður það áðan, heilinn er feiknalega merki- legt iíffæri, miklu viðkvæm- ara sendi- og móttökutæki en við höfum hugmynd um, ekki sízt móðurheilinn, þegar barn ið er annars vegar. Það lengsta sem menn hafa hingað til komizt í spíritískum fræð- 'im er »ð sao^" ¦»# „eit.thvað" getum sæit okkur við kommúnismann og verið ham ingjusöm. Undirstaðan undir öllu frjálsu lífi er gagnrýni, en það getur verið að til sé lífshamingja án gagnrýni, ég veit það ekki, það má t.d. vel hugsa sér, að beljan sé ham- ingjusamari en við — en við eigum ekki að gera okkur á- nægð meðhugsunarlausasælu. Engum hugsandi manni er það nóg að fullnægja aðeins frumstæðustu hvötum líkam- ans, að borða ,sofa og svala kynhvöt sinni .Hugsandi mað- ur kaupir hamingjuna með göfugri þjáningu, segir Ernest Renan, og Prédikarinn segir: — Sá sem eykur þekking sína, eykur kvöl sína. Það eru mik- il sannindi. Fáfræðinni getur fylgt viss hamingja, en ham- ingja beljunnar á ekki að vera okkar takmark, finnst yður það? — Ég held bara að ég hafi ágæt áhrif á yður! l/auw ovéuw saql Berlín og þá kom í Ijós að hann hafði slasazt á hægri handlegg eins og móður mína hafði dreymt, og á sama tíma. — Þarna sjáið þér! — Nei, ég sé ekki annað en það, að heilinn er miklu merki legra liffæri en við höldum. En við þekkjum hann því mið ur svo lítið og starfsemi hans ennþá minna. I honum eru billjónir frumna, sem hafa ná- ið samband sin á milli — möguleikarnir eru astrónóm- ískir, við kunnum bara ekki að nota þá. Þegar barn er 5 ára, er heilinn orðinn full- þroska verkfæri ,sem aðeins á eftir að æfast og læra. Það sem við vitum um heilann á móti því sem við vitum ekki, er eins og eitt rykkorn saman borið við Reykjavík. — Þér hafið verið alinn upp í spiritisma, sögðuð þér? — Já, spíritisma og myrk- fælni er óhætt að segja. sé til, sem hefur ekki verið skýrt, einhver fyrirbæri. Þetta er niðurstaða þýzka vísinda- mannsins baróns von Schr- enck-Notzing, en það er ekki sama og hafa sannað Iff eftir dauðann. — Og þó þér trúið ekki á annað líf, eruð þér hamingju- samur. — Satt að segja hugsa ég aldrei um hvort ég sé ham- ingjusamur. Ég veit að margir eru sælir í sinni trú. En ég kæri mig ekki um þá hamingju. Trúin er kenning, sem borin er fram og enginn má gagnrýna. Sum- ar stjórnmálastefnur geta ver ið trú, einræði er það alltaf. Kaþólskan er trú á sömu for- sendum, og það er ekki vel séð, svo ekki sé meira sagt, að gagnrýna kristindóminn al- mennt. Við getum ekki látið okkur þetta lynda og verið hamingjusöm frekar en við Prófessor Dungal brosti og leit á klukkuna, það minnti mig á það sem hann hafði sagt áður, þegar hann talaði um heilann og möguleika hans: —Við vitum svo lítið um líf okkar. Sennilega er enginn tími til og margt í kringum okkur blekking ein. Við vitum ekki einu sinn, hvert við er- um að fara eða hvort við erum að fara nokkuð. Hér á túninu milli fæðingar- deildarinnar og rannsóknar- stofunnar er snigill. Hann lagði af stað frá fæð- ingardeildinni fyrir 10 dög- um og er nú kominn hálfa þessa leið. Hann veit ekki hvað hann hefur verið lengi á leiðinni og ekki heldur, hvert hann er að fara. Hann er blindur og verður að treysta á lyktnæmi sitt. Það eina sem hann skynjar auk þess er munur á nótt og desi. Hann getur ekki haft nen.a mjög ófullkomnar hugmyndir um umhverfi sitt. Og svo einn dag kemur lóa og kroppar hann í sig. Hver veit nema við séum líka sniglar í okkar um hverfi? — Getur ekki vantrú yðar verið sérvizka? —Það hefur alltaf verið saat, að sjálfstæð hugsun sé • . vizka. Að því leyti má italla vantrú mína sérvrzku, en hún er betri en sértrú og ekki eins saknæm. — Segið mér að lokum, prófessor Dungal, hafið þér aldrei verið hræddur við að deyja? — Nei, hví í ósköpunum ætti ég að vera það, ég er ekki ^ræddari við að deyja en sofna. Ég var rétt að segja dauður um þetta leyti í fyrra, en ég var ekkert hræddur. Fyrir mörgum árum tók ég eftir því heima hjá mér að púlsinn var farinn að slá ó- reglulega og nokkru síðar hætti hjartað að slá, og þá leið yfir mig. Með þessu fylgdist ég nákvæmlega og sagði við sjálfan mig: — Nú, það er bara svona, ég er að deyja! En engin hræðsla greip mig, alls engin. Hræðsla er ekkert ann- að en kvöl, sem við tökum út fyrirfram, af því við búumst við einhverri kvöl, sem ekki er víst að verði. Það ætti að vinna að því að útrýma ótt- anum, því hann á ekki rétt á sér Það er nóg að taka út kvöl ina þegar óhappið hefur dun- ið yfir. Ég man eftir því'eitt sinn þegar ég kom heim með mót- orbát frá Danmörku 19 ára gamall, að veðrið var eins og það gat verst orðið. Ég lá fyr- ir niðri í káetu hjá skipstjór- anum. Þá kemur stýrimaður- inn niður og segir við skip- stjórann: — Já, Guðmundur, alltaf lagðist það í mig að svona mundi fara — að við kæmumst ekki lifandi úr þess um túr. Þessi orð voru eina hughreystingín sem ég fékk á leiðinni. En þau snertu mig ekki. Mér var alveg sama, bara ef ég losnaði við sjóveik- ina. Ég hef aldrei verið hrædd \ir við dauðann.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.