Morgunblaðið - 18.10.1964, Blaðsíða 8

Morgunblaðið - 18.10.1964, Blaðsíða 8
8 M0KGUNBLAB1& Sunnudagur 18. okt 1964 Ragnar Tómasson: Gott aö vera bindindismaður Það er gott að vera bindind- ismaður í nútímaiþjóðfélagi. Að vera bindindismaður er að njóta vissra forréttinda í heimilislífi starfi og leik. Það er lán, sem því miður alltof fáum hefur hlotnast, en sem við viljum öll- um unna og allt til vinna að aðr ir njóti. Þeim sem hugsjónir eiga, er það dýrmætt að geta sett þær fram í ræðu og riti, og unnið þeim fylgi með markvissri baráttu. í>etta hefur bindindis- hreyfingin hér á landi gert frá því fyrsta og vafalaust værum við 'im margt verr settir ef ekki hefði verið starfi hennar fyrir að fara. Ekki er fyrir það að synja að bindindishreyfingin kunni að hafa hagað baráttu sinni á annan veg en vænlegast var til árangurs, en enginn skyldi þó vanmeta starf hennar til framgangs göfugri hugsjón. Bindindishreyfinigín hefur haft við ramman reip að draga, sem er áfengistízkan. Er það ekki einasta dæmi þess að menn láti tízku ráða, þar sem skynsemin væri betur tii forystu faliin. Þá taka margir áfengisneytendur bindindistali illa og finnst að þar sé hróflað við einkamálum manna. Það má fallast á þau rök að vissu marki, en þá verð- ur jafnframt að hafa hugfast að jafnskjótt og áfengisneyzla eins manns raskar högum ann- ars, þá hættir hún að vera einka mál viðkomandi. Dæmi um það eru fleiri en svo, að taki að nefna. Hverjum borgara ber vernd af hálfu þjóðfélagsins gegn hættum þeím, er áfengis- neyzla annarra skapar honum. Því fer víosfjarri að sú vernd sé fyrir hendi, og er reyndar næsta ólíkiegt að hana sé nokk- urn tíma hægt að láta í té. Ekki fer hjá því, að menn geri aðrar og ákveðnari kröfur um af stöðu hins opinbera, til áfengis- vandamálanna, en til einstakl- Ragnar Tómasson inga. Einstaklingnum getur lið- izt að láta áfengisbölið sig engu skipta, en því opinbera ekki. Ráðstafanir hins opinbera til að bæta ástandið íþessum efnum eru ekki ýkja róttækar. I veizl- um þess t.d. er áfengi haft í hávegum, og áfengi virðist vera það stór liður í embættisrekstri ríkisstjórnar að meðlimir henn- ar fá áfengi með sérstökum vild- arkjörum. Vitaskuld apa svo minni spámenn eftir, og árang- urinn er sá að það þykir bragð- daufur mannfagnaður þar sem áfengi er ekki er ekki að hafa að hvers manns viid. í þessu tilfelli eru siðferðilegar skyldur hins opinbera látnar víkja fyrir skaðsamlegri tízku, áfengis- tízku. Hér skapar það opinbera slæmt fordæimi. Það hefur lykla_ völdin að breytni almennings og því ríður á miklu að fordæmi þess sé gott. Skólar okkar eru oft gagn- rýndir, og þykir mönnum að þar sé mörg lexían kennd sem verði magur biti í veganesti ung lingsins. Það er vitanlaga eitt meginhlutverk skólanna að ala upp og mennta aesku landsins á þann hátt að hún sé sem bezt undir lífsstarf sitt búin. Sá skip- stjóri þætti varla líklegur til að verða farsæll í starfi sem ekki þekkti hættur þær sem sjófar- anda eru búnar. Áfengi er hættulegur fygli- nautur og við því ber að vara. Fáum stendur sú skylda nær en skólunum. Enda segir í 31. gr. laga 58/1954: „í öllum skólum, er opinbers styrks njóta, skal \ fara fram fræðsla um áfihrif á- fengisnautnar. Sérstaka áherzlu skal leggja á að upplýsa, hvaða áhrif ofnautn áfengis hefur á líkama mannsins, vinnuþrek, sið ferðisþroska hans og sálarlíf, á heimili manna, umigengnisvenj- ur og almenna siðfágun, á fjár- hag einstaklinga og þjóðarinn- ar, á öryggi í vandasömu starfi og atvinnu manna áimennt. Enn fremur skal veita fræðslu uim það, hver sé öruggasta leiiðin til að forðast ofnautn áfengis. — - Sigríður SumarliðadótHr: Afengi og uppeldi HVERS má ég vænta af barni mínu? — er brennandi spurning margra foreidra. Þeirri spurningu roæta svo oft aðrar og enn nær- göngulli spurningar svo sem: Hvernig er jarðvegurinn sem barnið hefir vaxið upp í? Hvern- jg er heimilið og skilyrðin sem því var fengið til að þroskast og vaxa upp við? Til eru mæður og feður, sem vænta mikilla og góðra ávaxta af vanhirtum akri. Er ekki til of mikils mælast að börn, sem sjá og heyra foreldra iótum troða Guðs og manna lög, vaxi upp og verði góðir og gegn- ir borgarar? Það vill stundum brenna við að það er haft hefir verið fyrir barninu á bernsku- heimilinu er fordæmt, er barn- ið kemst á unglings- og þroska- árin. Ekki er það með öllu óal- gengt, að slikir foreldrar eða uppalendur skelli gjarnan dá- litlu af skuldinni á skólana, jafnvel allri og virðast með engu xnóti geta séð að augljóst er á stundum hvar frumástæðurnar fyrir þessu eða hinu sem miður fer í fari barnsins eða unglings- ins er að leita, á heimilinu sjálfu. „Bakkus" gistir of mörg ís- lenzkra heimila í dag og heldur of mörgum foreldrum í heljar- greip sinni. Jafnvel konunni sem hefir móííurhlutverki að gegna hefir glapist svo sýn að undir morgun skjögrar hún heim alls- endis ófær til að gegna því hlut- verki er henni hefir verið trúað fyrir. Hlýtur unga stúlkan, sem vex upp við slík kjör, það öryggi ag innra jafnvægi, sem hverjum einstaklingi er nauðsynlegt? Eða verður hún frá fyrstu bernsku taugaveiklað barn, sem fáir eða engir skilja, ef til vill síðar svo- kallað vandræðabarn? Getur móðir, sem í samfylgd „Bakkus- ar" virðir að vettugi hjúskapar- heit sitt, ætlast til að siðferði dótturinnar verði allt annað og betra? Fordæmi foreldranna er því eitt hið miklvægasta og það íyrsta sem mótar barnið. Svo er Guði fyrir að þakka að á mörgum heimilum, er hinn trausti grundvöllur lagður að öryggi og sannri hamingju barnsins, sem endist þvi alla æfi. Endurminningin um bernskuheimilið og góða for- eldra hefur vissulega reynst rnörgum dýrmæt fyrirmynd, traustari fjársjóðir en fullar hendur fjár. Ótalin eru þau tár, sem fallið hafa af barnsaugum vegna þess, sð faðir eða móðir jafnvel báðir íoreldrar hafa gengið á mála hjá ,Bakkusi". Sjaldnast gera þessir foreldrar sér grein fyrir hinni sálarlegu ofraun, sem barninu er bakað með slíku, né heldur því að æfilangt mein kann af að hljótast. Fyrir misþyrmingu barnssálarinnar getur enginn bætt með fjármunum né fögrum orðum. Foreldrar, börnin ykkar eru dýrmætari öllu öðru. Bregðizt þeim ekki. Gefið þeim fagurt fordæmi svo að þau geti ávallt með þakklæti minnzt föður síns og móður. Sigríður Sumarliðadóttir. Fræðslumálastjórninni skal skylt að sjá svo um, að skólarn- ir eigi þess jafnan kost að fá hentugar kennslubækur og kennslukvikmyndir til fræðslu um áhrif áfengisnautnar, eftir því sem við á á hverju skóla- stigi." Þetta eru falleg og skiln- ingsrík orð. Þessum lögum er bara hvergi nærri nóg fylgt eft- ir. Sérhver æskumaður á að njóta fræðslu í skóla um áfengisvanda málin. Að láta hann læra af reynslunni einni, er óforsvaran- legt, þegar reynslan getur kost- að manninn heill hans og ham- ingju. Það er hlutverk skólanna að vísa nemendum sínum til veg ar um viðsjála vegi lílfsins. Að vísa rangt til vegar er hlutur sern 220. gr. hegningarlagnna tal ar skýrustu máli um, en þar seg ir að það varði mann allt að 8 ára fangelsi að segja ferðamanni „rangt til vegar, enda hefði hann átt að geta séð, að ferðamanni inum myndi af því háski bú- inn". Það mega sumir fara að vara sig. Mörgum svíður sárt begar sak laust fólk er svipt frelsi og kúg- að með vopnavaldi. Kúgarinn réttlætir gerðir sínar með sýnd- arrökum, sem hann jafnvali freistast til að trúa sjálfur. Millj ónir barna líða þjáningar vegna drykkjuskapar foreldra, svo að- eins lítið dæmi sé nefnt. Þa3 er ömurlegt hlutverk að ætla sér að réttlæa þetta með rök- um þeim sem tíðast eru á borð borin af fylgismönnum Bakkus- ai. f nútímaþjóðfélagi gegnir hver þegn æ stærra hlutverki, tekur á sig sífellt meiri ábyrgð. Áfeng- ið gerir hvern mann minni og ábyrgðartiifinningln sljóvgast. Andstæðurnar eru skýrar. Bind- indishugsjónin hefur því aldrei verið mikilvægari en í þjóðfé- lagi nútímans. Það hafa alltaf nætt um hana vindar skilnings- og sinnuleysis. Áfengið á sterk ítök í mörgum og samvizku þeirra er það notalegast að al- menningsálitið fordæmi ekki á- fengisneyzlu. Það er reyndar ó- sköp mannlegt að meta meir frið eigin saimvizku en einhverja hugsjón, sem nagar sömu sam- vizku. En þó þetta sé mannlegt er það engu að síður hættulegt, þvi það lokar augum manna Framhald á bls. 26 Ásbjörn Stefúnsson læknir: Umferð og áfengi ÞAÐ hefur alltaf verið og er hættulegur „leikur" að aka bil undir áhrifum áfengis. Þessi hætta vex þó hröðum skerfum sökum sívaxandi bilafjölda á vegunum en ófullnægjandi vegakerfis. Einnig vegna auk- innar hundraðstölu ungs og mjög ungs fólks á meðal öku- manna en ætla má, að ungling- ar hafi yfirleitt síður þroskaða áhyrgðartilfinningu en fullorðn- ir. Ennfremur vegna bílanna sjálfra, sem eru nú, sokum mögu leika sinna til hraðaaksturs, allt önnur og hættulegri farartæki í þessu sambandi en óður var. Þá telja ýmsir sálfræðingar og aðr- ir vísindamenn að geðvilla (psy- chopathia) hafi farið mjög vax- andi hjá almenninigi, ekki sízt ungu kynslóðinni, undan farin ár. Er hér um stórhættu að ræða í sambandi við áfengisnautn, sé þetta tilfellið. Enginn vafi er á því, að drykkjuskapur fer vaxandi frá ári til árs vegna aukins' fjölda bíla og ökumanna. Hvort hanr eykst meira en svarar auknum bílafjölda almennt í „bílalönd- unum", vil ég ekki fullyrða, en sumstaðar er það svo, m.a. er ég á því, að svo sé hér hjá okkur. Tölur benda í þá átt. Tek ég hér nokkrar tölur frá Reykjavík ár- in 1961, 1962 og 1963: Teknir vegna gruns um drykkjuakstur: 1961: 261 1962: 427 1963: 584 1 jan. — 13 okt. 1964: 555 Dæmdir fyrir drykkjuakstur: 1961: 178 1962: 268 1962: 268 1963: 157 Það blasir við, hve miklu fleiri þeir eru, sem teknir eru vegna gruns en þeir. sem hljóta dóm. Einkum er munurinn mik- ill á s.l. ári, eða 427. Persónu- lega kemur mér ekki til hugar, að enigir þessara 427 á árinu 1963 hafi ekið undir áhrifum á- fengis, m.öo. að lögreglan hafi verið svo glámskygn á ástand þeirra. Ég er hinsvegar sann- færður um að flestir þeirra hafa verið undir „einhverjum áhrif- um", en blóðprufan sýknað þá, sbr. 25. gr. umferðarlaganna. Máske, og sennilega, hafa þó nokkrir af þessum hópi verið saklausir, hvað snertir áfengis- nautn. En hvað voru. svo hinir margir, sem óku en voru „ekki grunaðir"? Það er á!it margra vísinda- manna, sem mál þessi hafa rann sakað (próf. Goldberg, prof. Drew, próf. Cohen o.m.fl), að lítii áfengisáhrif, þ.e. undir okk- ar lágmarki, 0,5 pro mille, geti mjög oft svipt menn verulegum hluta hæfni þeirra til að aka bíl. Ganga ýmsir þeirra svo langt, að þeir fullyrða, að það sé varla til svo lítil áfengisneyzla, a.m.k. ekki „í praxís", að hún sé skað- laus ökumanni eða öruggt að hún geti ekki gert hann vara- saman, jafnvel hættulegan í um- ferð. Eru víða æ meir og meir hafðar uppi kröfur um það, t.d mjög í Svíþjóð, að löggjafinn viðurkenni eniga áfengisnautn leyfilega á undan akstri. Má því búast við breytingum á umferð- arlöggjöf sumra nágrannalanda okkar á næstunni hvað þetta snertir. En úr því svo er, að menn geta átt það á hættu að Ásbjörn Stefánsson verða grunaðir um ölvun við aktstur, enda þótt þeir jafnvel hafi ekki bragðað áfengi — en erfitt getur orðið að afsanna það á staðnum — því þá ekki að taka það upp hér að búa umferð arlögregluna með „alcotest" tækjum, svo hún geti strax sann fært sig um, hvort um áfengis- neyzlu sé að raeða eða kannske alls ekki. Þessi aðferð breyðist nú víða út utanlands og er talin all örugg það sem hún nær, Þá koma hér nokkrar tölur frá Reykjavíkurlögregliunni um umferðarslys af völdum áfengis árin 1961, 1962 og 1963. Tölurn- ar eru nokkuð dregnar saman. Skýrsla IV: Orsakir umferðar- slysanna: Ölvun: 1961: 68 1962: 78 1963: 89 Skýrsla V: Slysatilfelli a fólki og orsakir þeirra: Ölvun: 1961: 19 v 1962: 29 1963: 34 Ef við tökum heildartölu um- ferðarslysa og tjóna 1963, í Reykjavík og nágrenni, 2752 til- felli, þá er 89 þar af ekki hár hundraðshluti. Slys á fólki af völdum áfengis árið 1963 eru hínsvegar 34, af alls 344 tilfell- um, eða um 10% af ölluim slys- uim. Enda mun það oftast svo, að ef út af ber í umferð vegna drykkjuaksturs, verður tiltölu- lega oft slys á fólki. Hinsvegar eru þessar hundraðstölur hér undir því sem hagskýrslur sumra landa sýna og mjög langt undir því, sem ýmsir þekktir umferðarsérfræðingar víða um heim telja að raunverulegt sé, eða frá 30 til 50% allra slysa, sé allt tekið með í reikningmn, m.a. ástand manna fyrst eftit drykkju. Þessir menn telja að opinberar skýrslur séu, hvað þetta áhrærir, yfirleitt óáreiðan- legar og fremur lítið á þeim að byggja til að fá hugmynd um það, sem raunverulega á sér stað í sambandi við drykkjuakstur. Til þessa liggja oft skiljanlegar orsakir. Mismunandi mun þetta þó í hinum ýmsu löndum. Um- ferðin er víða orðin æðisleg, lamandi. Mönnum veitir ekki af öllu sínu er þeir sitja undir stýri. Það sýna almenn tjón og slys á vegnunum. í raun og veru er umferðin víða vaxin hinum almenna borgara yfir höfuð. Hann brestur andlega orku til að mæta henni svo sem skyldi. Hver sá sem dregur úr haafni sinni til að aka bíl með því að neyta áfengis, eykur hættuna á því að tjón eða slys verði. Hann sýnir að jafnaði með þessu að hann er óábyrgur og ætti ekki að hafa ökuréttindi. Lög- gjafinn ætti ekki að þola nein- um það að aka undir áhrifum áfengis, hve lítil sem eru. Lín- an þarf að vera hrein. Ekkert áfengi við stýrið.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.