Morgunblaðið - 18.10.1964, Blaðsíða 17

Morgunblaðið - 18.10.1964, Blaðsíða 17
/ Sunnudagur 1*. okt 1M4 MORGUNBLAÐIÐ 17 í Misstu tengdaf að- ir og sonur heils- una sama daginn? Hvarf Krúsjeffs frá völdum mundi talið til stórtíðinda, hvern ig sem það hefði borið að. 1 ejálfu sér er það þó ekkert sér- stakt, þótt heilsu sjötuigs inanns hafi hnignað svo, •ð hann láti af störfum. En Krúsjeff hefur verið svo at- kvæðamikill og ráðið slíkri stefnu "breytingu í Sovétríkjunum, að sú spurning vaknar óhjákvæmilega, fcvort aðrir geti fetað í hans fót- spor, jafnvel þótt þá skorti ekki itil þess viljann. Að visu er á það fcent, að þeir, sem taka við, séu hans nánustu samstarfsmenm og þessvegna sé líklegast, að stefn- an verði óbreytt. Málið er ekki svo einfált. Það sést þegar af því *ð tengdasonur Krúsjeffs, rit- stjóri Isvestia, er sviptur starfi samtímis. Hann hefur verið hægri hönd tengdaföður síns og farið fyrir hann í þýðingarmikl- ar sendiferðir, t.d. ekki alls fyrir Mikojan, Breshney og Krúsjeff, meðan allt lék i lyndi. REYKJAVÍKURBRÉF löngu til Þýzkalands til undir- ibúnings heimsókn Krúsjeffs þangað. Fáir trúa því, að þeir tengdafeðgar hafi báðir misst heilsuna sama daginn hvað þá að heilsuleysi tengdasonarins hafi iborið svo brátt að eða hann slík- ur vinnuvíkingur að blað hans hafi ekki getað komið út s.l. fimmtudag, af því að hann hafi þá verið forfallaður sökum las- ieika, Lögregluvörður um dr. Kristin Við íslendingar þekkjum það hinsvegar, að komið hefur fyrir að upplag blaðs hafi verið brennt. Svo var gert á sínum tíma, þegar Jónas Jónsson hafði íkrifað í Tímann grein, sem þá- verandi valdamönnum Framsókn ar líkaði ekki. Sá blaðbruni var vitni mikils skoðanamunar. Skyndileg útgáfustöðvun Isvestia og brotthvarf ritstjórans áður en næsta blað birtist benti ótvíræitt til hins sama. Naumast hafa hinir nýju vald menn heldur fyllst snöggum ótta um líf sendiherra okkar í Moskva eða óttazt uppnám af haras hálfu, þegar þeir sama daginn settu lög regluvörð um heimili hans. Slíkt var aiugljó&t merki almennra öryggsráðstafana vegna þess, að eitthvað meira var að en hnignandi heilsa eins manns. Brott-taka mynda Krúsjeffs áð «r en nokkuð vitnaðist u,m, hvað í aðsigi var, segir og sína sögu. Eftir nýjustu skrif Pravda og •töðusviptingu ýmissa skjólstæð- inga Krúsjeffs er ekki um að yiliast. Sjálfur var Krúsjeff einn nán • sti samstarfsmaður Stalíns. Eng inn hefur þó harðar fordæmt Stalín en einmitt Krúsjeff né greinilegar markað þau tíma- mót, sem við dauða Stalíns urðu *g kom þó ekki fyrr en smám •aman í ljós, hverja úrslitaþýð- ingu þau höfðu. Það, að nánir samstarfsmenn Krúsjeffs taka nú v;ð, veitir þess vegna harla litla Jeiðbeiningu um það, sem verða vtlL Nánustu samstarfs menn hættuleg- astir Eitt af einkennum einræðis- ríkja er það, að nánustu sam- ¦tarfsmennirnir eru iðulega hættulegastir einræðisherranum. Laugard 17. ok£ Ef ekki brýzt út hrein byiting, þá verður honum trauðlega kom ið frá völdum nema fyrir at- beina náinna samstarfsmanna. Þetta þekkir Krúsjeff af eigin reynd. Bæði um hans eigin valdatöku og þegar hans nánu samstarfsmenn ætluðu að svipta hann völdum, þegar hann fór til Helsingfors forðum. Á þessu stigi verður ekkert um það full- yrt, hvað valdamissir Krúsjeffs boðar. En ef hann hefur verið látinn fara nauðugur eiras og nú sýnist öruggt, eru allar likur til að skoðana-ágreiningur hafi valdið. Hvort stefnubreyt- inig kann að verða til góðs eða ills, verður enn síður um sagt. Ágreinirags- málin geta verið mörg og' sum með öllu hulin þeim, sem utan við standa. Lýðræðissinnum hefur líkað misjafnlega við Krúsjeff og vissu lega telja flestir þeirra hann hættulegan andstæðing. Um það verður hinsvegar ekki deilt, að breytingarnar, sem á hans dög- um hafa orðið í Sovét-Rúss- landi og á stefnu þess miða í rétta átt. Er hugsanlegt, að hinir nýju valdhafar telji, að þær hafi gengið of seint? Eða er hitt líklegra að þeir telji sjálfa stefnuna ranga? Þegar um þetta er dæmt, tjáir ekki að einblína t d. á deiluna við Kína-komma, því að vitanlega er hún marg- þætt og stafar ekki sízt af því, að mismunandi stefnu hefur verið fylgt í þessum höfuð- löndum kommúnista síðustu ár- in. Þó að vel megi vera, að beint samband sé á milli kjarnorku- sprenginga Kínverja og valda- missi Krúsjeffs, þá mundi stefrau breyting gegn Kína-kommum hafa víðtækari áhrif en í fljótu bragði verður séð fyrir. Vantraust fremur en traust Vegna þess, að valdamissi Krú sjeffs ber upp á sama daginn og brezku kosningarnar, verður munurinn á stjórnarháttum enn auðsærri og eftirminnilegri. Rússneska þjóðin ræður engu um sín eigin örlög og einungis fáir menn vita, hvað breytingin boðar. Brezka þjóðin kýs sjálf sína stjórnendur eftir að flokkar og frambjóðendur hafa gert grein fyrir skoðunum sínum. Þeir, sem nú verða ofan á, verða á sínum tíma að bera ábyrgð gerða sinna eins og fyrir rennarar þeirra að þessu sinni. Ýms aukaatriði kunna að hafa blandazt inn í og úrskurðurinn ekki vera nógu Ijós. Aðal-atriðið er, að það er þjóðin en ekki lítil einangruð klíka, sem úrslitaráð- in hefur. Annað mál er, að brezkir kjós- endur hafa nú fremur veitt fyrr^ stjórn vantraust en vottað öðrum traust til að taka við. Munurinn á fylgi aðalflokk- anna er sáralítill og verka- mannaflokkinn skortir mikið á að hafa meirihluta kjósenda, þótt hann hafi hlotið meirihluta á þingi. Fylgisaukning frjáls- lynda flokksins verður eins og stendur á að skoða sem van- traust á stjórn fhaldsflokksins, án þess að segja til um hverjir ættu að taka við, því að állir vissu, að Frjálslyndir höfðu engar líkur til að geta myndað stjórn. Menn hafa viljað aðvara íhaídsflokkiran, e.t.v. láta hann hverfa frá völd- um um sinn, án þess að votta Verkamannaflokknum traust sitt. Þegar á allt er litið, hinn langa valdatíma fhaldsflokksins og ástandið fyrir nokkrum mánuð- um má Sir Alec Douglas Home því sæmilega við una. Fáir mundu hafa trúað því fyrir ári, að honum yrði þó iifiita ágengt. Óeining undir niöri Þegar Sir Alec Douglas Home tók við embætti forsætisráð- herra í Bretiandi og forystu íhaldsflokksins var flokkur hans illa kominn. Profumo hneyksl- ið og ýms önnur atvik höfðu leitt til þess, að almenningur hafði mjög misst trú á flokkn- um og forystumönnum hans. Afsögn Macmillans og val á manni í hans stað sýndi, að for ystumennirnir voru innbyrðis ósammiála og báru vægast sagt takmarkað traust hver til ann- ars. Hinn nýi forsætisráðherra fékk ekki með sér í stjórn suma af hinuim fyrri ráðherrum, er álitlegastir höfðu þótt. Úr þeirra hóp kom fram hörð gagnrýni á aðferðinni við val á hinum nýja foringja og einstaka létu ekki við það sitja, heldur réð- ust hörðum orðum á stefnu stjórnarinnar Blaðið Times birti illvígar árásargreinar á stjórnina og töldu flestir að þær væru skrifaðar af eða að undir- lagi fyrrverandi ráðherra. í sumar virtist raunar svo um hríð sem tekizt hefði að eyða á greinimgroum. Þegar leið að kosningunum sást, að svo var ekki. Bæði Times og vikuritið Eoonomist, sam menn höfðu tal- ið sjálffeagt að fylgdu íhaldis- flokknum að málum, snerust gegn horaum. Butler, sem tvisvar hafði verið talinn líklegastur til að verða forsætisráðherra en tók við embætti utahrikisráðherra hjá Home til að firra vandræð- um, lét birta við sig viðtal, sem var kaldara en háLfvolgt í lofi um forsætisráðherrann og ýmsa samráðherra Butlers. Af öllu þessu mátti marka, að megn óánægja var undir niðri í for- ystuliði íhaldaflokksins. Sonur Italíu Nú er eftir að sjá hvernig kosn ingarnar í Bandaríkjunum fara. Fáum virðist þó blandast hugur um, að Johnson sé viss um sigur. Þar hefur svipað gerzt og í Bret landi. Blöð, sem ætíð hafa fylgt repúblikönum að málum, hafa nú snúizt giegn framjóðanda þeirra. Ekki svo mjög vegna hrifnimgar af Johnson, heldur af ótta við Goldwater. En hvort tveggja er, að enginn getur ver- ið alveg viss um úrslit kosninga fyrirfram og að kosið er um ýmsar aðrar þýðingarmiklar stöður en forsetaembættið eitt. Þess vegna verður að halda öllu til skila. Sagt er, að í New York ríki eigi frambjóðandi demokrata til öldungadeildar ninar, Kennedy, í vök að verj- ast vegna gremju kjósenda af ítölskum ættum, sem þar eru mjög fjölmennir. Þeir saka Kennedy um, að hann hafi átt hlut að því að í fyrra hafi af- brotamaður, ítalskur að uppruna, verið leiddur fram í sjónvarpi meg þeim hætti, að ftalir hafi hlotið skömm af. Kennedy segirst raunar hvergi hafa nærri komið. E.t.v. er það einber til- viljun, að Johnson forseti, sem allra manna bezt kann til at- kvæðaöflunar, kallaði Napoleon fyrir skömmu son ítalíu. Af þessu urðu Frakkar bálreiðir og er nú um þetta þrætt í Banda- ríkjahlöðum. Fransk ættaðir kjósendur munu hinsvegar vera færri en ítalskrar ættar, svo að þessi ágreiningur er ekki lík legur til að skaða demókrata, a.m.k. í New York ríki. Fæddur í frönsku landi Frakkavinir benda hinsvegar á, að Napóleon hafi verið fæddur á Korsíku árið eftir að hún sam- einaðist Frakklandi og allur frami hans hafi verið tengdur því landi. Aðrir segja, að ætt hans hafi verið ítölsk og sjálfur hafi hann ætíð talið sig ítala, þegar hann var staddur á ítalíu! Óneitanlega virðist okkur þvílík deila harla hjákátleg getur verið. Hæfilegt glens til til- breytingar í alvarlegri baráttu. En við sjáum, að þar vestra *r því tjaldað, sem til er. Frændur okkar og vinir, Norðmenn, átt- uðu sig fyrr en við á auglýsinga gildi fyrsta Leifs Eiríkssonar- dagsins í Bandaríkjunum. E. t. v. var það að vonum vegna þess, að það var einkum fyrir atbeina norsk-amerískra félaga vestan- hafs, að dagurinn fékkst viður- kenndur. Loftleiðir hafa og aug- sjáanlega enn ekki þjarmað svo að SAS, að það hefur átt ein- hverja aura til að verja í aug- lýsingaskyni af þessu tilfelli. Þó að ekki megi taka þvílíkt bram- bolt of alvarlega, þá verður að viðurkenna, að við létum tæki- færi til auglýsinga ganga okkur úr greipum. Hlálegast er , að í slíkum efnum virðast staðreynd- irnar ekki skipta miklu máli, sbr. það, þegar æruverðugir prófessorar halda því fram í Dan mörku, að íslenzku handritin eigi að halda áfram að vera þar vegna þess að þau fjalli um germönsk og norræn efni og fs- lendingar hafi þar ekkert til mál anna lagt annað en það eitt að skrifa þau! Eru skattar of háir á Islandi? Því er oft haldið fram, að skattar séu orðnir of háir hér á landi. Um þetta má auðvitað endalaust deila. Hver og einn telur eðlilegt að hann haldi sjálf ur sem mestu af því, sem hann hefur unnið fyrir. En hvað þarf að taka miikinn hluta af tekjum borgaranna til þess að halda uppi nútíma þjóðfélagi? Um það ' höfum við okkar eigin reynslu við að styðjast, en einnig reynslu annarra. í ágætri ræðu, sem Gunnar Thoroddsen, fjánmála- ráðherra, hélt á Varðarfundi nú i vikunni, ræddi hann m.a. um þetta. Hér í blaðinu var s.l. mið- vikudag m.a. svo sagt frá ræð- unni: „Þ'á ræddi ráðherrann, hvort opinberar álögur væru hærri hér á landi, en í nágrannalönd- unum, en sumir hafa lótið svo í veðri vaka. Slíkur samaniburð- ur er miðaður við þaran hluta, sem opinberir aðilar, ríki og sveitarfélög taka tii sín af þjóð arframleiðslu með beinuim og óbeinum sköttum, tollum og al mannatryggingag j aldi. Athugun leiðir í ljós, að þetta hlutfall er á s.l. ári 40 af hundraði í Sví- þjóð, 37 í Vestur-Þýzkalandi, 36 í Noregí, 33 í Bretlandi, 29 í Danmörku og lægst hér á fls- landi eða 27 af hundraði. Þetta hlutfall er ekki óhagstæðara í ár og álögur ekki hærri prósenta þjóðarframleiðslu en í fyrra. Það væri því síður en svo rétt, að álögur væru hér hærri en annars staðar." I stað hernaðar- út^jalda Gunnar Thoroddisen hélt á- fram: „Sumir nefndu það í þessu sambandi, að við íslendirogar þurfum ekki að greiða til hera- aðarútgjalda sem aðrar þjóðir og því sé ekki í öllu hægt að treysta slíkum samanburði. Hina vegar gleymdist það oft, að margir stórir útgjaldaliðir va&ru okkur margfalt þungbærari en öðrum þjóðum af ýmsum sökum, t.d. fámennL Nokkur dæmi nefradi ráðherrann: Hér vaeru ekki gömul mannvirki, sem hiægt væri að nota en allt þyrfti að byggja frá grunni. Kbstnaður við samigöngur væri hér margfaldur á íbúa miðað við önnur lönd, auk þess kæmi til víðátta, veðr áttan og fjallvegir. Utanríkis- þjónustan sem væri nauðsynlag ag skylda hverri sjálfstæðri þjóð væri hlutfallslega dýrari eu með öðrum fjölmennari þjóðum. Svo mætti Iengi telja og kæmi þetta fyllilega á móti landvarnarút- gjöldum þeirra þjóða, sem mið- að væri við." FrsxohaW i Ms. 18

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.