Morgunblaðið - 10.06.1965, Blaðsíða 14

Morgunblaðið - 10.06.1965, Blaðsíða 14
14 MORCUNBLAÐIÐ Flmmtudagur 10. júní 1965 -rl — Doktorsritgerð Framhald af bls. 17. skýrslu eða skáldsögu. Lars Lönnroth semur „Tesen om de tvá kulturerna", Frans G. Bengtsson semur „Röde Orm". Þetta ætti samkvæmt fyrr- greindum ummælum um orða- eambandið að „segja fyrir" að vera argumentum e silentio fyrir því, að Svíar á 20. öld geri engan greinarmun á þess- um ritum. „Sérstaklega athyglisvert" virðist Lönrtroth", að við höf- um ekki getað fundið nein greinahugtök, sem skilja á inilli innlendra sagna eins og til dæmis Njálu og hreinna þýðinga" (s. 32). En hvers- vegna skyldum við vænta þess, Bð finna þau? Sjálfir greinum við ekki, í okkar eigin máli, á milli innlendra skáldsagna og þýddra. Við .tölum um skáld- eögu hvort heldur hún er eftir Hemingway eða Eyvind John- lon. Og það gerum við vitandi vits, að annars vegar er um þýðingu að ræða, hinsvegar um frumsamið verk. í kaflan- um u'm greinahugtökin hefur höfundinum ekki aðeins mis- tekizt í megintilgangi sínum, heldur tekst honum að sveipa efnið, sem hann fjallar um, rökkurhjúp með loðinni og ó- rökréttri röksemdafærslu. í kaflanum „Litteratur pá bestallning" (bókmenntir eft- ir pöntun) er sú kenning sett fram, að íslenzkir höfðingjar og leikmenn hafi alls ekki skrif að neitt sjálfir, þeir hafi aðeins pantað verkin hjá skriftlærð- um klerkum. Til stuðnings þess- ari kenningu dregur Lönnroth meðal annars fram Möðruvalla bók (frá ca. 1340), merkasta safn íslendingasagna, sem til er, og segir um þann er hana ritaði, — hvað við áður vissum — að „hann hefur skrifað nokk ur önnur handrit . . og eftir öllu að dæma hefur hann verið vel þjálfaður atvinnumaður, sem tók við pöntunum frá ýmsum aðilum" (bls. 59 f.) Rétt er það. En voru það pantanir um að afrita eða semja? Jafnvel Lönnroth mundi ekki vilja halda því fram, að þessi atvinnuskrifari hafi samið eina einustu af þeim möngu sögum, sem er að finna í Möðru vallabók. Hann er eingöngu af- ritari. Þetta dæmi gefur ekki minnstu vísbendingu um, að sögur eins og Egla og Laxdæla hafi upphaflega verið samdar „eftir pöntun" einhverra höfð- ingja. Það eru mjög slæm mistök, að höfundurinn — rígnegldur við „kenningu" sína — skuli ekki skilja á milli hinnar upp- runalegu samningar formsagn- •nna og siðari afritunar, sem gerð var f því skyni, að varð- veita bókmenntir, serii til voru orðnar, skrifa safnrit og koma upp bókasafni. Slík verk var eðlilegt að fela mönnum, sem að meira eða minna leyti voru atvinnuskrifarar. En Lönnroth leggur að jöfnu þá sem hafa skrifað upp þau 21 handrit, sem varðveitt eru af Njálu og manninn þann, sem fyrrum skrifaði „Ok lúkum vér þar Brennu-Njáls sögu". Þessi kerf isbundni ruglingux á samningu og afritun er í raun og veru hinn rauði þráður þessa kafla doktorsritgerðarinnar og verð- ur markmiði Lönnroths sjálfs sízt til framdráttar. Að lokum kemur „Sturlung- arna som författare" (Sturl- ungarnir sem rithöfundar). — Hér á að svipta Snorra Sturlu- son og bróðurson hans Sturlu Þórðarson, höfundarrétti að þeim ritverkum, sem við þá eru kennd og gera þá að höfð- ingjum, sem pantað hafi bók- menntir frá öðrum, eins konar umsjónarmönnum eða ritstjór- um, sem aðrir unna fyrir. Hvernig hlutverk Sturlu er endurmetið hjá Lönnroth hef- ur þegar verið á minnzt; með tveimur meiri háttar hagræð- ingum heimilda. Til hinna gömlu umræðna um höfundar- rétt Snorra að Heimskringlu hefur Lönnroth aðeins eitt fram að færa frá sjálfum sér, röksemdafærslu um það, hvern ig fornöfnin „eg" og „vér" eru notuð sitt á hvað í hinum svokallaða Heimskringlu- prolog. Þetta framlag sýnir enn einu sinni skort höfundar- ins á málfræðilegu innsæi og aðferðir hans í skýru ljósi. Þeg ar á þennan kafla er minnzt, koma manni í hug hinar ein- staklega vönduðu rannsóknir, sem áður hafa verið gerðar á þessu sviði. Konrad Maurer kannaði fyrir u.þJb. hundrað árum þau rök, sem mæla með og móti því, að Snorri sé höf- undur Heimskringlu og beitti þar skarpskyg.gni .mikilli þekkingu og þýzkri nákvæmni. Ætli menn að taka upp þráð- inn eftir slíka fyrirrennara nægja engin flaustursverk. Lars Lönnroth hefur ekki tekizt að renna stoðum undir — hvað þá að sanna — neina af kenningum sínum. Peter Hallberg. Flugvélar rek- ast saman Murcia, Spáni, 9. júní - NTB. 24 FLUGMENN og fallhlífaher- menn týndu lífi á þriðjudag er tvær flutningaflugvélar rákust saman í æfingu í fallhlífastökki. 18 fallhlífahermenn höfðu stokk- ið út áður en slysið varð í 450 m hæð. Osvaldur Knudsen, kvikmynda tökumaður, og próf. Bauer, sem undirritaði kaupsamninginn á Surtseyjarkvikmyndinni. Surtseyjarkvikmynd seld á Ameríkumarkað Verður framleidd í 2500 eint. Surtseyjarkvikmynd Osvaldar Knudsen hefur verið seld banda ríska félaginu North Shore News Co. Inc. og hefur félagið keypt réttinn til afnota og dreif- ingar á myndinni í Bandaríkj- unurn, Canada, Mexico og Fu- erto Rico. Einnig hefur myndin nú verið send nokkuð stytt til Moskvu á fræðslukvikmyndahá- tíðina fyrir meðmæli Alexand- rovs kvikmyndastjóra, sem hér var á ferð fyrir skömrmi. Ráðgert er að framleidd verði fyrst í stað 2500 einitök af kvik- myndinni til sýningar sem fræðsluimyndir í ofarinefndum löndum vestanihaifs. Jafniframt skuldibindur Nortih Shore Co. Inc. sig til að vinina a'ð söQiu og dreifingu kvikmyndarinniar á heimsmarkaði. Af hálfu hins — Augnablik — BandarUk sveit . Framhald af bls. 6 laun af Evrópusambandi sjó- stangaveiðimanna til tveggja aflahæstu keppendanna. Gullið hlaut Kristinn Finnbogason Rvík, sem veiddi þann dag 167,6 kg., og silfrið Jóhann Gunnlaugsson, Reykjavík, fyrir 167,1 kg. Hæsti bátur yfir mótið var Tjaldur úr Keflavík með 272,1 kg. naeðalafla á keppanda. Næst- ur Stakkur, Keflavík með 257,3 kg. meðalafla og þriðji Sæborg, Keflavík með 252,3 kg. meðal- afla á keppanda. Mikill fjöldi veglegra verð- launa-gripa var veittur keppend um sem sköruðu fram úr og einn ig skipstjórum á þeim bátum, sem öfluðu mest. Voru þeir af- hentir í hófi, sem haldið var í lok mótsins. bandairíska félags uindiirritaði samninginn prófessor Bauer, sem_ kunnur er hér á laindi í sairribain'di i við rannsóknAr á Surtsey. Auk Osvaldar og prófessors Bauers unnu að saminingsgerðinni þeiir Steingrímur Hermainirasson, fram kvæmdastjóri. Rannsóknarráðs ríkisins og hæsitaréibtairlög- mennirnir Þorvalduir Þórariinis- son og Sigurður Reynir Péturs- — Arnasafn Framhald af bls.'l „Samkvæmt 73. grein stjórnar- skrárinnar er eignarrétturinn ó- skerðanlegur og ekki er hægt að þvinga neinn til að afsala sér eignum sínum nema almennings heill krefji, og það getur aðeins gerzt með löggjöf og fullum bót- um Því eru bornar brigður á að almenningsheill krefji að íslandi verði afhentir hlutar af lausum aurum safnsins og kapítali. Þá ber og að geta þess að umrædd lög fela ekki í sér nein ákvæðí um bætur. Fullyrt er því að lög- in stríði gegn 73. grein stjórnar- skrárinnar. Ennfremur má benda á að þar sem þeim skilyrðum, sem 73. grein stjórnarskrárinnar setur, er ekki mætt, hefur lög- gjafarvaldið ekki heimild til að beita þvingunum til eignaraf- hendingar eða að breyta erfða- skrárákvæðunum þannig, að hluti kapítals og lausra aura safnsins afhendist erlendu riki". Stefnt er fyrir Eystra lands- rétti ,og verður málið tekið þar fyrir. Ekki er enn vitað hvenær það verður. — Rytgaard. /fet/s/oUð A& Framhald af bls. 34 urinm sjálfsagt sprungið und- an glóandi gjallinu. Meðan ég var í eyjunni var stöðugit goa, en það jós ekki yfir kantinn, þar sem ég var. Ég veit ekki gjörla, hversu lengi ég var i eyjunni, en það hafa veritS fast að þrjár mínútur. Ég veitti því athygli, a'ð jarðveg- uirinm var alls ekki gljúpur. hann var miklu f&stari en ég hafði búizt við. Þegar ég ætlaði að yfirgefa eyjunia, hafði gúmmíbátina rekið fram með sitröndinini og nokkuð frá landi. Það er ekki hægit að segja aðtna sögu en þá, að ég hljóp a'ð hanum 1 dauðans ofboði og óð út 1 sjóinin og um borð. Ég varð) alveg hundblauitur, en ég tólc ekki eftir því, hvotrt sjórinn var heitur eða kalduir. Um leið) og félagar mínir sáu, að ég var kominn um borð, drógu þeiir mig frá eyjuinini eins hraitt og þeir fram.ast gatu, svo að már yrði ekki hætt, ef gossptreng- ing yr'ði. Á næstu grösium var statt varðskipið Þór. Við fóiruim, þangað um borð till að fá staöfestin,gu á því, að ég hefði farið í land í eyjunni. Þair voru þá staddir Bjarni Bene- diktsS'on forsætisiráðherra og Guðmundur í. Gu'ðtmunidssoa utanæíkisráðherra. Óskuð'U þeir okkuir til hamingju. Ég mam ekki orðrétt, hvað for- sæ'tisráðherra sagði. Mig mininir að hann hafi þakkað okkttr uinnar dáðir og spurt, hvernig okkuir hefði verið innan brjósts, en mér virtist hann mjög ánæg'ður með þetta, og sagt, að það væri gott, aið íslendimgar hefðu verið fyrstir á land í eyjuna* Ég svaraði því til, að Vesit- mannaeyingar væru ánægð- astir me'ð, að al'Lir sem hluit áttu aö þessiu væni Eyja- menn. Undir miðri hefur Eyja- skeggjum alltaf gramizt, a3 Fransmenin skyldu verða fyrs* ir í Surtsey. Einai þeirra vair stadduir í Vestmaninaeyjumi fyrir skömmu, hvort sem hainn hefur mú ætlað að ver&a fyrst- ur í þessa eyju líka eða ekki. Rétt hjá okkur voru á gúmmíbáti þeir Sigurðiur Þór- arinsson jarðfræðiingiur, ásam4 Ósvald Knudsen og fleirumt Héldu þeir að hér væru Frana menn á ferð á nýjan leik og bölvuðu þeim í sand og ösku. Þeir urðu saimit filjótir aít skipta skapi, þegatr þeir koirv ust að irauin ura, að hér voiru Vestmamniaeyingair á f erð. Auðvitað hefðd mér aldrel tekiat að komast í eyna, ef ég hefði ekki natið sainhentr- air hjálpar félaga minna. Þeir eiga ekki minini þábt í þessiu en óg" Giæsilegasta bíla- happdrætti ársins — og miðinn aðeins 100 krönur Gerið skil í skrifstofunní — sími 17100 — Landshappdrætti Sjálfstæðisflokksins

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.