Morgunblaðið - 26.06.1965, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 26.06.1965, Blaðsíða 10
10 MOKGUHBLAÐIÐ Laugardagur 26. júní 1965 Frá stoínfundinum friði I Laos, þótt hann yrði skammvinnur. 1960 samþykkti Allsherjar- þing Sameinuðu þjóðanna að senda friðargæzlusveitir til Kongó, er bylting hafði verið gerð í hinu nýfrjálsa ríki og stjórnin var völt í sessi. Tókst SI> að vinna bug ábyltingar- mönnum og lægja ófriðaröld- urnar í landinu. Einnig hafa gæzlusveitir SÞ verið á Kýp- ur frá því að bardagar hófust milli grískra og tyrkneskra eyj arskeggja um jólin fyrir einu og hálfu ári. Og sáttarsemjari samtakanna hefur unnið að því að rniðla málum milli deilu aðila á eyjunni. Friðargæzla SÞ hefur verið mjög kostnaðarsöm, ekki sízt í Kongó. Gert er ráð fyrir, að aðildarríkin taki þátt í kostnað inum við slíkar aðgerðir í hlut- falli við ársframlag sitt, én nú er Ijóst, að samtökin geta ekki neytt eitt einasta ríki til að greiða framlög til aðgerða, sem því eru á móti skapi. Af Sameinuðu I DAG eru liðin 20 ár frá því að Sameinuðu þjóðirn- ar voru stofnaðar í San Francisco. Heimsstyrjöld, sem kostaði milljónir mannslífa, var að enda og hvarvetna í heiminum dreymdi menn um alheims- samtök, sem væru þess megnug að varðveita frið- inn í framtíðinni. í þessi 20 ára hafa Sameinuðu þjóð- irnar gegnt mikilvægu hlut verki í heiminum, en hinar hjörtu vonir, sem bundnar voru við samtökin í upp- hafi, hafa dofnað. Styrjöld sem felur í sér hættu á nýrri heimsstyrjöld, geisar nú í Asíu en þó hafa engar aivarlegar tilraunir verið Aöai.stöðvar Sameinuðu þjóð- anna í New York. gerðar til að féla Samein- uðu þjóðunum málamiðlun í deilunum, sem átökunum valda. Eftir 20 ára tilveru, eru Sam einuðu þjóðirnar á barmi gjald þrots. Sovétríkin neita að greiða framlög til friðargæzlu samtakanna og Frakkar vilja ekki greiða framlög til að- gerða, sem ekki samrýmast stefnu frönsku stjórnarinnar. Ýmis ríki A.-Evrópu hafa far- ið að daemi Rússa og neitað að greiða samtökunum fé. Vegna skuldar þessara ríkja hefur Allsherjarþing SÞ ekki getað gengið til atkvæða á þessu starfsári, og engir fundir hafa verið haldnir frá því í febrú- ar s.l. Ástæðan til þess að at- kvæðagreiðslur hafa ekki far- ið fram er sú,. að í stofnskrá SÞ er ákvæði, sem segir, að ríki er skuldi meira en svari tveimur árgjöldum skuli missa atkvæðisrétt sinn. Sovétríkin skulda meira en tvö árgjöld, og til þess að forða alvarleg- um átokum er Allsherjarþing- ið kom saman í haust, var á- kveðið að fresta öllum at- kvæðagreiðslum meðan tilraun ir væru gerðar til að leysa vandann. Tilraunirnar hafa ekki enn bori árangur, en þeim er haldið áfram og vonazt til að unnt verði að hefja störf með eðlilegum hætti, er Alls- herjanþingið kemur saman að hausti. Frá stofnun Sameinuðu þjóðanna hafa orðið miklar breytingar á samtökunum, t.d. hefur tala aðildarríkja hækkað um meira en helming. í upp- hafi voru þau 51, en eru nú 114. AllsherjarþingiS, sem átti að vera valdalítill umræðu- vettvangur, sker nú æ oftar úr um mikilvæg "mál. Gert hafði verið ráð fyrir að örygg- isráðið fjallaði um slík mál, fyrst og fremst þau er vörð- uðu friðargæzlu, en sífelld neitunarvaldsbeiting Sovétríkj anna í ráðinu hefur orðið til þess að málin hafa verið lögð fyrir Allsherjarþingið. Sem kunnugt er, hafa fimm þjóðir átt fastafulltrúa í örygg- isráðinu frá stofnun SÞ,: Rúss- ar, Bandaríkjamenn, Bretar, Frakkar og þjóðernissinnar á Formósu. En, sem fyrr segir, lamaði neitunarvaldsbeiting Rússa starfsemi ráðsins. Ástæð an til þess að ráðið samþykkti að SÞ skyldu taka þrátt í bar- áttunni gegn kommúnistuirn í Kóreu, er einfaldlega sú, að Rússar voru fjarverandi í mót- mælaskyni. Kóreustyrjöldin er eina meiriháttar styrjöldin, sem háð hefur verið undir fána Sameinuðu þjóðanna, en_ þar tókst að stöðva framsókn kommúnista og koma í veg fyr ðirnar 20 ára Starfsmenn SÞ kenna Kongóbúa að aka dráttarvél. Samtök- in veita vanþróuðum ríkjum tækniaðstoð í ríkum mæli. ir að þeir gleyptu S.-Kóreu. Frá lokum Kóreustyrjaldar- innar hafa Sameinuðu þjóðirn- ar sent gæzlusveitir víða. Sam- tökin áttu nokkurn þátt í því að stöðva bardagana við Su- ez 1956, komu í veg fyrir ó- frið í Líbanon 1958, og 1959 aðstoðuðu þau við að koma á þessu stafa fjárhagsörðugleikar SÞ, en reynt hefur verið að bæta úr þeim, m.a. með stofn- un sjóðs, er aðildarríkin geta lagt í frjáls framlög. Með þessu var Sovétríkjunum gefinn kost ur á að greiða skuld sína án þess að féð rynni beint til að greiða aðgerðir, sem þau voru Trygve Lie, fyrsti framkvstj. andvíg, en Rússar hafa ekld notað tækifærið. Fjölgun aðildarríkja Sam- einuðu þjóðanna hefur breytt hlutfallinu á Allsherjarlþing- inu. Lengi höfðu Bandaríkja- menn og suðningsmenn þeirra traustan meirihluta á þinginu. en nú hefur það breytzt og margir telja þann dag langt undan, að þingið samþykki að- gerðir, sem samrýmist ekki stefnu Bandaríkjanna. Auk friðargæzlu sinnar hafa Sameinuðu þjóðirnar látið til sín taka um mörg vandamál, sem steðja að víða um heim, Margar stof nanir starfa ' innaa samtakanna t.d. matvæla- og landbúnaðarstofnun, heilbrigð- ismálastofnun, menningra-, kennslumála- og vsíindastofn- un, barnahjálp, flóttamanna- hjálp, og stofnanir, sem sjá ura að veita vanþróuðum ríkjiuu tæknilega aðstoð. Eftir 20 ára starf Sameinuðu þjóðanna, eru uppi skipjar skoðanir um gagnsemi þeirra og tilverurétt. Sumir telja sara tökin ófær um að gegna hlut- verki sínu, þar sem þau hafi ekki herstynk til að koma í veg fyrir styrjaldir. Aðrir segja, að það sé ekki aðeins með vopnabúnaði, sem friðurinn sé varðveittur. Útrýming styrjald arorsaka t.d. hungurs, fáfræði og fátæktar, sé einnig Uður f friðargæzlu, og á því sviði hafi samtökin aðstöðu til að gegna hlutverki sínu. Sameinuðu þjóðirnar halda upp á 20 ára afmæli sitt í Saa Francisco í skugga fjárhags- örðugleika og óvissu um hvort Allsherjarþingið verði starf- hæft í haust, en meðal friðelsk andi þjóða ríkir sú von, að samtökin yfirstígi erfiðleikana og geti haldið áfram að gegna sínu mikilvægu hlutverid. 1 Fundur í Öryceisráði SÞ.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.