Morgunblaðið - 23.09.1967, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 23.09.1967, Blaðsíða 10
10 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 23. SEPT. 19OT UM ALMANNAVARNIR UM ALMANNAVARNIR UM ALMANNAVARNIR UM ALMANNAVARNIR Kjarnorkuvopn og áhrif þeirra Tilgangur almannavarna. HUGTAKEE) almannavarnir er í eðli sínu hvers konar varnir til styrktar og hjálpar hinum al- menna borgara og er þannig að vissu leyti samnefnari allrar starfsemi, sem lýtur að hjálpar- og líknarstarfL Almannavarnir eins og þær eru byggðar upp víðast hvar nú á tímum miða þó fyrst og fremst að því að stuðla að auknu öryggi borgaranna, ef sú vá steðjar að, sem svo oft hefur hrjáð mannkynið, styrjöld og hernaðarátök. Hernaðartækni fleygir fram, kraftur árásarvopnanna þúsund- og jafnvel milljónfaldast og þungamiðja hernaðarrekistursins í styrjöld beinist ekki lengur að afmörkuðum víglínum heldur að heilum þjóðlöndum eða heims- hlutum. Varnaraðgerðir og verndaraðgerðir hljóta af þess- um ástæðum að verða mikið viðtækari en áður hefur þekkzt. Styrjaldir síðari tíma hafa þeg- ar sýnt, hver þróunin er að þessu leyti. Mannfall af völdum hernaðar. 100 % 90 S0 70 -I 60 60 Í0 30 20 10 H 0 Hermenn Óbreyttir borgarar 847. QZ/o/qo/ m w. m Fyrri heims- styrjöldin lft8millj.fallnir) Spánska börgara- styrjöldin t650.000fallnin> Sídari heims- styrjöldir. I52millj.fallnir) Kóreustyrjóldin Með tilkomu kjarnorkiuvopna verða áhrifin þó aoigljóslega margfalt ægilegri, þar sem mátt- ur þeirra til eyðileggingar er svo yfirþyrmandi. Af þessium ástæð- um hafa fjölmargar þjóðir heims talið óhjákvæmilegt að byggja upp og skipuleggja almanna- varnakerfi, sem hafa það hlut- verk að undirbúa á friðartím- um viðbúnað, ' sem fyrrt geti sem mestu eigna- og manntjóní. Slíkur viðbúnaður skapar jafnframt margháttað öryggi geign vá af völdum náttúruham- fara eða stórslysa. Annar aðal- þáttur í starfsemi almannavarna er hvarvetna tengdur slíku starfi og skipulag starfseminnar og uppbygging við það miðuð. Hernaðarátök með nútíma- tækni geta haft mjög skamman aðdraganda. J»ar getur verið um klukkustundir eða jafnvel mín- útur að ræða. Allir sem hugsa um þessi mál sjá ljóslega að verndaraðgerð- um verður að litlu leyti við kom- ið, ef ætlað er að hefja undir- búning, þegar hættuástand er þegar ríkjandi og styrjöld yfir- vofandi. Almannavarnir verður því að treysta sem bezt á friðar- tímum, til þess að þær komi að gagni á hættunnar stund. Til þess að gefa íslendingum nökkra innsýn í þessi mál og iil þess að kynna þau almennt, verða á 'næstunni birtar stuttar greinar um ýmislegt, sem þessi mál varða og hvernig um þau er fjallað í öðrum löndum, (Norð- urlönd). Allir kannast við, hvað ger- ist, þegar efni brenna. Við brunann myndast hiti, sem not- aður er, sem orkugjafi og kem- ur fram í ýmsium formum í dag- legu lífi. Orkan, sem myndast er kemisk orka. Sem dæmi um orkumyndun við bruna má nefna bruna á kolum, sem gefa 3 Kal. pr. gramm (Kílókaloríur). Virkni sprengiefna er líka tengd kemiskri orku. Algengt sprengi- efni TNT (trinitrotoluol) mynd- ar við spreningu sem næst 1 Kal. pr. gramm. Kjarnorkan er hins vegar orka, sem bundin er kjarna frumeindanna (atómanna), bæði klofnun kjarnanna (þungir kjarnar) og samruni þeirra (léttir kjarnar). Það er talað um klofnun (fission) og samruna (fusion). Við fullkomna klofn- un uraníum og plutonium kjarna myndast orka, sem er um 20 millj. Kal. pr. gramm og við samruna léttra kjarna (fusion) er orkan um 85 millj. Kal. pr. gramm. Þær tölur, sem hér eru nefndar gefa í grófum dráttum hugmynd um þá geysilegu orlku, sem kjarnorkusprenging leysir úr læðingi saman borið við al- genga orkugjafa og algeng sprenigiefni. Orkuform atómvopna. Orka atómvopna birtist í fjór- um megin myndium: Höggbylgja, hiti, frumgeislun og úrfalls- geislun í DAG birtist fyrsta grein in eftir Jóhann Jakobsson, verkfræðing, forstöðu- mann Almannavarna, um almannavarnir. Munu á næstunni fimm aðrar grein ar fylgja í kjölfarið. Al- mannavarnir eru áhuga mál víða um heim, enda miða þær að því að koma í veg fyrir slys og dauða / á fólki ef alvarleg átök yrðu í heiminum. Enn- fremur miða almanna- varnir að því að veita nauð synlega aðstoð ef slys verða af völdum náttúru- hamfara. Mál þetta á því brýnt erindi við almenn- ing hér á íslandi. Áhrifa hinna þriggja fyrst töldu orku forma gætir strax, og þau vara aðeins skaimma stund, en hið síðast taldar hefur langaea verkun. Högg og hiti frá kjarnorku- Orka frá kjarnorkusprengingu: 1. Höggbylgja og höggvindur 50% 2. Hitai?eislun 35% 3. Úrfallsgeislun 10% 4. Frumgeislun 5% Jóhann Jakobsson, verkfræðingur. sprengingu er samskonar að eðli og frá sprengingu venju- legra sprengiefna. Frumgeislun og úrfallsgeislun er hins vegar áhrif, sem tengd enu kjarnorku- sprengingu eingöngu. Högg- og hitaorkan er að sjálfsögðu margfalt meiri en við spreng- ingu venjulegs sprengiefnis. Orka kjarnorkusprengingar er líka talin í kíló-tonnum, þ.e. þúsund tonn TNT, og mega- tonnum þ.e. milljón tonn TNT. Kjarnorkusprengjan, sem varp- að var á borgina Hirosima í Jap- an í lok heimsstyrjaldarinnar síðari, var þannig talin 20 kíló- tonn þ.e. samisvarandi orku 20.000 tonna af sprengiefninu TNT. Nú er stærð kjarnorku- sprengja fremur taiin í mega- tonnum (MT) en kíló-tonnum. Högg, hiti og frumgeislun. Áhrif af höggi, hiita og frum- geislun eru tiltölulega staðbund- in, Áhrifanna gætir mismunandi langt út frá sprengingu eftir því, | hvort sprengjan springur við eða á yfirborði jarðar eða í nokk- urri hæð yfir jörðu (loftspreng- ing). í fyrra tilfellinu ná fyrstu beinu áhrifin skemimra, en sprengingin rótar upp miklu af jarðefnum, sem síðar dreifast, sem geilsavirkt úrfalL Höggið. Þrýstingurinn í eld- kúlunni, sem myndast við spreng inguna nemur milljónum loft- þyngda. Útþennsla kúlunnar hrindir af stað höggbylgju, sem berst með rúmlega hraða hljós- ins út frá sprengistað. Högg- bylgjan eyðileggur mannvirki og veldur skaða á þeim í margra km. fjarlægð frá sprengistað. Því stærri, sem sprengjan er, því stærra svæði verður fyrir eyðileggingu eða aivarlegum skemmdum. Sprengja, sem er 10 sinnum stærri en önnur, veldur hliðstæðri eyðileggingu af völd- um höggs 2,2 sinnum lengra frá sprengistað. llfshættuleg áhrif kjarnorkusprengingar á berskjaldaðan mann. 5KM 20 KILOTONN Jgrádu bruni 2.gradu bruni 10OV. ííkur fynr dauJa Skemrr.dir á lungum \ Sprengdar hljódhimnur 100 V. ifkurfyrír dauda 507, likur fyrtr dauda ^ Ekki lífshaitta 1 MEGATONN Hiti. Eldkúlan, sem myndast við sprenginguna, er ofsaskær og hitastig hennar nemur tnillj- ónum gráða. í fyrstu er birta eldhnattarins slik, að ef horft væri í glampann, jafnvel úr nokkurra tuga kílómetra fjar- lægð, myndi það valda blindu. Hitageislun berst með hraða ljóssins og áhrifanna gætir mun lengra, en áhrifa höggbylgjunn- ar. Geislun gæti valdið íkveðjum vegna beinna áhrifa tugi kíló- metra frá sprengistað, jafnframt alvarlegum brunasárum á mönn- um og skepnum, (sbr. mynd 3). Frumgeislun. Frumgeislun er að mestu hátiðnigeislun (gamma geislar) og nevtronugeislun (straumar kjarnabrota, nev- trona). Geislunin er lífshæittuleg öllium lifandi veruim og lífs- hættulegra áhrifa gætir álíka langt frá sprengistað og hættu- legra áhrifa höggbylgjunnar. Frumgeislun veldur ekki skaða á mannvirkjium og áhrifin eru fyrst og fremst líffræðileg. Eyði- legging og skaði á fnumstarfsemi líkamans, (mynd 3). UM ALMANNAVARNIR UM ALMANNAVARNIR UM ALMANNAVARNIR UM ALMANNAVARNIR

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.