Morgunblaðið - 25.05.1968, Blaðsíða 15

Morgunblaðið - 25.05.1968, Blaðsíða 15
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 25. MAÍ r9-68. tt Guttormur Sityurbiariiarson, jarðfræðingur Hafís og hafísspár HAFÍSINN hefur nú um skeið teppt allar siglingar til Norður- og Austurlandsins ásamit tilheyr- andi ótíð og vöruskorti. Neyðar- ástand vofir yfir inman tiltölu- lega fárra daga, ef engar breyt- ingar verða á hafísnum og veður- farinu. Breytt samgönigutækni kemur þó að öllum líkimdum í veg fyrir, að fjárfellir eða bung- ursneyð eigi sér stað, eims og forfeður okkar máttu þola við slíkt árferði. 8.4 föstudag s'tjórm aði Eiður Guðnasom blaðamanna fundi í sjónvarpinu, þar sem tek in voru til umræðu þau vanda- Jrtál, sem haf ísnum fylgja og til hvaða úrræða maetti grípa í því sambandi. Engin afstaða verður hér tefcin til þeirra umræðna, en ekki gat ég að því gert að sakna þess, að enginn skyldi þar til kallaður, sem gæti staðið fyr ir svörum um uppruna, hegðun og eðli hafíssins. Verður hér á eftir drepið á nökkur atriði, sem vert er að hafa í huga, þegar ræibt er um hafís og þau vanda- imál, sem honum fylgja. Af eðlilegum ástæðum litu for- feður vorir á hafísinn sem eina af hinum óskiljanlegu náttúru- plágum, sem almættið sendi til að refsa hinu syndum spillta miannkyni, þegar óhlýðni þess við lögmálið keyrði um þverbak. .Einin góðan veðurdag kom ís- imn með norðaniátbinmi einhvers staðar úr Norðurlhafinu, en hvarf síðan aftur til síns fyrra heim- kynnis með sunnan vindmium eft ir lengri eða skemmri tíma, eftir því hvað refsingin skyldi vera ströng í það og það skiptið. Við þessu var ekkert að gera, nema bjarga því sem bjargað varð. ís- inn kom úr Norðurhafinu og þanigað fór bann aftur: Nú mætti spyrja: Hefur þefcking og skiln- ingur okkar á hafísnum ekki aukizt? Það liggur við, að það megi svara þeirri spurningu neiit andi. Að vísu eru flestir hættir að blanda almættinum saman við hafís og aðra náttúruviðburði, en þekking manna á hafísnum og eðli hans hefur sáralíbið auk- izt, þrátt fyrir ailar nútimaat- huganir. Kemur það vafalaust til af því, að hafísinm hefur vart teljandi heimsótt landið síðan þjóðin óx svo fiskur um hrygg, að unnit væri að rannsaka haf- ísinn á fræðilegan hátt. En slík fræðileg þekking á hafísnum er undirstaða þess, að unnt sé að bregðast við hingað komu hanis á raunhæfan og hagkvæman hábt. Hafísinn er ekkert ógkýramlegt fyrirbæri, sem kemur úr Norður hafirau með norðan vindin/um og fer síðan með sunnan vindinum sömu leið til baka. Tilvera hans er í senn bæði mikið einfaldari en þó um leið flóknari. Allur hafís lifir sitt æfiskeið: Hamn fæðist, starfar og deyr. Hann er einn þátturinn í orkujöínunar- búskap móður jarðar svipað og vindarnir og hafstraumar. Myndun hans á hinum löngu vetrarmóttum Norðurhafsins gef- ur frá sér visst orkumagn og dregur þar með úr kólnuninni, sem annars hefði átt sér stað á þeim slóðum. Hafísinn flyzt síð- an undan straumnum og vindum suður til hlýrri hafsvæða, þar sem hann bráðnar niður, en bráðnunin tekur til sín sama orkumagn frá hafinu og loftinu ulhmverfis eins og ísmyndunin gaf f rá sér á sínum tíma og veld- ur þar með kólnun á bráðnun- arsbaðnum. Það er því um mis- sfcilning að ræða, að hafísinn leiti aftur til fyrri heimfcynna sinna. Með öðrum orðum, þá er stöð- ugt að myndast hafís á heim- skautasvæðunum. Þaðan berst hiann með hafstraumum suður til hlýrri hafsvæða, þar sem hann heyir sitt .dauðastríð. Vetrankuldinn á norðurslóðum er að vísu mjög mismunamdi frá ári til áirs, frá áratug til ára- tugs og öld til aldar. Þessvegna er það mjög misjafnt frá einum tíma til annars, hve tíður gest- ur hafísinn er við strendur Is- lands. Breidd hafísbeltisins við aust- urströnd Grænlands frá Græn- landssundi og norður á móts við Svalbarða mun ráða úrslitum um straumnum, sem kemur upp að Norð-austurlandinu. Meðan ís- röstin við austurströnd Græn- lands er ekki breiðari en straum Btrengurinn suður í gegnum Græn landssund fer allur hafísinn þá leið, og við íslendingar verðum hans lítið varir. Ef ísröstin verð ur aftur á móti svo breið að íssins. Afibur á móti lónar hainn til og frá undan vindi, þar aem straumar eru litlir, eins og und- an Norðurlandi vestanverðu. Að þessu athuguðu er það ljóst, að það er ísmagnið (breidd ísrast- arinnar) í Norðurhafinu, sem ræður því hvort ísinn berst að landinu. Það má því reikna með að ísinn haldi áfram að berasit upp að landinu, meðan ísmagnið og ísmyndunin í Norðurhafinu er slík, að straumurinn suður Grænlandssund annar ekki brobt flutningi hans. Veðurfarið í Norðurhöfum á- kvarðar, hve mikið haifísmagn úrslitum um siglingarnöguTjeika, en aftur á móti hafa þeir lítil áhrif á heildarlhreyfingu hafías- ins. Allir þeir veðurfarslegu oghaf fræðiliegu þættir, sem ráða æfi- skeiði hafíssins, eru mælanlegir. Margir þeirra eru nú mældir reglulega á nokkrum stöðum, og Ijósmyndir frá gerfibunglum sýna okkur útbreiðslu hafíssins í Norð urhöfum á hverjum tíma. Með nútíma visindum og tækni er þvi hægt að segja fyrir um hafíshættu nokkrar vikur og jafn vel mánuði fram í tímann. Til þess að svo megi verða, er nauð- myndast á hverjum tíma, haf- syniegt að komið verði á stofn straumarnir ráða mesbu um ferð- ir hans og síðan veðurfarið og það, hvort hafísinn berst að ströndum íslands eður ei. Kaldur hafstraumur liggur suður með allri austurströnd Grænlands. Norður af íslandi klofnar austari hluti hans frá og beygir tii aust- urs og verður að Austur-fslandð Hafís í Olafsfirði. hluti hennar nær í þann straum- sitreng, sem myndar Austur-ís- lands strauminn, er hafísinm kom inn upp að landinu og þá fyrst og fremst Norð-austurlandinu. Það eru því straumarnir, sem fyrst og fremst ráða ferðum haf- sjávarhitinn á suðlægri slóðum, sem ákvarðar hvar hann bráðm- ar. Það er mjög útbreiddiur mis- skilningur, að vindar stjórni ferð um hafíssins að einhverju ráði- Að vísu þoka þeir honurni nokk- uð til, þannig að þeir geta ráðið hafísrannsóknardeild, sem hefði það verksvið að rannsaka og spá fyrir um hafíshættu við ís- land og á nærliggjandi höfum. Siík hafísranmsóknadeild gæti verið í bengslum við t.d. Veður- stofu fslands eða Hafrannsókna- sbofniunina. Það mundi baka nokk urn tíma fyrir starfsmenm slíkr- ar stofnunar að ná verulegum árangri í hafísspá, því að mikil vinna er að kanma reynsiu und- anfarinna áratuga, en á þeiirri reynslu myndu hafísspárniar byggðar. Frændur vorir Norð- menn búa yfir mikilli þekkingu og reynslu af ísalögum í Norð- urhöfum, sem þeir myndu fúslega láta í té, og jafnvel væri hægt að hugsa sér nokkra samvinnu við þá í þessum málum. En æfing in skapar meistarann. Nutíma vís indi standa á því stigi, að haf- ísspár er hægt að gera með mikl- um árangri og nokkrum fyrir- vara. Hafísspiárnar myndu geta spar að þjóðinni óhemju fijármagn, því að það er mjög dýrt, að hafa Norður- og Austurlamd ávallt undirbúið undir hafísinnilokun í fleiri mánuði, og mun þó dýrara að sjá þessum landshlutum fyrir birgðum og fóðurvörum eftir að ísinn hefur lokað öllum siglinga- leiðum. Það er einnig verðugt rannsóknarverkefni fyrir verk- fræðing eða hagræðingarséríræð ing að rannsaka, hvaða aðferðir væru hagkvæmastar og örugg- astar til að mæta þeim vanda, sem nú steðjar að. Kostnaður við slíka hafísrannisóknarstofnun myndi ekki verða nema ofurlít- ið brot af þeim kostnaði, sem hún gæti sparað, eða varla meiri en tjón það sem ei'tt einstakt skipafélag verður fyrir af völd- um hafíssins á einu ísavori. Umferðarbreyt- ing og gæsadráp Björk, MývatnssVeit, 10. maí: — FYRIR nokkru var haldinn fund ur í Umferðaröryggisnefnd Mý- vatnssveitar. Mættu þar 6 nefnd- armenn, ennfremur Jón Sigurðs- son, vegaverkstjóri frá Húsavík. Rætt var um, hvaða lagfæringar helzt þyrfti að gera á vegum í Mývatnssveit og nágrenni vegna væntanlegrar umferðarbreyting- ar. Var nefndin sammála um að nauðsynlegt væri að gera ýmsar lagfæringar á fjöimörgum stöð- um, al'lt frá Jökulsá, umlhverfis Mývatn, og niður fyrir Mývatns- heiði. Samþykkt -var að fela for manni nefndarinnar, Sigurði Þór issyni, að hafa samband við Nátt- úruverndarráð vegna umræddra breytinga á veginuim. Þá var rætt hraðatakmarkanir, og samiþykkt að óska eftir því, að sett verði upp merki uim hámarkshraða í Reykjahlíð og Álftagerði. Samþykkt var að fara þess á leit, að umferðarlögreglan verði í Mývatnssveit yfir mesta um- ferðartímann í sumar. f sambandi við væmtanlega um ferðarbreytingu vildi nefndin leggja sérstaka ámerzlu á sér- stöðu Mývatnssveitar í umferðar málum, bæði hvað snertir ó- venjulega hættulega vegi, og mikia umferð yfir sumartímiann. Beinir nefndin því eindregið til viðkomandi yfirvalda, að þau taki til'lit til þessara staðreynda. Að undanförnu hafa nokkrir menn hér í Mývatnssveit, aðhafzt þann ljóta leik að aka meðíram vatninu og skjóta gæsir. Nú er það kunnugt að siíkir fuglar eru algjörlega friðaðir á þessum tíma nema með sérstöku leyfi. Tel ég sjálfsagt, að þessir veiðimenn sýni það, ef þeir hafa, svo og leyfi til að ganga með skotvopn. Ef þeir hinsvegar hafa ekki slík leyfi í höndum, verður að láta þá sæta álbyrgð fyrir sinn verknað, að öðrum kosti eru fuiglafriðunarlögin gagnslaus. Vegna harðinda eru nú tiltölu- lega Lítil íslaus svæði á Mývatni, megin'Muti vatnsins er undir ís. Á þessum íslausu stöðum er mik- ið af fugli, enda fer varptíminn að nálgast að öllu sjálfráðu. Þar sem mikið af fuglinum er nú ný- lega kominn á vatnið, er hann eðlilega mjög styggur og flýgur burtu við skothvelli veiðimanna svo nærri vatninu. Óvíst er að hann komi aftur við síendur- tekna styggð, og þær aðstæður, sem niú eru. Hér er því um mjög alvarlegt náttúruverndarmál að næða varð andi fuglalífið á Mývatni, sem sýnilega er stemmt í hina mesbu hættu með slíkum aðgerðium. Verður því að skora á viðkoim- andi yfirvöld að láta niú þegar þetta mál til sín taka, ef ekki á verra af að hljótast. Hér dugar ekkert nema algjört bann við meðferð og notkun skot vopna á þessum tíima við Mý- vatn. Að sjálfsögðu er tilgangs- laust að setja þannig bann nema því sé jafnframt fylgt eftir. Minkurinn hefur nú um all- mörg ár herjað á fuglalífið við Mývatn. Má segja að honum hafi tekizt að höggva þar stór skörð, og eyða varpi á mörgum stöð- um t.d. Slútnesi. Fer þá ekki hættan enn að aukast, ef við bæt- ist önnur af mannavöldum.. — Þeirri hættu er með skynsamleg um ráðuim hægt að bægja frá, en við hina er erfitt að eiga eins og flestir vita. Vonandi leggjast allir á eitt til verndar fuglalífinu við Mývatn, sem er alveg einstakt, en er niú í ailverulegri hættu, ef ekki verð- ur skjótt við brugðið. — Kristján. Fréttir úr Stykkishólmi . Stykkishólmd, 13. mai. ENN ER hér sama kuHatíðm. Frost var 2 stig í morgun og ekfci örlar á gróðri. Vertíð er iokið. Margir hugsa nú til hand færaveiða í sumar. Hversu marg ir bátar verða hér í suimar er enn óráðið. Nú Mtur helzt út fyr ir að 3 bátar hverfi héðan úr plássinu og er það milki'll miss- ir fyrir byggðarlagið. Glímu'mót Vestfirðingafiórðungs var haldið í Sbykkishólmi Iiaug- ardaginn 9. maí sl. og var Sveinn Guðmundsson Stykkislhólmi þar stigahæstuir. Á eftir glímu'm'ót- inu var gestamót þar sem mætt- ir voru glímu.menn úr Ármanmi og KR í Reykjavík og varð þar einnig Sveinn hlutskarpastur, en Ármenningar næstk. GMrmu- stjóri var Hörðuir Gunnarsson en yfirdómari Sigtryggiur Sigurðs- son. Undanfajrið hafa verið haldnir hér 5 fræðslufundir unf umferða mál á veguim Framkvæmdaniefnd ar hægri umferðar og hafa þeir yfÍTÍeitt verið ágætlega sóttir. Þar hafa farið fram almenm fræðsla um umiferðamáil og hægri umferð, sýndar kvifcmyndir og litmyndi'r til skýringar. Hafa er- indrekar fraimkvæmdanefndar hægrl umferðar miæbt á þessum fundum ag leiðbeimb fólki ásamt Gunnari Einarssyni lögreglu- manni í Stykkishólmi, sem er formaður Öryggisumferðarnefnd ar Stykkishóllms og nágrennis. Haldnir hafa verið fundir með börnum og unglingum, einn;g sér kvennafunidur og svo almennir fundir. Ferð Krónprins- ins fellur niður ENGIN lausn hefur fiengizt á verkfal'li yfirmanna á dönisfcum skipum. Kronprins Fredrik átiti að fara frá Reykjavík n.k. föstu dag áleiðis til Færeyja og Kaup manniahafnar, en vagna verkfallB ins liggur skipið enn í Þónshöfn. Fellur ferðin því alveg niL-JT. í

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.