Morgunblaðið - 05.12.1968, Blaðsíða 11

Morgunblaðið - 05.12.1968, Blaðsíða 11
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 5. DES. 196*8 n i Öflugt atvinnulíf er það, sem mest á ríður nú Ræða Sverris Júlíussonar á aðalfundi L.I.U. í gær Á þessu ári, sem senn er liðið, hafa áföll vegna minnkandi sjáv arafla og stórkostlegs verðfalls á sjávarafurðum erlendis komið mjög hart niður á íslenzku þjóð- inni. Gaetir þessa hjá öllum stétt um þjóðfélagsins, en þó fyrst og fremst hjá þeim, sem eiga af- komu sína beinlínis undir afla- brögðum og verðlagi sjávaraf- urða á erlendum mörkuðum. Þó vissulega fleiri stoðir standi undir atvininulífi landsmanna en sjávarútvegur, og vaxandi sé á- hugi bæði stjórnvalda og ann- arra aðila á að gera atvinnu- líf landsmanna fjölþættara en verið hefir — og er það vel, — þá sýnir það sig, að ennþá veltur á mestu fyrir þjóðina, hver afkoma og afrakstur sjáv- arútvegsins er hverju sinni. Það er því ekkert einkamál sjávar- Titvegsins, þegar tekjur hans lækka jafn stórkostlega og nú. — Ef bornar eru saman útflutn ingstekjur sjávarútvegsins á þessu ári og árinu 1966 kemur í Ijós, að þær hafa lækkað um 45—55 prs. Afleiðingarnar af þessari staðreynd verða þær, að við íslendingar erum nauðbeygð ir til að rifa seglin til þess að mæta þeim vanda, sem af þessu leiðir, en umfram állt hlýtur það að vera okkar aðalkeppikefli að mæ'ta þessum vanda, og þá fyrst og fremst með því að halda þannig á málum, að atvinnu- fyrritækin geti starfað á við- hlýtandi grundvelli svo að forð- að verði, eftir því sem frekast eru föng á, atvinnuleysi í land- inu. Ég sé ekki ástæðu til að fara nú að rekja aflabrögð eftir veiðiaðferðum og í hinum ýmsu landshlutum. En ég vil að eins reyna að bregða upp tveim skyndimyndum, sem að mínum dómi segja nokkuð um, hver út- koman er miðað við tilkostnað, og á ég þá aðeins við bátaflot- ABDURINN AF BÁTAFLOT- ANUM. Fyrri hluti hvers árs gefur okkur ætíð meginhluta þorsk- aflans. Árið 1965 mun vátrygg- ingarverð bátaflotans, sem stund aði þorskveiðar hafa numið um 2500 milljónum króna. Það ár nam aflinn 240 þúsund lest- um, er var að vermæti upp úr sjó um 820 millj. króna. Árið 1966 var vátryggingarverð þessa sama flota 2930 millj. króna. Það ár nam aflinn 223 þúsund lest- um, en aflaverðmætið 886 millj. króna. Árið 1967 nam vátrygg- ingarverð flotans tæplega 3200 mi'llj. króna, en þá var aflinn 193 þúsund lestir að verðmæti 818 millj. króna. í ár er vá- tryggingarverð vélbátaflotans' 4270 millj. króna, en afli upp úr sjó 195 þúsund lestir að verð- mæti 912 millj. króna. Þetta sýn- ir í stórum dráttum, að hverjar 1000 krónur í skipsverðmæti báru að landi árið 1965 328 krónur, árið 1966 300 krónur, árið 1967 255 krónur, og í ár 211 krónur. Þegar haft er í huga, að það Var lengi vel talin eðlileg við- miðun um góða afkomu, að hver bátur aflaði andvirði sitt yfir árið, sézt af þessu hversu mikið á vantar, þófct hér sé aðeins mið- að við fyrri Muta ársins, sem þó er uppistaða í þosrkveiðunum ár hvert. Það vantar að vísu í dæm ið hinn aukna veiðarfæra- og reksturskostnað skipanna, sem vaxið hefir stórlega frá ári til árs. Með því að benda á þetta vil ég leggja áherzlu á, hversu frá- leitar þær kenningar eru, sem oft hafa komið fram opinberlega að meðalverðmæti aflans hafi nú seinustu árin verið svipað og það var fyrir 5—6 árum. Að mínum dómi eru slíkar staðhæfingar hin herfilegasta blekking. Óhjákv- legt er, að tekið sé tillit til hins aukna reksturskostnaðar og verð mætis þess flota, er veiðarnar stunda á hverjum tíma. SÍLDVEIÐARNAR 1966—1968. Þá vil ég birta hér yfirlit yfir síldveiðarrnar til 25. nóv. árin 1966, 1967 og 1968. því raunverulega eign útvegs- manna, þótt hann sé í umsjá sjávarútvegsmálaráðuneytisins. Sjóðurinn hefur mjög oft verið í fjárhagsörðugleikum og ekki getað staðið við skuldbindingar sínar nema með aðstoð ríkissjóðs. En um þverbak keyrði þó á sl. vori, þegar hann var orðinn 8—9 mánuðum á eftir með greiðslur vátry ggingarg j alda. Sjávarútvegsmálaráðherra skip aði þá nefnd 6 manna, til að endurskoða reglur um greiðslur sjóðsins og gera tillögur um leið ir til lækkunar á iðgjaldagreiðsl um. A ég sæti í nefndinni, til- nefndur af L.Í.Ú. Það eru þrjár Síldarafli og verðmæti frá vertíðarbyrjun 1966—1968, hyert ár. 1966 1967 1968* 685 393 107 a 1118 500 230 til 25. nóvember 63 >. +1 •H ¦P B 2150 1075 580 E .* 1.63 1.25 2.15 200 166 119 5.6 3.0 1.9 P.% 173 93 76.5 (fcauptr. 5 mán.) Talið er að 119 bátar hafi að einhverju leyti stundað síld- veiðar í sumar. Margir þeirra hófu ekki veiðar fyrr en í sept. og er því vafasamt að finna með- alaflaverðmæti með því að deila 119 bátum í aflaverðmætið. Hulti bátaflotans hefur aflað meira verðmætis en nemur kauvtrygg- ingu og eru því meðalháseta- laun hærri en 76.500 * NB. Verð- mæti þessa árs er reiknað með gengi ísl. kr. sem ákveðið var 24.11. 1967. Þetta yfirlit sýnir að alfaverð mætið í ár er aðeins um 20 prs. af aflaverðmætinu 1966. En afla magnið er aðeins 15,6 prs. af afla magni ársins 1966. Yfirlitið sýnir einnig að þær tilraunir, er gerðar voru á þessu ári til verkunar aflans um borð í veiðiskipunum langt austur í hafi, svo og sala íslenzku síld- veiðiskipanna á ísvarinni síld í erlendum höfnum, hefur hækkað meðalverðmæti hins mjög svo rýra alfa. Við skulum hafa hug- fast, að mikilvægt er að reyna að hagnýta þann litla afla, sem fæst hverju sinni og við skulum ekki vanmeta þá forustu, er veitt var eftir til- lögu frá nefnd, er sjávarútvegs- má'laráðherra skipaði á s.l. vori, en hún gerði tillögur um aukna aðstoð við síldveiðiflotann á fjar lægum miðum. Vann sú nefnd mjög gott verk. Það má jafn- framt ljóst vera, hversu mikið og ötult starf sjómenn hafa lagt á sig til að auka verðmæti sild- araflans auk þess að þeir hafa við störf sín verið langdvölum á fjarlægum miðum fjarri heim- ilum sánum. vAtryggingamAl FISKI- SKIPANNA. Um hin ýmsu mál, sem stjórn samtakanna hefur fjallað um á síðasta starfsári, vísa ég að mestu ti'l skýrslu stjórnarinnar, sem les in verður hér síðar á fundinum. Ég mun þó drepa á nokkur at- riði, og vil þá fyrst nefna vá- tryggingamál fiskiskipaflotans. Síðan Útflutningssjóður hætti að greiða vátryggingargjöld fiski- skipaflotans 1960, hefir sá hátt- ur verið á hafður, að sérstakur tryggingasjóður, er tekjur hefur af útflutningsgjaldi sjávarafurða, greiðir iðgjöldin. Sjóðurinn er ann yfir 100 rúml., nema með 50 prs. hækkun iðgjalda, þar sem þeir töldu að tjónareynsla hafi verið svo óhagstæð af ís- lenzka fiskiskinaflotanum á und- anförnum árum, að tapið hafi numið mörgum tugum milljóna króna. Þetta ásamt fleiru leiðir til þess, að vátryggingarskilmál- ar tryggingarfélaganna verða nú gerðir þrengri fyrir fiskiskipa- eigendur en þeir áður voru. Frá næstu áramótum munu vátrygg- ingarnar færðar meira inn í land ið en áður var, aðeins alskaða- og topptrygginging tryggð erlend is. Þetta leiðir til þess að breyt- ing verður á iðgjöldum, þannig að þeir sem hafa lægstu iðgjöld- in fá nokkra hækkun, en hjá þeim, er hærri iðgjöld hafa nú, lækka þau nokkuð. En markmið- ið er að tryggingarsjóður greiði iðgjöld eins og þau eru hverju sinni samkvæmt hinum nýju skil málum. Að vísu er ekki hægt að segja endanlega um, hver framkvæmdin verður í sambandi við þessar breytingar, en það er þegar ákveðið, að fulltrúi frá samtökum okkar verði í nefnd þeirri, er ákveður iðgjöld fyrir hvert skip, þ.e.a.s. skip yfir 100 rúmlestir, svo og við ákvörðun á vátryggingarupphæð. Um þetta mál er nánar fjallað í skýrslu stjórnarinnar. Þá vil ég skýra frá því, að nefnd þessi hefur þegar sent frá sér tillögur til sjávarútvegsmála ráðuneytisins yarðandi greiðslur fyrir aðstoð og björgun, er fara mjög í sömu átt og ályktanir að- alfunda L.f.Ú. á undanförnum árum. TOGVEIDIHEIMILDIRNAR. Togveiðar og hagnýting land- helginnar til fiskveiða hafa að sjálfsögðu verið á dagskrá í sam tökum okkar og víðar. f byrjun októbermáruaðar skipaði sjávar- útvegsmálaráðherra nefnd þing- Sverrir Júlíusson flytur ræðu sina á þinginu í gær. meginorsakir fyrir hinum miklu greiðsluerfiðleikum sjóðsins. í fyrsta lagi hið mikla verðfall á útflutningsafurðum sjávarútvegs ins á árunum 1966 til 1968 og þar með stórum minni tekjur af útflutningsgjö'ldum. í öðru lagi mikil verðmætaaukning í fiski- skipaflotanum og þar með hækk uð heildariðgjöld. f þriðja lagi mikil hækkun tjónbóta, en ið- gjaldagreiðslur fara í meginatrið um eftir tjónareynslunni yfir ákveðin tímabil. Sjóðurinn fékk nokkurn hluta af gengishagnaði haustið 1967. Þá voru og gerðar breytingar til hækkunar á útflutningsgjaldi er renna skyldi í sjóðinn. Þess má geta, að endurtryggjendur, þ.e.a.s. Lloyds í London, vildu ekki efldurtryggja fiskveiðiflot- íanna úr öllum þingflokkum, sem gjöra á tillögur varðandi þessi mál. Enn sem komið er hefir nefndin ekki skilað tillögum, en hún vinnur af fullum krafti. Ég tel að ákvarðanir í þessu máli megi ekki dragast lengi, þar eð algert öngþveiti hefir ríkt í tog veiðunum lengi undanfarið. Stjórnvöld geta ekki lengur skot ið sér undan því að koma þess- um málum í viðhlítandi horf, og er það stórfellt hagsmunamál margra útgerðarstaða að það sé gert hið allra fyrsta. Mun ég ræða þetta nánar síðar á fund- inum. EFNAHAGSVANDINN SEM VIB BLASIR. í upphafi þessara ávarpsorða minna dxap ég á þá miklu efna- hagserfiðleika, sem ekki aðeins sjávarútvegurinn, heldur öll ís- Ienzka þjóðin á nú við að glíma. Eru þeir fyrst og fremst afleið- ing minnkandi afla og verðfalls erlendis. Vissulega voru það al- varleg tíðindi þegar breyta varð gengi íslenzku krónunnar svo stórlega sem gjört var 12. nóv- ember s.l., og ekki hvað sízt þar sem aðeins tæpt ár var liðið frá því að síðasta gengisbreyt- ing var gerð. Það hefur alltaf viljað við brenna, þegar svona ráðstafanir hafa verið gerðar í efnahagsmál um þjóðarinnar, að sagt sé að þær séu gerðar vegna sjávarút- vegsins. Vissulega eru þær gerð ar fyrir sjávarútveginn, en ekki aðeins fyrir sjávarútveginn, held ur fyrir þjóðina alla, fyrir þjóð- arheildina. S.l. mánudag lagði ríkisstjórn in fram frumvarp til laga um ráðstafanir, er stefna að því, að gengisbreytingin verði sá afl- gjafi íslenzku atvinnulifi sem nauðsynlegur er. Efni frumvarps þessa munu fundarmenn kynna sér á fundinum, og rek ég þvi ekki einstök efnisatriði þess. Gengisbreytingin er einungis staðfesting á því, að skapazt hef ur ástand í efnahagsmálum, sem óhjákvæmilega leiðir til þess, að landsmenn allir verða að rifa seglin þannig, að kjörin versna í bili frá því sem verið hefur. En þær eru fyrst og fremst og umfram allt gerðar til þess, að við komumst út úr þeim efna- hagsörðugleikum, sem við eigum við að stríða í dag til þess að efnahagur þjóðarinnar batni á ný. í þessu frumvarpi eru ýmsar ráðstafanir fyrirhugaðar, er tuðla eiga að heilbrigðum rekstri fiskiskipaflotans og fiskiðnaðar- ins. Ég lít svo á, að það sé sameiginlegt hagsmunamál allra þeirra er að sjávarútvegi vinna, sjómanna, útvegsmanna og þeirra er vinna að verkun aflans 1 landi, að ráðstafanir þessar tak ist giftusamlega. — í þessu sam bandi tel ég óhjákvæmilegt að vekja athygli á niðurstöðum at- hugana, sem gerðar hafa verið um afkomu sjávarútvegsins á þessu ári. Sýna þær að töp í hinum ýmsu greinum sjávarút- vegsins munu nema um 1700 miHj króna og er þá sleppt opinber- um stuðningi við sjávarútveginn á árinu. Eins og nú horfir er mjög óvarlegt að spá aflaaukn- ingu á næsta ári frá því sem verið hefir á þessu ári eða verð- hækkun sjávarafurða erlendis. BÆGJA VERðUR BURTU AT- VINNULEYSI. Gengisbreytingunni 12. nóv- ember og þeim hliðarráðstöfun- um, sem um er fjallað í hinu nýja lagafrumvarpi, er einmitt ætlað að jafna þennan mikla hallarekstur á næsta ári. En sjávarútvegurinn verður að taka á sig ha'llareksturinn á þessu ári, þótt vissulega sé reynt að sneiða af sárustu broddana með ráðstöfun gengisihagnaðarins, eins og fram kemur í frumvarp- inu. Því hefur verið varpað fram, að með ákvæðum frumvarpsins sé með lögþvingun verið að raska hefðbundnum samnings- rétti sjómanna. Á þetta get ég með engu móti fallizt. Með á- kvæðum frumvarpsins er ákveð- ið að útgerðin fái bættar af ó- skiptum afla þær beinu hækk- anir, sém af gengisbreytingunni leiða, sem eru þó meiri en frum- varpið gerir ráð fyrir að bættar verði. Og í öðru lagi er stefnt að þvi, að útgerðin geti staðið straum af afborgunum og vðxt- um af fiskiskipunum og hinum mikla tækjabúnaði þeirra. Er þetta gert í beinu framhaldi af stofnun Stofnfjársjóðsins, sem að var lögfestur í maí í vor, sem al flestum var talin nauðsynleg og merkileg ráðstöfun. Nú er gert ráð fyrir því, að framlög til sjóðsins séu einnig tekin af 6- skiptum afla. Ef þessar leiðir væru ekki farnar hefði ekki nægt að fella gengið nú sem nemur hækkun Framhald á Itls. 19

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.