Morgunblaðið - 05.12.1968, Blaðsíða 23

Morgunblaðið - 05.12.1968, Blaðsíða 23
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 5. DES. 196« 23 — Erlent yfirlit Framhald af bls. 17 sovézk íhlutun í Rúmeniu, Júgó- slavíu eða Austurríki yrði tal- in jafngilda ógnun við öryggi vesturveldanna og Atlantshafs- bandaJagsins, og var þannig hinni svokölluðu Brezhnev- kenningu þess efnis, að Rúss- ar hafi rétt til íhlutunar í inn- anríkismálum annarra sósíalista- landa, svarað með nýrri Rusk- kenningu. Hins vegar er margt á huldu um yfirlýsingu Rusks, því að hann talaði á lokuðum fundi. Yfirlýsingin hefur ekki verið birt opinberiega, og opin- berir talsmenn í Washington hafa neitað að ræða um hana. í lokayfirlýsingu NATO-fundar- ins var ekkert land nefnt með mafni og aðeins sagt, að hvers konar rússnesk íhlutun, sem hefði bein eða óbein áhrif á á- standið í Evrópu eða á Miðjarð- arhafi, niundi hafa í för með sér alvarlegt hættuástand í heim HAGSMUNASVÆ3M Almennt er talið, að þegjandi samkomulag sé með Bandaríkja- mönnum og Rússum um hags- munasvæði í Evrópu, þótt því hafi verið harðlega neitað. Þess vegna hefur því verið haldið fram, að yfirlýsing Rusks á ráð- herrafundinum í Briissel og jafn- vel lokayfirlýsing fundarins feli í sér greinilega útfærslu á ör- yggishagsmunum NATO í Ev- rópu. Þess vegna er sú spurn- ing orðin aðkallandi, hve langt Bandaríkjamenn eru reiðubúnir að ganga í Mið- og Austur-Ev- rópiu. Austurríki er hlutlaust land isaimikvaeimt stór- veldasamningnum frá 1955, og vesturveldin hafa ótvíræðar skuldbindingar þar. Aftur á móti eru Júgóslavar óháðir valda- Ibl'ökkum, en Rúmenar eru í Varsjárbandalaginu, í nábýU við Rússa og ótvírætt á þeirra á- hrifasvæði. Rúmenar eru því í mestri hættu. Samkvæmt ummælum Rusksá Brussel-fundinum líta Banda- ríkjamenn svo á, að Júgóslavía og Austurríki séu á svokölluðu „gráu svæði", þar sem Banda- ríkjamenn hafi hagsmuna að gæta þótt hér sé ekki um beint áhrifasvæði að ræða. Nú hefur Tito forseti hins vegar afþakk- að aðstoð frá Bandaríkjunum og vísað kenningu Rusks á bug á þeirri forsendu að Júgóslavar viðurkenni engin áhrifasvæði. Ef til vill telur hann að hættan á sovézkri árás hafi dvínað en hann neitaði því að hann hefði fengið tryggingu frá Rússum fyr ir því, að þeir mundu ekki ráð- ast á landið. Hvað sem því líð- ur hefur það alltaf verið stefna Titos að vega salt milli stór- veidanna til að tryggja sér sem mest svigrúm og honum hefur augsýnilega þótt ástæða ti'l að taka fram að hann vilji ekki verða háður Bandaríkjamönn- um um of. Daginn áður hafði hann gagnrýnt Rússa fyrir inn- rásina í Tékkóslóvakíu og hald- ið fram sjálfstæði Júgóslavíu. Gjaldeyrismáíin auka á miskllb GJALDEYRISKREPPAN hefur aukið áhrif Vestur-Þjóðverja í Evrópu á kostnað Frakka. Venjulega hafa Vestur-Þjóðverj ar orðið að láta undan kröfum bandamanna sinna, en að þes'su sinni tókst þeim að standa gegn sameiginlegum þrýstingi Banda- ríkjamanna, Breta og Frakka. Orsakanna er að sjálfsögðu að leita í innanríkismálum: útflutn- ingur vissra iðngreina hefði orð- ið fyrir áfalli, ef gengið hefði verið að kröfunum, og landbún- aðurinn hef ði komizt í hættu. En einnig hefur vestur-þýzkum ráða mönnum þótt nóg komið af til- slökunum af þeirra hendi og tími til kominn að aðrar þjóð- ir tækju afleiðingunum af eig- in erfiðleikum. Aukin áhrif Vestur-Þjóðverja eru þó ef til vill meiri í orði en á borði. Fjárhagsaðstaða þeirra er sterk, en skráning þýzka marksins er ef til vill fyrst og fremst röng vegna þess, að hún er frá þeim tíma, þegar efna- hagur landsins var í rúst eftir sityrjöldina. Risastökk þeirra í efnahagsmálum var rétt í þann mund að hefjast og efnahagur annarra Ianda, sem þeir hafa síð an farið fram úr, stóð þá traust- ari fótum. Nú eru Vestur-Þjóð- verjar stórveldi í efnahagsmál- um, tækni og hermálum. En póli- tísk áhrif þeirra hafa ekki auk- izt jafnmikið hinum efnahags- legu áhrifum, þótt styrkur þeirra hafi aukizt í réttu hlut- falli við aukna erfiðleika Frakka og Breta. HAÐIR BANDAMÖNNUM Aðstaða Vestur-Þjóðverja ger ir hins vegar að verkum, að þeir eru jafnháðir bandamönnum sín um í utanríkismálum sem fyrr. Þeir standa jafnveikum fótum í utanríkismálum og þeir standa sterkum fótum í efnahagsmálum. Þar við bætist einnig það mót- vægi, sem Sovétríkin og fylgi- ríki þeirra í Austur-Evrópu mynda. Þessi aðstaða Vestur- Þjóðverja kemur greinilega í Ijós, ef þeir undirrita samning- inn um bann við frekari út- breiðslu kjarnorkuvopna eins og allt bendir til að þeir geri. Sá samningur beindist upphaflega fyrst og fremst gegn því, að Vest ur-Þjóðverjar fengju umráð yf- ir kjarnorkuvopnum. Það hefur hvorki farið fram hjá Bretum né Frökkum, að á- hrif Vestur-Þjóðverja hafa auk- izt og að þeir hafa sýnt að þeir eru reiðubúnir að beita áhrifa- mætti sínum. En engin ástæða er til að ætla annað en að vest- ur-þýzkir leiðtogar geri sér grein fyrir því hve háðir þeir eru samvinnu við bandamenn sína og aðra. Raunar bendir margt til þess að þegar kritur sá, sem nú er kominn upp, hverf ur úr sögunni muni Vestur-Þjóð verjar beita sér fyrir því, að tek ið verði upp umfangsmeira sam- starf en nú á sér st'að, bæði í gjaldeyrismálunum, innan Efna- hagsbandálagsins og NATO og í afstöðunni til Austur-Evrópu. AUKIN SUNDRUNG Slík samvinna hefur hins veg- ar strandað á andúð Breta og Frakka og nú eru þeir fullir tor- tryggni í garð Vestur-Þjóðverja svo að þessar ráðagerðir eru varla tímabærar lengur. Deilan um gjaldeyrismálin hefur haft splundrandi áhrif um sama leyti og samstaða hefur náðst um að blása nýju lífi í NATO. Þessi deila heldur áreiðanlega áfram á næstu mánuðum svo að horf- ur eru á aukinni misklíð, sem kemur niður á samvinnu vest- rænna ríkja. Svo getur farið, að ekkert verði úr ráðagerðum um að aðildarlönd NATO auki fram 'lög til varnarmála. Möguleikar Breta'á inngöngu í Efnahagsbandalagið hafa sjald an verið minni, og margt bendir til þess að þeir muni halla sér meir að Bandaríkjamönnum og fjarlægjast þar með Evrópu. De Gaulle mun seint gleyma yfirlýs ingu Strauss, fjármálaráðherra Vestur-Þjóðverja, um gengisfell ingu frankans og getur reynt að koma fram hefndum, en þá yrði hann að tryggja sér sam- vinnu Bandaríkjamanna. Sam- búð Frakka og Bandaríkja- manna kann því að batna, og það er raunar eitt af baráttu- málum Richard Nixons. Öryggisbelti — stourabelti fyrir raflínur og síma til afgreiðslu nú þegar. STEFÁN PÁLSSON, söðlasmiður Faxatúni 9, Garðahreppi, sími 51559. Hefi kaupendur að 150—200 ferrn. rúmlesta stálfiskiskipi. SVERRIR HERMANNSSON, Skólavörðustíg 30, sími 20625, kvöldsímar 32842, 24515. SPILAKVOLD Sjálfstæðisfélaganna í Hafnarfirði verður í kvöld, fimmtud. 5. des. kl. 20.30 í Sjálfstæðishúsinu. Góð kvöldverðlaun. — Kaffiveitingar. NEFNDIN. ÚTGERÐIN HeildarsfldaraflÍTin uim manaðamót- in ágúst-sept. 41.204 þús lestir (5). Síldarsölur ísl. báta í V-Þýzka- landi fyrir 23.3 millj. kr. (8). Fyrsta soltunarsíldin kemur til Seyðisfjarðar (10). Togarinn Víkingur kenvur með góða, ísvarða sild (11). Heildarsíldaraflinn 4S.6 þus. lestir um miðjan miánuðtan (10). Togarar BÚR munu landa afla sin- um til vinnslu heima (20). Heiidarsíldara'flinn 54.2 þús. lestir 23. sept. (26). Saltað aí full'Um kraifti á Raufar- höfn og Seyðisfirði (26). Heildarsöltun rúmlega 71 þús. tunnur (27). Togarar F.Í.B. hafa mest landað heima í sumar (27). VEÐUR OG FÆRD. Yfir 18 stiga hiti dag eftir dag (12). FRAMKVÆMDIR. Laxastigi gerður 1 Laugardalsá (3). Fullkomin blindlenidingairtæki sett upp i Reykjavik (5). Ferðafélagsskáli vigður á Sprengi- sandaleið (8). Eldey KE 37, nýtt 370 smalesta stál- skip frá Stálvik, afhen/t eigendum (10). Álverksmiðjan fullbyggð á þremur árum í stað sex. Viðræður i Sviss (12). Hafin bygging á dvalarh'eimili aldr- aðra í Borgarnesi (18). Sjálfsbjörg á Aikureyrir stofnar piastverksmiðju (14). í ráði að smíða skutttogara hjá skipasm'íðastöð Þorgeirs og Ellerts á Akranesi (14). Ákveðið að Aðalverktakar annist gerð Vesturlandsvegar (17). Hús reist og gert fokholt á þremur dögum (21). Skurðloaknisdeild Borgarspítalans tekin Ul starfa (21). Ákveðið að Brúfelisvirkjun verði nú sa'tnifelM (22). Nv endurvarpsstöð sjónvarpsins á Skálafelli risin (25). Hafnargarður stæklkaður og stíffla gerð fyrir vatnsveitu á Akranesi (25). MENN OG MÁLEFNI Jón Sigvaldason, sendiherra Kana- da hér á landi, kveður (5). Stóll eftir G-unnar Magnússon hlýt- ur viðurkenningu lceland Review (5). Sadruddin Aga Kahn, forstjóri Flóttamannalhjálpar SÞ, í heimisókn (7). Björgvln Bjarnason, syslumaðu.-, skipaður bæjarfógeti á ísafirði (7). Lárus Sigurbjörnsson kjörinn heið- ursfélagi Leikfélags Reykjavíkur (8). Þór Magnússon settur þjóðminja- vörður (11). Þrír nýir sveitarstjórar: Húnbogi Þorsteinsson í Borgarnesi, Sigurður Pálsson í Stykkishólmi og Þorkell Gíslason í Bolungarvík (18). Fyrsti ríkisráðsfundur í embættis- tíð herra Kristjáns Eldjárns haldinn (24). Fjölnir Stefánsson ráðinn skólastjóri Tónllstarskóla Kópavogs (28). Jón Þórarinsson ráðinn diagskrár- stjóri Sjónvarpsins (28). Fjórir rithöfunidar, Guðmundur Daníelsson, Guðbergur Bergsson, Svava Jalkobsdóttir og Jóhannes úr Kötlum, hljoía viðurkennimgarstyrk úr Rithöfundasjóði íslands (29). FÉLAGSMÁL. Guðfinna Ragnarsdóttir kjörin for- maður Sambands ísl. stildenta er- lendis (1). Þing Stéttarsambands bænda hald- ið á Skógum (1,3,4). Fulltrúar stiórnmálaflokikanna hefja viðræður um honfur í efnahagsmál- um og nauðsynleg úrræði (3,4). Alþýðubandalagið á Vestfjörðum klofið (10). Kaupstefna, „íslenzkur iðnaður 1968", hjaidin í Reykjavik (11). Mikið um uppsagnir á vinnuimark- aðinum (12). Arinbjörn Kolbeinsson endurkjör- inn formaður Félags ísl. bifreiðaeig- enda (13). Einar Hannesson endurkjörinn for- maður ÍÚT (13). 18,3 millj. kr. greiddar í atvinnu- leysisbætur það sem af er árinu (14). Arngrímur Jónsson, skolastjóri, kos- inn formaður Kjördæmaráðs Sjallf- stæðisflokksins á Vestfjörðum (18). Gísli Ólafsson kosinn forseti Bridge- sambands íslands (18). Birgir Stefánsson, Reyðarfirði, end- urkjörinn formaður Banidaiags ísl. leikfélaga (10). 5230 börn i umferðarskólanum ,,Ungir vegfarendur" (20). Griklklandshreyfing stofnuð. For- maður Sigurður A. Magnússon (21). Sr. Sigmar Torfason kosinn for~ maður Prestaifétegs AusturliiíKls (21). Aðalfundur Skógræíktarfélags ís- lands haldinn að Hallormsstað (22). Stofnun Sambands íslenzkra verk- taka ákveðin (22). Jón Sigurðsson endurkjörinn for- maður Sjómannasambands íslands (24). Steingrimur Blöndal kosinn for- maður SUS á Norðurlandi (27). Aukaþing SUS haldið I Reykjavik (28). Ráðstefna atvinnurekenda og laun- þega í söni'U iðngreinum haldin (28). BÓKMENNTIR OG LISTIR. „Klagen i Jorden", úrval ljóða eftir Matthías Johannessen í danskri þýð- ingu (5,17). Sinfóníuhljómsveitin Ieikur i Vest- mannaeyjum (7). Myndlistarskólinn heldur útisýn- ingu á Sikólavörðuholti (10). Ljóð sex íslenzkra skálda þýdd á serbókróatisku (12). Snjólaug Sigurðsson, vestur-islenzk Iista'kóna, í heimsókn (13). Yfirlitssýning á verkum Jóns Stef- ánssonar (13, 21). Ingi Hrafn Hauksson sel'ur lista- verk til Sviþjóðar fyrlr 60 þús. kr. (10). Sverre Bruland stjómar fyrstu fimm tónleikum Sinfóniuhljómsveitar innar (21). Leikfélag Reykj'avikur sýnir „Mann og konu", eftir Jón Thoroddsen (21). Obernkirehen-barnakórinn syngur í Þjóðleikhúsinu (22). Þjóðleikhúsið sv-nir „Fyrirheitið", eftir Alexander Arbuzov (25). Magnús Á. Árnason opnar malverka sýningu (28). SLYSFARIR OG SKAÐAR. Togarinn Surprise GK 4 strandar á Landeyjarsandi (6). Frystur fiskur skemmist i lest I Brúarfoss (8). Vélbáturinn Faxaborg fná Hafnar- firði brennur og sekkur (13). Ung stúlka, Valgerður Ingvadóttir, bíður bana í bilslysi I Englandi (14). Útihús á Hvanneyri brenma (17). Hurð fýkur af herflugvél í flugtaki á Keflavikurflugvelli (10). Víðir Sveinsson, skipstjóri, bíður bana af slysförum um borð í skipi sínu (21). IÞRÖTTDJ. KR hlýtur titilinn „Bezta frjáls- íþróttafélagið í Reykjavík" (1). Keflavík öðlast rétt til þess að keppa 1 1. deild næsta ár (3). Þorbjörn Kjærbo vinnwur FÍ-bikar GR í golfi (3). Gunnar Sdlnes Akureyrarmeistari í golfi (4). Einar Guðnason vann FÍ-skjöld Nessklúbbs (12). Valur gerði jafntefli við Benfica frá Lissabon i fyrri leiik félaganna i Evrópukeppni meistaraliða, 0-0 (10). KR tapaði fyrir griska liðinu Olym- piakos í Evrópukeppni bilkarliða með 0:2 (21) og 0:2 (24). Sænska handknattleifcsliðið SAAB keppir hér (24). Á'tta íslendingar taika þátt í Ólym- píuleikunum í Mexíco 28). AFMÆLI. Bandalag íslenzkra listamanna 40 ára (6). Félag íslenzkra skókaupmarania 30 ára (14). Rafveita Húsavíkur 50 ára (21). ÝMISLEGT. 50 þús. kr. gjöf til sjóðsstofnunar til styrktar heyrnardaufum börnum (3). Laxveiði góð I sumar (3). Heyskaparhorfur á Suðurlandi slæmar (3). 20 prs. innflutningsgjald sett á allac innfluttar vörur með bráðabirgðalðg- um (4). Gamla Skátaheimilið við Snorra- braut rifið (4). Slæmar heyskaparhorfur á Snæ- fellsnesi sunnanverðu (4). Skrifstofa Neytendasamtaikanna inji sigluð (5). Tekjuskatti 42ja breytt — Sements- verksmiðjumálið til saksöknara (5). Slaturfélag Suðurlands kaupir frysti hús á Selfossi (6). íslenzk uppfinning vekur athygli á plastvörusýningu í Ósló. (6). SH samþykktir tiltooð rikisstjórnar- innar um 75% verðtryggingu (7). Tiu ný gróðurkort gefin út (19). Bréfasafn Brynjólfs Péturssonar finnst i Kaupmannahöfn (11). Álagning lækkar í smasölu og heild- sölai (11). Gamla húsið á Lágafelli flutt uim set (13). Nokkrir félagar Æskulýðsfyliking- arinnar standa „vörð" við Morgun- blaðið (14). Brezka flugfélagið BEA hyggst hefja ferðir til íslands (14). V.b. Huginn fær síðu tréskips f trollið (17). Bræðurnir Sverrir og Ragnar Magn- ússynir kaupa gömlu SÍS-verksmiðj- una i Harrisburg (17).