Morgunblaðið - 07.12.1968, Blaðsíða 14

Morgunblaðið - 07.12.1968, Blaðsíða 14
14 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 7. DES. 1968 - LISTIR - LISTIR TIR - LISTIR — LISTIR Jóhann Hjálmarsson skriíar um BÓKMENNTIR Fróöleikur af Snæfelisnesi SÖGUR OG SAGNIR AF SNÆFELX,SNESI III. Safnað hefir Oscar Clausen. Skuggsjá 1967-1968. , OSCAR OLAUSEN hiafur af ! d'ugnaði og aikið unnið að því að bjarga gömlum söguim og sögn- um aif Smæfiellsnesi friá giötum. Hfniiviðtur hamis er eikki lítill; marigt óvenjulegt hiefur gerat á þeim slóðuim, sem eru líf hans og yndd. Oscar er mi ikominm á ní- ræðisaldur. Sögiur og sagnir af Snæfelsnesi í tveimur væmum binduim bera firæðimenmstou hans „ f agurt vitnL Þessar bækur eru verðmaetar heimiidir og auk þess skemmtilastur. Margt í bókun- um er mér bæðd skylt og kært, en ég geri ráð fyrir að flestir hafi af þeim láoægju, sem þjóð- iegum fróðlieik unna. Það er nú einu sim.nd svo, að én sagwa af þessu tagi getur enginn ísilending ur verið, svo isterk eru tengsl þióðarimnar við liðnia tíð. Ef við aettum efcki menn eins og Oscar Clausen til að stytta dkkur stund ir, sýna 6kfcur sjáifia okfcur í líki þeirra, sem við getum raikið upp- haf oktoar infl., þá væri sniauðara, tómlegra í krinigujm okfkur. Frásag.narih'áttiur Osoars Clau- sens er ekki með sérstötouim glæsibrag, en trúverðuigur, ieyn- ir á sér í eimfaldleik sínoim. Osc- ar er vartoár sögumaJðiur, vandur að virðingu siruni. Hann lítur upp til hofðimgja og igerir mikið úr vissum ætituim, sem komd'sit haía til metorða. Bn skilningur h'ans nær til ailrar aiþýðu; jafn- ** vel 'atfbrotamenn og vanidræða- menn alls konar verða í augum lesandans börn sdns tíma, stumd- um rökrétt afileiðing lélegs atliæt- is í bernstou eða æstou. Oöcar M'æðist efcfci dámiarakápu, held- ur gerist eims og góðum sagna- mianni sæmir, mlálsvari þess fiól'ks, sem hann blæs í lífeanda á blöðum símim, Um verstJöðvairnar undir Jöfcli fjallar Oscar ítarfliega, retour upp- gang þeirra og bnigmiun. Mann- margt hefur verið á utanverðu nesinu í byrj.um 18. aldar; firá Bliðuim að Búltanidlshöfða, voru 171.6 íbúar. Á svæðiniu fra Rúð- um til Örwiverðarness voru 800 manns. Á Hjailliasandi, sem nú Ibeitir Heiliissandur, voru nærri — 3-00 maninis. Fyrr á öidium h'öfðu nöfin eins og ArnarStapi, Heiki- ar, Malarrif, Dritvik, Einarslón, Rervík og Öndverðarraes miikið aðdrattarafl. Þangað flykktuist að menn fná ölHu landiniu til sjó- róðra „óiíkir hrver öðr^um og ósamstæðir, bæði að útliti og lunderni" að sögn Bggerts Ólafs- sonar. Nú er þar daufieg vist, eins og stendur í ikvæðimu. Rif var fram á 18. öid stærsta sjiávarþorp á ísianidi Enskir kaupmenn sigldu Skipum sínum í Rifsos. Vorið 152.1 ikvæntist enskur kaupmaður, Röbert að niafnd, Guðlaugu, dóttur öéra Ein- ars Snorrasonar á Staðastað. Rrúðlkaupsveislan var halldin í Rifi og stóð hún í hiáilfan mián- uð; „þar voru staddir elklki færri en 6-700 Englendingar og eflaiust dkki færri en 3-400 íslendingar", segir Oscar Clausen. Árið 1542 komu Danir í Rdifsh'ofn til sikreið- atíkaupa, og á seinni hluta sext- ándu aidar hófst niðurlæging kaupstaðarins í Rifi með dönsku eLnakunarkaupmönniuinium, sem gerðir voru út af konungi í því skyni, að rtá versiuninni úr hönd um Englendiniga og Þjóðverja (Brimaira), sem þar höfðu einnig haft aðsetur. Ljómi kaiupstaðar- ins í Rífd byggðist á höfninni, en þar voru eins og Oscar segir „hin óvanalegustu ag beztu hafn- arskilyrði, sem til haifa verið hér á landi". En jafnveil höfnin spililt ist á tímiuim einokuniarverslunar- innar; .Hólmkelsá, sem renniur í ósinn Ofan atf Jökii, breytti far- vegi sínum, bar nii fram sand og leir í mótmælaskyni við hima dug iausu döns'ku fcaupmerun. Byrstu kröfur ísiendiniga um baifntarbæt- ur voru að en/gu haf ðar af dönsk- um landifógeta 16186, „og var þessi litla áœispræna Mtin skemma og að ldkum eyði'leggja be^stu fiskihöfn á ísiamdi", segk Oscar með nokkrium þunga. Það var e»kki fyrr en seimt á nítjiándiu öid, að áhugi vaknaði fyrir hafnar- bótum, og látti Dárus Skúlason á Sandi, sýslumiefndarmaður í Neshreppi, frumlkvæði alð þeirri baráttu. 1884 stóð Láiruis fyrir framkvæmduim, sera fóru út um þúfur vegma fj'ár,s/korts, en þrem- ur árum seinna veitti sýsiiuneÆnd in 900 kr. til þess að fuligera verkið. Torifi í Óiafsdal var feng- inm til að stjórna verikinni og gdkk alilt að óskum, en Torfi var naumast kominn heim til sín þegar áin ruddist í igegnum stíflugarðinn, sem hamn hafði iátið reisa. ÞaT með voru kostn- aðarsamiar framtavæmdir að emgu orðnar. Frlásögn Oscars lýkur á þessum vonlitlu aðgerðum. Nú er Oscar Clausen. svo komið, að höfinin í Rifi er aftur orðin ein heista von Snœ- fellinga, þaðan er 'hafin útgerð. Enn muin þó elkki útséð um hvort Rif hefst til virðinigajr á ný. Ekki viil Oscar Olausen kenna eindkunarverslun Dama á íslandi um allar ófarir þjóðarimnar. Bann segir: „Eftir aldamótin 1700 gefck hvert harðærið eftir anmað, aflaleysi hverja vertíð eftir aðra, og avo bættist Stóra- bóla ofan á allt saman, en hún tók 1.500 manns á Snæfielisnesi, eða sem næst annan hverm sýslu- búa". Piássbændunum kemnir Oscar um slæmt 'ástand og fátælkt á Snæfelilsniesi: „Þeissir piáss- bændur höfðu þar ólögfest þræia hald. — Þeir voru þar smáein- v.a'ldslkonungar og höguðu sér sem slíkir. — Til þeirra urðiu búðarmenn að sækja svo að segja allt, — húsnæði, skiprúm, eldi- við og atvinnu sína, en mát'tu svo varla hreyfa sig nema mieð þeirra leyfi. — " Gamlar þulur af SniæfeHsnesi, sem Oscar birtir, veita innsýn í lamdlegu kveðskap og verbúðalíf fyrr á tímium. Um formennina var mikið ort, og sá isienski sið- ur að uppnefina niáungann hefur verið í heiðri hafður. Þulla úr Dritvík lýsir til dæmis nefjum heiliar skipihafmiar: Ræ eg við róður mino, réttnef'Ur, sléttnefur, fallist þér á balk betur, bjúgnefur, strjúignef.ur, heill og sæil minn hornnefur, hvað .segir spýtniefur, Myndlistasyrpa í þann mund er ég áleit að sýningartímabil baustsins, sem hófst í rauninni á áliðnu sumri, væri að ljúka vegna jólamán- aðarins, þá f jölgar þeim þvert á móti og svo mjög að líkast er sem blossi á skari slokknandi kertis. Það er eðlilega erfitt fyrir þá er skrifa í dagblöð um myndlist, að vera j.afnian viðbún ir, er sýningar spretta svona upp fyrirvaralaust í miklu rik- ari mæli en nokkur getur vænst. Máski fréttir maður af einni og einni sýningu á skotspónum áð- ur en hún opnar formlega, eink- um ef um er að ræða sýningar frá hendi hinna þekktari mynd- listarmianna. Ég tel mjög nauð- sinlegt að málarar, sýningarsal- ir og listafélög láti vita með nokkrum fyrirvara um væntan- legar sýningar því að það myndi auðvelda mikið og tímafrekt starf gagnrýnenda sem fengju þá um leið svigrúm til að skapa sér yfirsýn yfir sýningartímabil in og baga störfum. þar til sam- ræmis. Það áréttar líka mikilvægi á- kveðinna sýningartímabila, hér eins og annars staðar, að ég tel fráleitt að hægt sé að bjóða markaðinum slíkar keðjusýning- ar allt árið og að rétt sé að ætl- aat ttl að gagnrýnendur séu jafnan viðbúnir. — Og ekki nóg með þetta heldur standa flestar sýningar of stutt og það er hvim leiðast, þegar merkar sýningar eiga í hlut, sem sjaldan eru end urteknar. Með minni tækifæris- sýningar gerir það minnst tiL Eftir þessa syrpu tek ég mér hlé fram í marz nema verði um mikinn viðburð að ræða á mynd lifltarsviðinu, og sný mér að því sem er mér hugleiknara þ.e.a.s. að skrifa um list abnennt. Grein um Henry Moore og fyrstu sýn ingu á erótískri Hst, sem sett hefur verið upp í heiminum hafa orðið að bíða vegna allra þess- ara sýninga sem ég hefi orðið að rita um einn í fjarveru starfs bróður míns. Áttu þær að vera lokagreinar í greinaflokki mín- um um sýningaferðalag mitt á stL aumrL Ógleymdar eru grein ar um graflist, aem ég hefi lengi átt sem frumsmíðar. Framtíðarlauanm er sennilega sú að steypa alla myndlistar- gagnrýni í fastara mót og sem gagnrýnandi óska ég eftir sam- vinnu við myndlistarnDenn og aðra sem hlut eiga að máli í þvi skyni. — Vík ég þá að mynd- listarsýningum dagsins: f Hliðskjálf á Daugaveg 31 hefur Vigdís Kristjánsdóttir ver ið með sýningu á vefnaði sínum ásamt nokkrum vatnslitamyndum. Vigdís er löngu þjóðkunn fyr- ir vefnað sinn og kennslustörf, en hún býr yfir víðtækri þekk- ingu tæknilegra atriða og lit- urnar ullar, sem þyrfti að bag- nýta til fulls. Það er stutt síðan ég skrifaði síðast um sýningu á verkum frú arinnar, og þar sem í ýmsum til- vikum er um sötmu myndir að ræða er óþartft að endurtaka fjrrri ummæli. Ég vil þó stað- festa að mér þykir enn meira koma til hinna einfaldari verka frúarinnar við hlið hinna marg- brotnu nostursömu teppa, sem fyllt eru út í öll horn af róm- antískum viðhorfum, en ég mun seint geta fellt mig við vegna strengja heimilisiðnaðar sem þar bregður fyrir. Vatnslitamyndirn ar eiga ekki heima á sýningu með hinum veigameiri tepptun, þær eru sannverðugir flóruuppdrætt ir, en einfceninilegia úr sambandi við áiðurnefnd teppi f Unuhúsi við Veghúsastíg hef ur kornung listakona, nýkomin frá námi í Englandi, verið með sýningu undanfarið. Á þessari sýningu Svölu Þórisdóttur er erfitt að koma auga á árangur langrar skóalsetu, því að mynd irnar eru of lausar og ósannf ær- andi í byggingu, líkt og málað- ar í flýti með ákveðið takmarH fyrir augum. Þá eru litimir oft óyfirvegaðir og skrautlegir og höfða meir til hins óþjálfaða auga. En sýning má aldrei vera takmark, heldur yfirsýn til meiri átaka. Ég álit að Svala hefði átt að sýna meiri þolinmæðL bíða lengur með að koma fram, slá ekki af sannleikanum með yfir^ borðskenndum vinnubrögðum. Sýningin í heild minnti mig ó- þægilega á ákveðna tegund myndlistar. framleiddri í Eng- landi, er ég sá víða á ferðminni um Lundúni í sumar. Ekki er rétt að spá um framtíð Svölu Þórisdóttur sem listakonu af þessari fyrstu sýningu hennar á æskuskeiði, en minnia á að hver veldur sem á heldur. Hjá Guðmundi Árnjasyni á Bergstaðaistræti 10 er Rudolf Weissauer enn lá ferð með sýn- ingu á „gouache" og graflistar- myndum. Weissauer er mjög vel þekktur graflistarmaður og á myndir á söfnum víða um heim. Veturliði í Hábæ. Hann veldur mjög skemmtilegri og hreinni tækni í graflistar- verkum sínum og í þeim er oft dularfull stemning, sem hefir þægileg áhrif á áhorfandann, en hann er ekki maður mikilla um- svifa og umbrota. Það kemur einnig fram í „gouache"-mynd- um bans, og á enn skýrari hátt en í graflistinni, því að þar gæt- ir ekki hinnar miargslungnu tækni sem er aðall þeirra mynda. Allt um það er fengur að heimsóknum þessa listamanns, einkum ef hann kæmi með vand aðri sýningu og væri kröfuharð ari varðandi umbúðir um hana. 1 Bogasal Þjóðminjiasafnisins sýnir hinn velþekkti og fyr- ir margt sérkennilegi teikrnari Al- freð Flóki. Hann sýnir okk- ur þar sömu hlið á sér og áð- ur bæði í nosturlegum, lipurleg- um pennateikningum, og ummæl um sínum um starfishræður sína og list almennt, sem þó er sök sér. Hinar „surrealistísku" teikn ingar bans með ívafi rómantík- ur, noma ag gaildraseiðs eru nú komnar á það stig að vera ein- tóna endurtekningar. Það virð- ist ekki mikil sálarleg dýft í þeim, óhugnaðurinn er meira for vitnilegur en fráhrindandi. Lista maðurinn er kominn út í óhugn- að fagrukerans, tekur hann silki hönskum, en virðist um leið hafa gleymt forminu í teikningum sínum, því að formið virkar inn- antómt og hann getur ekki hul- ið vöntun á formtilfinningu með dekoratífum fléttum og furðu- dýrum né allri samanlagðri leikni sinni með pennann. Tími er kominn til að Flókisnúi til jarðar aftur þar sem hann fæddist, ef hann ætlar að verða annað og meira í íslenzkri mynd list en umtalaður furðufugL „f garði hins eilífa friðar" sýn ir Veturliði Gunnarsson um 40 olíumálverk. Þetta eru verk frá síðustu árum og er í þeim viss fjölbreytni þótt ég kenni í þetm flestum vinnubrögð listamanns- ins Veturliða. Hamn vinntur hratt og tvínónar ekki við hlut- inia, myndir hans virka stund- um ófullgerðar — það vantar í þær einhvern herzlumun. Þetta er þeim mun meira áberandi sem þröngt er um þær á þessum stað og lágt til lofts. Þó gæti aalur- inn verið vel fallinn til sýninga á minni og færri myndum. Eg fann ný litbrigði í einstaka mynd Veturliða á þessari sýin- ingu t.d. nr. 27 og má það vera fyrirboði breytinga, sem væru vel þegnar. Rauða myndin hans nr. 24 „Boðaslóð", hafði sterk áhrif á mig og ýtti burt skamm- degisdrunganum um stund. Nýtt sýningarhúsnæði er nefn ir sig Gallerí 96 er nýtekið til starfia. Fjölgar því enn sýning- arhúsnæðum í borginni, aem er gleðileg staðreynd, og verður fróðlegt að fylgjiast með hvern ig þessari þróun reiðir af, og hvað hún skilur eftir. Þetta er litið en vinalegt „gallerí" og munu forráðamen þess vera með ýmsar nýjungar á prjón- unum. Er ástæða til að vona að þeim takist að halda vel á mál- um. f Mokkakaffi é Sfkóiaivörðu- stíg, hefur hið unga myndlistar- félag S.Ú.M. hafði kymningu á verkum meðlima sinna með því að sýna verfc eftir Jón Gunnar. Þetta eru skissur og myndir unnar í lit. Það er gaman að kynnaat þessari hlið Jóns þótt að mótunarlistaverk hans séu mun eftirtektaverðari. Bragi Ásgeirsson.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.