Morgunblaðið - 07.12.1968, Blaðsíða 15

Morgunblaðið - 07.12.1968, Blaðsíða 15
MORGUNBLAÐH), LAUGARDAGUR 7. DES. 106» 15 - LISTIR BÓKMEITIR - LISTIR - LISTIR efcfci skyldi tréneiur arka með eitt nef, með mjótt missýnimgarnef, enm mam ég guHmef, betra væri brýnnef bera heldur járranef. Tvær þulur af Sandi eru kliúr- ar vel, en þula af Skógarströnd er ólík því, sem ort var uitatn Emnis: Kötturiran minn ag kisa hvar varstu í vetur? Eg vax úti á Helgaifelli. Hvað fékkstu í kaiupið? iÞrjár stikur vaðmáls. Hvað gjörðirðu þár úr því? Eg gjörði mammi imínuini stakk ag stuttihemspu otg stamgaða btrók, mér pils og hempu, og samt igakk af alin, og hama fékk smalinn, datt bamn ofan í daiánn, og þá varð hanin gadinn, aumingja amaliiiiin. Hafi skáklskaipuriran ekki ver- ið nógu peran uradir Jökli, var það bætt upp með Ijúfum Ijóðum Steingrims Thorsteimssoraar, son- ar Bjarna amtmanmis á Stapa. Oscar segir Steimigrkn eiraa skláLd- ið, sem haái adist upp undir Jökli, en ekki er það alOs kostar rétt; mægk að mefna Jóhamn Jóns son, sem var fná Ólafsvíík. Að vonum segir Gscar Clausen frá lífi'nu í Ólafsvík, en þaragað færðist vensluraiin etftk að búið var að ganga af henni daiuðri í Rifi. í byrjun nítgámdu aldar tók dansikur kaupmaðuir, Holger Peter Clausen, við Ólatfsvíkur- •versLun, sonur hams var Haras Arreboe, sem fetaði í fótispor föð- ur síns og reyndist dugamdi mað- ur. 'Haran sigldi rösklega tvítugur með saltfiistk til Spámiar á 70 lesta skútu, og gekk sú ferð vel. Hann fhitti síðar till Kaupmiannahafnar og gerðist þar atkvæSamiíkiÍl. Skip sín seradi hann til íslands hlaðki vörum; kuinnasit þeirra var Svamurkun, seim var eitt giæsileg- aista ísdandsfarið og oft eina far- þagaskipið frá Vesturlamdi. Stein gríimur Thorsteinisson, sfcáld, sigldi í fyrsta skipti með Svan- inuni, eða Óliafisvíkux-Svaíninium, eins og skipið var oftast kailað. Af skipsfjöl onti Steiogrimur kvæði til SnætfeBsjöfcuLs: „Ég sá þig síðla' á kveldi". Qscar CLausen ketur eikki nægja að skyggraast um undir Jökh. Hamin fer víða um sveitir og út í eyjar, ef honium sýnist svo. Um Clausensverslum í Stykk iishólmi og ýmsa, sem henni voru teragdir, eins og Pál Hjaita- lín, faktor, fjalilar Oscar Clauisen 'á sfcemimitilegam hátt Honum tefcst að lýsa þeim hlálfdanska anda, sem löngum hef ur eimfcemnt Hóteiimm. Auk samibaradsims við eyjanraar hatfa þessi sérkennilegu erlemdu áhrif gert Stykkishólm að því menniragarlega veldi á Snæfellsraesi, sem er evrópskrar gerðar í ríkum mæli. Ekki spillir grein Heiga Hjör- vars um Sæmund Halldórsson í Stykkishókrai, sem Oscar tekur upp í seiraraa bindið. Helgi segir í þessaTÍ haglega gerðu berrasku- minniragu: „Enginm nnaður var slíkur höfðiragii í framgömigu, slíkur slkartmaður; honum fylgdi framandi ilmur af vindlkwn með guillirau bandi; fötin hans voru þuran og mjúk, og eitthvert haind- braigð á þeim, sem var lamgt að komið.; allt var glæsiiLegt, sem konum kom við, reiðtygin hans, stígyélin hams". Spgu , Hrappseyiniga sknair Oscar;,einkum verður horauim tíð rætt um Boga eldra Benedikts- eon, sem setti á stof n prentsmiðjiu í IHrappsey og beiitti sér auk þess íyrir ýmsum frairnkviæmdum í syslunni. í Hrappseyjarpremt- smiðju voru prentaðar „ýmsar góðar bækur um margvísleg „Undarlegt er að spyrja mennina" Viðtal v/ð Nlnu Björk Arnadóttur Undarlegt er að spyrja mennina hvern um annan. UndarLegt að spyrja þá um frið- inn um ástina. Undarlegt að finna andardrátt þinn sonur minn finna þig drekka úr brjóstunum. úr flómum brjóstanna. Spyrja svo mennina. Þanmig hljóðar síðasta ljóðið í nýútkominni ljóðabók Nínu Bjarkar Árnadóttur, og dregur bókin heitið sitt af ljóðinu — „Undarlfegt er aíi spyrja menm- ina". í>erta er öraraur ljoðalbók Nírau Bjarkar. Fyrir nokkrum ár- um kom út bókin „Urag ljóð" og m'eð þeim vakti Nína Björk verð- skuldaða athygli sem ljóðskáld. Mörgum finnst Níma hljóð- liágt og hógvært skiáld. — Ég spyr Nínu Björk álits ;— hvort það sé liðin tíð að unig skiáld séu baráttugllöð og hugsj'ónarík? — Nei. Alls ekki, segir Nína og leggur áherilu á orðin — Alls ekki. . Nína Björk er Húnvetningur að uppruna, en flutti ung til Reykjavíkur og hefur alið þar aldur sinn lengst af, uitan þess að hún dvaldi um tíma í Dan- mörku við nám í lýðbáskóla. Hérlendis hefur hún einnig stund að leiklistarnám og komið fram í nokkrum leikritum. Ég spyr hvort leikonunni og skáldinu hafi samið vel? — Já, segir Nína Björk. — Ung ljóð hefði ekki orðið til hefði ég ekki verið við Leik- listarnámið. Leikhúsið og andi þess hefur verið mínum yrking- um einskonar lífgjafi. — Hefur þú þá ekki reynt að skrifa leikrit? — Ég hef skrifað einþáttung og er einn þeirra fullbúinn frá minni hendi núna, þ.e.a.s. full- búinn til æfinga. — Og stendur til að leika hans? — Já, segir Nína Björk. — Að því ég bezt veit ætlar Litla leik félagið að æfa hamn eftir ára- mót. Ég er svo heppin að Helga Bachmann ætlar að leikstýra hon um, en bæði hún og Sveinn Ein arsson leikstjóri kvöttu mig og voru mér mjög hjálpleg meðan ég var að skrifa hann. Við tökum aftur að ræða ljóð- listina og ég spyr hvort langt sé síðan skáldkonan fór að yrkja og hvort miklar breytiragar hafi orðið á Ijóðagerð hennar uppá síðkastið? — Ég reyni að búa til vísur og furðulega prósa þegar ég var krakki, svarar Nína Björk. Bæt- ir síðan við: — En ég hætti því. Ég var ósköp galinn ungling ur og framdi strákapör í nokk- ur ár, en fór svo að yrkja Ijóð þegar ég nálgaðist tvítugsaldur- inn. Þegar þú spyrð um breyt- ingu á ljóðum mínum á ég erfitt með að svara Það er ekki svo gott fyrir maran sjálfa að dæma um það. Talið berst að Tjóðunum og þeim hljóðláta trega og stundum jafnvel örvæntingu er einkenn- ir sum þeirra. Ég spyr Nínu Björk hvort henni finnist við lifum í slæmum heimi. Skáldkonan hugsar sig örlítið um og segir síðan: — Hvort mér finnst við lifa í slæmum heimi? Því vildi ég gjarnan svar með ljóði eftir Ara Jósefsson. Það heitir Stríð: Undarlegir eru menn sem ráða yfir þjjóðum þeir berjast fyrir föðurland eða fyrir hugsjón og drepa okkur sem eignm ekkert föðurland nema jörðina einga hugsjón nema lífið. Þegar umræðurnar eru komn ar á svo dapurlegt stig, er sjálf- sagt að skipta um umræðuefni og við förum að tala um skáld- skap aranarra skálda. Nína Björk segir: — Ég hef lesið mikið af ljóð- um og sjálfsiagt orðið fyrir áhrif- um frá þeim, þótt ég finni það ekki. Ég hef alltaf fengið höf- unda á heilann. Þegar ég var í Danmörku var Edith Södergran lesin og lesin og ég orti og orti ljóð sem eru bara áhrif frá henni. Ég orti þau á sæmilegri dönsku og vondri sænsku. — Nú eru flest ljóða þinna án ríms. Hver er skoðun þín á hinu hefðbundna Ijóðaformi? — Það eru til bæði góð og slæm ljóð með hefðbundnu formi svarar Nína Björk. — Það er þó frekar hægt að hafa ljóð slæm án þess þau þyki það, nota rím þannig að enginn verði í rauninni var við innihald ljóðs ins, en það er billeg leið. • Þú spurðir hvar mig væri að finna Ég hef ekki falið mig, en bý inní dökkbláu bergi langt inní dökkbláu bergi sem verður á stundum svart. Og efalaust myndi þér þykja einkennilegt þar inní. Þetta ljóð Nínu Bjarkar nefn- ist: Þú spurðir, og ef til" vill er hún þar að lýsa heimi skálds ins. Bergi sem mörgum mun efa- laust þykja einkenni'legt inni í. En Nína Björk vill ekki segja skilið við þá hulinsheima, því áður en spjalli okkar lauk sagði húm að flest kvæðin í „Und arlegt er að spyrja mennima"" væru ný. Síðan fyrsta bók hennar kom út, hefði hún þó ekki verið síyrkjandi en hún ætlar ekki að láta staðar numið, heldur halda áfram ferð sinni á hinum vængjaða hesti. stjl. efni, þ. á. m. fyrsta tknaritið, :sem gefið var út á íslamdi, Maam- edstidende, sem Maignús sýski- miaður Ketilsson var ritstjóri að, og kvæðiafcver síra Jóns Þorliáks- sonar skálds, siðar á Bægisá". Meðad þess, sem iagði prentsmiiði uraa að velli, var einkaleyfi Hóla- prentsmiðju til að prerata guðs- orðabæfcur, en þær voru í mestu uppáhaldi hjá alþýðu, bendir Oscar Clausen á. Hamn minnir einmig á erfiðleika bóksöilunmar, bókalestir fóru um laradið, og voru bækurraar fiuttar á hesrtum, „en svo var ástandið aumt á síð- ustu áratugum 18. aldar, að ekki var mögulegt að gjöra út b6ka- lestir vegna hestafæðiar". Móðu- harðindin voru komin til sögunn ar. Hrappseyjarprenjtsmiðja hafnaði svo í Leirárgörðum. Lamgur þáttur er í fyrra bind- inu aif Þorleifi í Bjarmarhöfn. Þorleifur var frægur fyrk dul- s'kyglgni sína og lækningar. Hann hafði aldrei í skola komið, em svo miikið orð fór af l/ækniragiuim hams, að hann var settur læknk í Vestfirðiingafjórðunigi. Laraga- lam'gamima Þorleifs var Úrsúla eraska, sem getið er í Kristni- hakli undk JökOi. „Er þanna eim ætt Snæfeliin.ga blönduð emistou hbóði, eins og svo margar fleiri, sem feragið hafa þá blóðbót fyrr á tknum, þegar Englendingar héldu sig á útnesinu", segik Osc- ar Clausen. En það sfcal tekið fram, að Narfi kaiupmaður á Stapa, forfaðir Þorleifs, sóttá Úrsúlu til Englands. Hamm var gæddur fjarsýnisgáfu, sagði það fyrir í æsku að konuefmi sitt væri í framandi lairadi. Meðal þeirra, sem leituðu tii Þorleifs í veikmdum sdraum, var Bóliu-Hjálmar. Hann þj'áðisit af „þungiyndi, aðsvifum og iniiátt- leysi," segir Oscar, og heldur áfram: „Þegar vestur kom, réð Þorleifur Hjálmari til þess að drekka vatn úr Rauðamelsö'tt- keldu. Haran fór þangað og dvaldi á næstu bæjum við ölkelduma mánaðartíima. S<vo fékk hann hvítt duft hjá Þorleifi og eotaði það mákværraliaga eftk fyrksögn hans, nefnilega tók iran smé- skamimta á ákveðnum tkna dags ins, og mátti þar eragu skeika, ef vel ætti að taikast. Af þessu batn aði Hjáknari dag frá degi, og fékk hamn loks góða heiíisu". Þorleiifur var fjarskyiggm: sa það, sem átti sér stað lanigt í burtu, og eiranig var hanin for- spár: sagði fyrk óorðna hkiti. Haran var það faréttablað á Snæ- fellsnesi, sem ekki brást. Anna Thorlacius segk frá Reykjavíkurferð úr Grundar- firði í júlí 11866. Þá voru fáir, sem „vissu leið suður", en herani var útvegaður kostuiegur fylgd- armaður, sem kom hemmi heilii á áfaragastað. Ferðasagam er sterk þjóðlífslýsirag, einnig frasögn Önrau um lífið í Grunidarfirði. Margir koma við sögu, m.a. föru- maðurinn Sölvi Heigason, aund- ungerðarmaður í klæðaburði og miálaði btóm „ólík náttúrunmi". Fróðlegk eru katflarnir um veislumat, dönskuslettur, kring- ilyrði, þjónustuibrögð, uppnefni, umskiptimga, tunglameim og hýð- ingar. Frönsku prastarmir á Grundarkampi fá sinn kafla. Þek áttu etkki upp á pallborðið hjiá Grundlfirðingum í fyrsfeu, en þegar þeir fóru sökrauðu þeirra aliir. Er það eran eitt dæmið uim það, hve íslemdingar eru í raun og veru kaþólskir, þótt þek vilji ekki viðurkerana það. Sögur Áisu á Svaltbarði, skrif- aðar á árunum 1í929-40, eru greim argóð lýsirag alþýSukorau á hög- um sínum. Oscari hefur tekist að ljá þeim samfelkian svip og gæða þær áleitnum stíltöfrum. Þær eru eins og lítil, heillandi Skáldsaga með dapurlegum und- irtónum. Tímii Áisu kemur ekki aftur. Einn kynlegasiti tovisturkin, sem Oscar segir frá, er Sæmund- ur Hóim, prestur á HeiLgafeUi. Lýsirag Oscars á Sæmumdi er með þeim fjörlegustu í bókinni. Sæ- mundur verður sennilega ódaiuð- legur í sögu íslenskrar bók- menntagiagmrýni fyrk það athæfi sitt að endursenda Maginúsi Step herasen sálmabókina frægu eftk að hafa rekið gegnum haraa hnoð nagla og hnoðað ró fyrir. í Sögum og sögnum af Snæ- fellsnesi skiptast á fróðleikur og skáldskapur alþýðunraar. Margt af því, sem þetta verk hefur les endum sínum að bjóða, er ótalið, og verður ekki rakið hér. Eíi þeir, sem vilja fræðast um Mðina tíð, þá atburði, sem svo mikliu hatfa ráðið um örlög þjóðarinnar, ættu ekki að láta það fraim hjá sér fara, sem Oscar Clausen hef- ur sett samam um lífið á Snæ- fel'lsnesi. Skuggsjá í Hafnarfirði á sóm- ann af útgáfunni á sögum Osc- ars. Vandað hefur verið til frá- garags bókanna, og fyigk löng ritgerð um Oscaæ Clausen, ævi haras og ritstörf, etftk Guðmund Gíslason Hagalín. Jóhann Hjálmarsson.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.