Morgunblaðið - 05.09.1969, Blaðsíða 15

Morgunblaðið - 05.09.1969, Blaðsíða 15
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 5. SEPTEMBER 19©9 15 'ÁSGEIR ASGEIRSSON: Enn hjnrir Eyjólfur Fregn af Ungu listþingi ENN hjarir Eyjólfur, sagði ég. Hann hefur nú verið háltfdap- ur um árabil. Þó verið að rofa þetta til hjá honuim við og við, en hann saimt aldrei koimizt al memniitagia á lappiinniar. Eyióllfiuir er kynjadýr. Hann imókir evona áratugum saman með smá ræmuköstuim á milli, en neit- ar að lognast út af. Kynslóðir hafa (haift á orði, að hver vissi nama hann hresstiist. Ég þori sjádfur engu að lofia, nama ég get áhættul'ítið endurteikið fyr- irsögnina. Enn hjarir Eyjóltfur. Eyjólfur gæti verið íslenzfcar listir og bóibmenntir. Eitthvert síðasta hljóðið úr því horni var Ungt Listþing (raafnið hálfgerð stílbeygja, imegi ég þenja mig). Þingið féfck inini í Norræna hús inu og stóð eina helgi. Gaman hefði verið að sjá breiðlfyllkirigu ungra, íslenzJkra listaimanna og kvenna stadda þarna. Því mið- ur voru í henni töluverð sfcörð. Kippist í lag á næsta þingi. Ungt Listþing var haldið í fernu lagi á tveiimur döguim. Fyrri daginn sat fólfc fynst und ir bótomemntaerindi Ernis Snianraisiomar og Onðið oig Verikin- <aðinn en síðan skáldagrilluim einna ellafu manna um kvöld- ið. Daginn eftir fuku svo nofckr ar stuttar kvilkmyndir ásamt með tónlist og fiórum erind- uim, siem Ilutu öiM að lisifcuim. Ég ©r ekki tóiniliiistairimaiðiuir, feitoairi, kvikmundur eða myndlistar- imaður. Hins vegar hefur mig stundum langað að valda penna, en það er eflaust of- ætlun, bið ég lesendur þessa prýðilega blaðls að þola mér þetta. Enginn þeirra, seim þarna lásu verk sín, hefur enn gefið út bók, eða haft sig mikið í Jraimimi Þettia er ailllit kormiuiragt. Ég hefi laungaiman af^ spá- imennsku eins og aðrir íslend ingar. Hætti ég mér of langt út í hana, þá gefið rniér bara sel- bita. Þessir áttu lesin verk á Ungu Listþingi: Ásgeir Ásgeirsson, Ólafur H. Torfasons Megas, Ernir Snorrason, Hnatfn Gurara- laugsson, Kristinn Einarsson, Ólafur H. Símonarson, Sigurð- ur Pálsson, Sigurður Jón Ólafs son, Eiraar Ólatf'sison og Sigurð- ur Eyþórsison. Höfiundalistinn var að vísu ndkkru lengri, en þannig fór, að fjóra sagnamenn vantaði. Raunar þótti mlörguim eimnig vanta í áheyrendalhóp. Þarna var heldur fátt eldri listamanna, ritdórmara og ým- isisa annarra, sam gaimiam hefði verið að sjá þar. Aheyrendur voru flestir einlhvens staðar inn an þrítugs. Þótti sumum eilítið súrt í brotið, að eldra fólk slkyldi Ihumza samfcoimuna þanm- ig. En hefju«m nú. EYJÓLFS ÞÁTTUR Ég taHaði galgopalega um það í upphafi, að enn hjarði Eyjólfur og átti þar við ís- lenzfcar bóbmenntir og listir. Nú var ég beðinn þess að rita ifregn af bótomenntasviði þimgs- ins. Því er sjáifsagt að krefja imig skýringar á því, að sfcáld- verfein sjálf fá eikki meira rúm eh raun er á. Hér eru fáeinar ástæður: Nafnið Ungt Listþing er eilítið glætfralegt. Þar var staddur lítill hluti allra þeirra ungu imanna og feverana, sem rjála við ílkriftir. Lesara mátti nálega alla fldbba undir heitið kunningjahópur forstöðu- imanina. Elkki veit ég hvort gang skör hefur verið gerð að frek- a'ri leit, en þarna var sem sé eklki uim neina breiðlfylkiinigu að ræða. Nú. Enginn höfunda hefur enn gefið út bók. Suimir voru jatfinveil víðstfjiairri, úti uim land og lönd og enn aðrir fengu fóllk að lesa upp fyrir sig. Anh- ars sikal reynt að gefa lesend- um einhverja hugmynd . Það er þá fynst af þvi lítill arður og stoðar lítt í spá- mennskunni, að líta á hlutföll- in rnilli bófcmenntafonma. Baun ar voru ljóðamienn heldur fleiri en sögu, en þannig stóð á því, að fjórir sagnamenn giengu úr slkaftinu. Síðan imá greina frá því líkt og hverri annarri bú- iskapartfregn, að ekki var niifc- ið hróflað við hinuin eimstöku formiuim. Haifi höfunidiar átt fiarm byltingar í fórum sínum, þá fóru þeir dult með þær. Nýr tóran, ný viðhorf, fatt var um þá hluti, svo orð sé á gerandi, fcanmslki dálítið á reilki, enda höfundar flestir lítt sfcrifuð blöð. Það má nefna að mikil ró hvíldi yfir stiórnmáluim á þessu þingi. Höfundar og þingheim- ur yfirleitt virtist ósnortinn af þeirri mótmæla- og uppreismar öldu, sem risið hefur víða um þeninan hnött að undanförnu. Hafi mönnum soilið hugur í brjósti þá geymdiu þeir efcoðan ir sínar. Þau skoðanaskipti, sem urðu, lutu að bólkmenntum og listum, uppfræðsilu og lílk- Um greinum, en þjóðmála- ástandið hér . og annars staðar virtist falla mönnum allsæmi- lega í geð, megi dsema ad því hve lítið það var rætt. Ádeilu- verk létu lítið yfir sér. Einn þingmaður lét þess getið í umræðu um „pólitíseríngu" leilkhúsisins, að Oest íslenzk á- deiluverk væru heldur ógæfu- lega vaxin, væri þeim flestum beint ralkleitt gegn ríkisstiórn landsins. Þetta mun víst efcfci fjærri lagi. íslenzlkir komimiún- istar hafa löngum annýzt smíði ádeiluverlka fyrir fflendinga. Listrænt gildi þeirra heifur oft ast klént verið, helzta hugðar- efni höfunda: að koma ríkis- stjórninni £rá, eða koma banda- rílska varnarliðinu af landi brott og virðast sumir þeirra líta á þetta framtaik sem lofca- talkmarfc í sjálfu sér. Lotos hafa þeir dundað við það að sfcrifa lykilrómana, þegar aninað þraut. Ekki varð séð á þinginu, að höfundar eða ræðumenn ættu þessi áhugamál samieigin leg með hinum fynrnefndu rauðu pennum. Hlýtur það að valda koimimúnistum töluverð- uim andvökum að sífellt saxast á skáldahóp þeirra, hinir gömlu falla, þeir nýju fælast lyktina. Ungt Listþing virtist efcki langa eérlega að steypa rífcisistjórn- inni, komia vannarliðinu brott eða fcollvarpa Morgunblaðinu. Víst sfcal ég þó nefna eina þjóð imálasfcoðun, sem telja má svo. Hún kom fram í ungs manns ljóði og var á þá lund, að lög- regluþjónar vænu fremur illir menn. Ég treysti lögreglunni fuMvel til þess að yrfcja hæfi- legt kvæði á móti. Ljóðið bar það með sér, að skáld þess hafði einlhvern tíima setið inni og hefur það vonandi verið fyrir sfcáldslkap, því Ijóðið var slafct að gerð. Priður, mannúð, ást og eiira- drægni hafa fcveðið hátt við í ungum erlenduim bótomenntum nýlega. Á ungu Listþingi rílkti þvíl'ík stjórn- og þjóiðmála- kynrð að til hennar imá jiaifna. Manraúð var ekki nefnd. Engan virtist langa í frið og raunar elklki stríð heldur. Ást og ein- drægni, uss nei. Ekki metfnt. Því siíður ofbeldi eða uppreisn- ir. Blæjalogn. Ólafur H. Símonarson Ásg«ir Ásgeirsson Kristinn Einarsson Ernir Snorrason Sigurður Pálsson ERINÐIS ÞATTUR Bófcmenntaerindi Ernis Snorrasoniar, Orðið og Verfcnað urinn, er mér eklki tiltæfct við samninguraa. Raunar veit ég þinghekraur láir mér eklki, þótt ég stifcli þar á stóru. Erindið heifiði skaðlaust mátt vera 6kipu legna. Svo ég gerist hótfynd- inn, fufcu setningarnar lSkt og ilkæðadrílfa um salinin og kom þar lcfcs, að áheyrendux viku sér undan þeim í stað þass að reynia lengur að henda þaer á lofti. Fyrirspurnir fufcu nokkr- ar, en virtust varla mjóftflka bil ið milli ræðumanns og áhéyr- enda. Ræðumaður kvartaði undan menintunarleysi íslend- inga, en þeir slógu öllu upp í kæruleysi og báru fyrir sig þyfclkar höfuSstoeljar. Ernir hélt fram hlut harm- leifcsins gegn sagnleiknium. Þessar voru þær fuMyrðingar, sem stóðu helzt í fólfci: skáldsagan er dautt form (hörf aði síðan og hafði það — deyj andi —), hanmleikurinn tek- ur við af henni, tímarnir eru tragísfcir, nútímamaðurinn er tmgí'Sikur, íslendingar eru sögu pensónur, ísleradingar aru ekki nútímamenii. (Dauði sfcáldsögunnar þarfn- ast ekki minnar auglýsingar, enda er hún ekki föl). Sú fuMyrðing, að tíimarnir og nútímamaðuriran með væru tragísfcir eða harmfcenndir hvíldi á þeirri sfcýringu, að: við lifum á tímum fjölmiðlun- ar. flestir Vestur-Evrópubúar hafa hálft líf sitt og annarra úr (fjölmiðlun. Málin skipast með ógnarh'naða og þeim er dembt nær ianfóðum inn á hvert heimili. Nú er þaraniig komið, að fólk er hætt að skoða at- bur'ðina í sögulegu l'jósi. Það leggur hér um bil mat á þá í því vetfangi, sam þeir gerast. Við þetta verður til nýtt lífs- viðthorf, hið tnagíska, hanm- kennda. Nútímamaðurinn er tragiskur. fslendingar hafa ataki af þessu öllu að segja, eru því ekfki tragískir og því síður nútímamenn'. Hvað, sem er um þessa trag- edíufcenningu (sem raunar er komin til ára sinna), þá hafa íslendingar fengið ágætan for isimieikk atf f j'ölimi'ðiluin (eiradia iþótt þeir lifi e.t.v. ekki í jatfmri ná- lægð við stónmæli og sumar er tendar þjóðir) og ættu því að miramsta kosti að slaga hátt upp í aðra Evrópubúa í tragík! Aufc þess kann setning á borð við — íslendingar eru elkiki nútíma menn — að sitja prýðilega í vegg í tveggja manna kaflfi- rabbi, en hún er fullglaramaleg að isíengja henni fram í alvar legu erindi um bólbmeriintir. Það þartf löggiltan spómann til að slæða svona spefci út úr sér í fúlustu alvöru. Nú. Séu íslendingar söguper sómur, ja þá tfer að vandast mádiið iagisii. Nú er beirt, að sögu persónur geta aldrei losað sig úr viðjum þeirrar sögu, sem þær eru s'ettar í (slíkt gerist ekfci nema í afar slæmum sög um og á hér efcfci við). íslend- ingar hljóta að vera allhressi- lega flæktir í sína sögu, þegar Ihér er komið. Leyfum þeim nú að vera tragíslbum, sem vilja, en játum sjálf sögupersónunafn bótinni. En málið er enn gróf- ara en svo, að íslendingar séu bara sögupersónur, heldur eru þeir hötfundar að aubi. Allir íslendingar semja sögur liðlang an daginn og aldrei glaðar en nú, sfcrifi þeir þær ekfci eða segji, þá hugsa þeir þær a.m.k. Hér er allt gert aið sögu. Hér verður allt beinlínis að sögu um leið og það hafur gerzt. Uim þetta má spara fldknar full- yrðingar, þetta er aðeins clkkar háttur. Þar sem þetta er hálf gert trúaratriði í aðra rönd, þá verð ég að læða hér að þeirri trú sjálfs mín, að eitóki séu fs- lendingar einungis sögupersón- ur og höfundar heldur séu er- lendir menn það líka. Megi ég enn tala gleitt, þá er það gamalt hald mitt, að sagan sé hálfgerður eðlisþátt- ur mannsims (rólegir, fræðing- ar). Hér á fslandi, úti í heimi, hvair siam er, á tuiniglimu, ef iþví eir að sfcipta. Af allri sögu, á sfcáldsagan flest hatursfólk. Um það er glaðhlaibkalega talað, að sfcáld sagan liggi fyrir dauðamuim, rétt eins og þau lögmál, sem skipta máiM giidi um hania, en ebki aðra sögu. En sagan lifir 'kóngalífi og afsannar sjáM all- ar dánarfregnirnar. Því geri ég því efcfci akóna að þunfa að verja hana mjög harkalega fyrst um sinn. Illa mun ganga að koma henni í gröfina og enn verr að finna svo þumgam leg- stein, að haldi henni niðri. Og hver ætlar að semja grafsikrift- ina? Spádómum samlkvæmt verður tragedían grafsfcriftin. Á höifunduim hennar bóiar eibki. Kannsfci tímarnir þunfi að verða „enn tragísfcari"? Raunar er það kjarni þessa máls, að allar álílka spekúla- sjónir um eðli og lögmál bók- menntalforma eru áfcaflega hæpnar. Lögmál slífcra forma fara enda eftir æði mörgu öðru en öldum og tíðaranda. Bbfci er ástæða til að amast við því þótt einihverjir haifi atvinmu af þessum vangaveltum, en þær hafa fiári oft orðið að þofca til hliðar, þegar að því bom að semja sjállf bóbmemntaverfcin. Málflutningurinn ber allur fceim af fonmúlu- eða forskrift arstefnu, ásamt þeirri tegund spámennisfcu og véfréttarláta, sem eiga sér heldur dapurlega sögu í bófcmeraratuim. Á hiran bóg mætti ég vel láta þess getið hvers vegna ég spinn svo langt mál um efni, sem ég tel svo varla umræðuhæft: — þetta var eina bðbmenntaer- indi þingsins, sem fyrr var nefnt. Ræðuimiaður hélt skoð- unium símuim mjög til streitu meðan stóð á þinginu. Enn- fremur er hann efcki einn um þær. Ætti það að mægja. Að öðru leyti þaklka ég honuim er- indið og annað með, hamn gekk röisfclega að því að reyna að ýta við þingheimi til umræðu. VÍKINGA ÞÁTTUR Hræringar varð vart á ell- eftu stumdu. Síðasti ræðumað- ur hét Ólafur Haulkiuir Síimom- arson og gagnrýndi fagunfræði legt uppeldi rikisins í erindi með sama nafni. Hamn hafði með sér svarta slkjóð"u og dró upp tvo mislita og mislaga ös;bubaklk5» sem hamn stillti í pontu, svo allir gátu séð. Síðan hótf hann að tala um neytand- ann og þörf þess, að ala fólk svo upp, að það gæti valið af réttsýni milli notagildis og út- lits tveggja hluta eða fleiri, og studdi mál sitt með öskuböfcfc- umuim góðu. Ólafur talaði ró- lega og settlega. Hanm hafði þó rabbað slkamima stund, þeg- ar áhugaisamir lista'menn og túlkendur heimtuðu útsfcýring- ar. Allt artaði sig vel framan atf. Loks þatokar Ólafur fyrir sig og tyllir sér. Orðið er laust. Sprettur þá dbki upp ungur og hremmilegur kemnari úi* Stylkkishólmi og heitir Ólafur Jónsson. Hann hendir sfcoðanir Ólafs Haiulks á lofti og grýtir þeiim til föðurhúsanna. Skýri- síðan frá eigin reyraslu; getur þesis að 70% allrar uppfræðslu í barnaskólum sé eyðileggingar starfsemi og segir: gefið ^börn- unum frjálsar hendur. Olafur sfcálimaði ákaflega umdir ræð- unmi og vantaði fátt nema lit- tolæðin. til að þar^ færi fyrir- tatos vífcingur. Er Ólafur hefiur höggvið ótt um stund, rís þá eklki upp Ernir Snorrasom, bros ir ljútfmannlega og fer að and mæla Qlafi. Ernir sat aftarlega í sal og 'kölluðust þeir á sfcoð- umuim sínum yfir einraa tíu metra diúp og var því tæpast von að drægi saman með þeim. Lýstu þeir þvi ehda yfir að hvorugur skildi himn. Báðir voru hótlfyndnir og umræðan fór dálítið á dreif, en daufleg var hún efcfci. Gunmar S. Magnússon, list- málari sat á fremsta betok umd ir' herlúðri CVjalfs Jónssonar. Hann smiaraðist ldks upp og lagði orð í belg, eem þegar var farinn að síga og þyngjast af sfcoðunuim og afstöðu. Gunnar Framhald a bls. 21