Morgunblaðið - 25.09.1969, Blaðsíða 11

Morgunblaðið - 25.09.1969, Blaðsíða 11
MORGUNRLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 25. SEPT. 1Ö6Ö 11 Á AÐ SÖKKVA LAXÁRDAL? ?****:*?*::*:* Undanfarið hefur mátt lesa í blöðum viðtöl nokkur og grein- argerð vegMa fyrirhu(ga.ðira virkj- unaraðgerða við Laxá norður. Hér er á ferð deilumál, og má við skyndiathugun virðast, að það sé einungis mál þeirra. er þar eigast við. Því fer þó víðs fjarri. Hér er raunverulega um að ræða stórmál, er varðar al- menn mannréttindi og hver grundvallarstefna skuli ríkja í samskiptum hagsmunaflokka og einstaklinga. Deila sú, er risið hefur þar nyrðra, er á milli stjórnar Lax- árvirkjunar annars vegar og nokkurra sveita norður í Þing- eyjarsýslu hins vegar, en snert- ir þó mest eina byggð, eða Lax- árdal í hjarta héraðsins. Þótt undarlegt megi virðast, er fyrirtækið Laxárvirkjun ekki ríkisfyrirtæki, þótt ríkið sé þar stór hluthafi og muni í upphaf hafa lagt fram stærsta hlut til virkjunarinnar fjárhagslega séð. Akureyrarbær mun því vera tal inn aðaleigandi og fulltrúar hans ráðandi í stjóm fyrirtækisina. Þingeyingar eru aðeins kaup- endur orku, þótt frá þeim sé komið vatnsafl og aðstaða öll. Á þeim tíma, er virkjun fór fram, mun vatnsaflið hafa verið litt rnietið til fjár og tailið að miestu sjálftekið, þar sem ríkið átti hlutdeild í framkvæmdunum. Frá verkfræðilegu sjónarmiði var Laxárvirkjun stórgölluð frá öndverðu. Vatnið var, svo að segja, tekið beint úr ánni, án lóns eða uppistöðu, og ekki sinnt aðvörunum heimamanna um is- myndanir og ísruðninga á mis- munandi tímum vetrar. Þetta hef ur komið harkalega niður á við skiptamönnum virkjunarinnar á hverjum vetri síðan, og eru lands mönnum kunnar sifelldar aðvar anir í útvarpi um rafmagnstrufl- anir þar nyrðra. Það er ljóst, að tæpast verð- ur hjá því komizt að bæta þá meinlegu galla, sem þarna eru á, en af mönnum, kunnugum landsháttum, er það talið auð- velt með minni háttar aðgerðum, er ekki þyrftu að valda tjóni eða vandræðum. Mætti þá jafn framt auka lítillega orku virkj- unarinnar, sem talið er, að verði ónóg innan tíðar. Ráðstaáain'iir þser, seim niú er ver ið að gjeana, eiiga þó a)ð ná miiklu lengra. Það á að sökkva Laxárdal. Ákvarðanir þessar hafa lengi verið á döfinni. Þær voru hafn- ar án nokkurra ráðagerða eða samninga við fólkið í byggðinni, og enigir heildaai^miniirnigar hatfa farið fram enn þann dag í dag. Svo sem menn hafa heyrt í útvarpi, ræða ráðamenn virkjun arinnar um framkvæmdina eins og ákveðinn hlut og gefa i skyn, að þeir eigi samningslega ekkert vantalað við það fólk, sem þeir hyggjast flæma frá byggð og eignum. „Við höfum sagt fólk- imu, hvað tifl. stendiuir", sagði eimin oddviti virkjunarstjórnar í út- varpinu 17. sept. sl., þegar hann var spurður að því, hvort búið væri að semja við fólkið. Svo einf alt var það mál. Ógnunin hefur hin svegar leg- EFTIR ÞORI BALDVINSSON ið í loftinu hátt upp í áratug. Húin hefur hamgir eiiras og Demo- klesarsverð yfir höfðum byggð- armanna og skapað þeim óþol- andi óvissu og öryggisleysi. Á ftestöiliuim býiuim daJsinis hefuir hún legið eins og yfirþyrming á öllum framkvæmdum og gert fólk inu ókleift að búa sér í hag- inn og byggja upp framtíð síha. Ef ekki væri þarna sérstaklega verðmætt landsvæði, hefðu slík- ar aðfarir valdið stórfelldu verð hruni á öllum eignum manna. Laxárdalur var byggður snemma á landnámsöld og kem- uir viða við sögu. Hann hefur jafnan verið búsældarsveit og sauðlönd dalsins með afhrigðurr, góð, enda sauðfjárrækt stunduð þar á búum á ýmsum tímum af landskunnum fagmönnum. Á Þverá í Laxárdai var hirm frægi fuixiur árið 975, þegair höfðing- inn Og göfugmennið Áskell góði er bjó í Hvammi við mynni dals- ins, fékk samþykkt, að lagt væri fram fé til styrktar fátækum börnum og gamalmennum í þeim harðindum, er þá stóðu yfir. Slík mannúð var lítt kunn í Evrópu þeirra daga. Mætti ekki síður minnast slíkra atvika og þess staðar, er þau gerðust, en víga- feriia ag hneystiveirlka. Félagshyggja og menningarvið leitni Þingeyinga á sér því lang- an aldur, og verður ekki móti mælt. Hún hefur alveg sérstak- lega átt djúpar rætur í Laxár- dal. Á Auðnum bjó hinn lands- kunni samvinnumaður og félags- frömuður Benedikt Jónsson, og enn eru frændur hans og afkom- endur fjölmennir í dalnum, mik- ið gáfufólk, hagsýnt og listrænt. Á Auðnum f æddist Hulda skáld kona, sú er gaf þjóðinni hið gullfagra ljóð „Hver á sér fegra föðurland". f kvaeðum sínum róm ar hún víða fegurð* dalsins og gamlar æskuminningar: „Heyri ég læk í lautardraigi blátæran buna bakka milli. Heiðlóan syngur, sorglausir tónar berast og líða um loptið bjart. Sólin er risin, sælt er að vona. Auga alföður um eilífð vakir. Háværu striti heimsins fjarri enn byggja álfar íslenzkan dal." Á Þverá í Laxárdal bjó bænda höfðinginn Jón Jóakimsson, sem fyrir hart nær 120 árum byggði bæ sinn svo fagurlega, að Þor- valdur Thoroddsen kvaðst ekki, á öllum sínum ferðum um land- ið, hafa séð annan betur gerð- an. Sá bær stendur enn, þóH úr torfi sé. Jónas Snorrason, son arsonur Jóns, hefur nú ásamt sonum sínum byggt stórvandað íbúðarhús á Þverá, og er það að sínu leyti ekki síður vel gert en bærinn gamli. Á Halldórsstöðum í Laxárda? bjó um og upp úr síðustu alda- mótum hetjan og vitmaðurinn Þórarinn Jónsson. Um hann lát- inn kvað skáldið Guðmundur Friðjónisson: Ernir falla, hníga haukar hrynja í valinn ættarlaukar. Þar f ór sá er hærra horf ði heldur en dægurflugna mergð, alla jafnan einn á ferð eldibröndum skjóta þorði, vitring stóð í speki á sporði spenntur andans megingerð. Frændi hans, landskunnur, var Magnús Þórarinsson, er flutti spunavélar til landsins fyrstur á eftir Skúla fógeta. Var það til stórmikils hagnaðar fyrir héraðs búa og nærliggjandi sýslur. Hann var stórvibur maður, sem frændi hans, og hefur sr. Sigurður Ein- arsson í Holti skrifað um hann í bók sinni „íslenzkir bændahöfð- ingjar". Þórarirm Jönsson gaf Háskóla íslands jörð sína að sér látnum, og ekki mun hann hafa ætlast til, að hún hyrfi í hina votu gröf. Á HaJMórsstöðum hefur jafirn- an verið fjölbýli, og þar bjó um langan aldur Páll bróðir Magn- úsar, er kvæntur var Lizzie hinni skozku, næturgalanum, sem um áratugi söng skozk og ensk þjóð lög inn í hug og hjarta Þing- eyinga og mun lengi munuð. Þar bjó líka búnaðarfrömuðurinn og fjárræktarfræðingurinn Hallgrím ur Þorbergsson, bróðir þeira Jóns á Laxamýi og Jónasar, út varpsstjóra. Hægt væri að halda þannig bæ frá bæ og rekja sögu Uðins tíma, sem víða er geymd í frásögu og ljóði, en þess er ekki kostur hér. Þessum dal á nú að sökkva. f sveitalýsingum Jóns Sigurðs sonar í Yztafelli, sem út kom hjá Menningarsjóði fyrir 36 árum, segir svo um Laxárdal: „Sunnan og austan við Grenj aðarstað fellur Laxá úr þröng- um gljúfrum í mörgum fossum niður á sléttlendi Aðaldals. Þess ir fossar heita Brúafossar. Þar er nafnfræg náttúrufegurð og skógarhólmar við fossana. Bratt ar brekkur eru að gljúfrunum beggja vegna. Þegar kemur suð- ur úr gljúfrunum, er áin lygn og breið með hólmum. Opnast þar víður dalur, sem heitir Laxárdal ur. Dalurinn hefur orðið til á Framhald á Ws. 24 MAXTHMARKAOUR Epli græn frönsk 47 pr. kg., 5 kg. 215.— kr. Epli rauð 5 kg. 215— kr. Nýjnr perur, grupe, vínber, bununur, sítrónur, plómur, uppelsínur og melónur 64.50 pr. kg. Appelsínusufi þriggju pelu flusku 36 kr. Gulrófur 12 kr. kg. 5 kg. 55 kr. Niðursoðnir úvextir murgur tegundir Útlenzk tómutsósu 5 fls. 200,— kr. Jurðuberjusultu dönsk 36.30 pr. gl. 5 gl. 162.— kr. Appelsínumurmiluði 34.70 pr. gl. 5 gl. 155.— kr. Enskt tekex 24.80 kr. pk. Pipurkökur og huirukex 19.00 kr. pk. Matvörumiðstöðin Laugalæk 2 Lækjarveri horni Laugalæks og Hrísateigs. Sími 35325. — Næg bílastæði.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.