Morgunblaðið - 11.12.1969, Blaðsíða 17

Morgunblaðið - 11.12.1969, Blaðsíða 17
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 11. DESEMBER 1999 17 Tónlistin átti hug hans allan Rætt við Jón Þórarinsson, tónskáld, um ævi og starf Sveinbjörns Sveinbjörnssonar, um manninn sem gerði tónlistina að ævistarf i fyrstur íslend- inga, eitt af kastamesta íslenzka tónskáldið og höfund þjóðsöngsins • HVER var Sveinbjörn Sveinbjörnsson? Flestir Islend- ingar, sem konuiir eru til vits og ára, gætu svarað því til, að hann væri höfundur íslenzka þjóðsöngsins. Fyrir það, framar öllu öo'ru, hcfur nafn hans lifað með þjóðinni, og mun svo verða um ókomin ár. En hvað vitum við meira um Sveinbjörn Svein- björnsson? Harla litið. Og hafi eimhver fram til þessa haft álhuga á að afla sér frekari vitneskju uim ævi hans ©g starf, befur hann brátt komizt að raun um, að upplýsinga er ekki auð- aflað. Að sjálfsög-ðu má fá ævi- feril hans í alstærstu dráttum í ýmsum íslenzkum ttiannfræði- ritum, en í sumum þeirra hefur raunar tekizt svo óhönduglega til, að farið er ónákvætmlega með ýmis atriði — jafnvel dán- arár hans. • Það er ekki fyrr en »ú, að úr þessu heimildaleysi hefur verið bætt og minningu Svein- björns sýndur tilhlýðilegur sómi. aið minirairagiu Sveiníbjörmis yrði sómi sýnidiuir og batnin kymmitur, var ékki eirauinigis sú, að bamm er Ihöfluniduir þjóðsönlgs okkar, toaidiuir eininiig að (hanin er flyrsti Manidinigurinn, sem glerir tóm- listina að æviistarfi síruu. Á þeim tímia vanu aiðstæðium (hér- lenidis sivo flr.umstæðar, að enlgin von var tii þesis, að toainm gæti framifleytt sér á tónlistininli einmi. Því dvaidistt bamin imiestain stamtfs- aiidiur sinm erlenidlis, og var taifl- tölulllega óþekktiur mieðial lanlda sirana meðan hanm var á bezta aldri. En barun var mieðail aif- kasitamestu tónisfcálda íisl'enzbria, og veiþaklktuir og miilkilsrnetiinin fyrir tónsmiíðam síniar í Skot- laradi, en þair vair toanm lenlgst bú'settun." Jón segir, að eflaust balfi það áttt sitónan þátt í því biviersu lítt bróiðiuir Svieiinibjiörmis banslt tál ís- lanids, að á Skatlamidisáruim bans sarradi toamin einigönigu sönglLög viið ensQaa texta- og hlljóðlfæmta- í þessu húsi London Street nr. 15 söngurinn til. í Edinborg — varð þjóð- Jón Þórarinsson, tónskáld, hefur ráðizt i það stórvirki að rita ít- arlega ævisöjgu hans, og er hún fyrir skemmstu komin út hjá Al- menna bókafélaginu. í tilefni af útkomu bókarinnar hitti Morg- unblaðið Jón að máli, og ræddi viS hann um samningu bókar- iniiar og manninn Sveinbjörn Sveinbjörnsson. Jón tjáiði oMkur, að banin hleifði lenigi baift álhuiga á Svieinlbirni, ruwniið til nilfja ihviersu lítt þekkibuir Ihanm viair imieðlal ísJerad- imga, og sárnað það tómiíæti, sem mimmimgiu toanis toefluir veirið sýnit ber á iainidi. „Almieminiinlgur (hafiur iítið ojirn Sveinlbjiorm vitað, Og haim'iidir toafa venilð diraifð- air og átaiaiuistair. Ég Ibólf þvlí fyrir alJlmongum ánuim að ihaldia til Ihaiga þeiim fnóðieik, sem vanð á vegi mínum". MIKILSMETINN í SKOTLANDI „Astæiðlan fyrir því," heidluir Jón áfram, „að miér þótti haptfa. vtark, sem lítill vegur viair «6 flytjia bérienidiis, vagraa slkorts á hæfum tóniiistainmönmiuim. „Á þasisMm ánuim — þ. e. tíma- biliniu frá 1874 og fram að alda- mótum — voinu imiöng vierlka bans gefin ú't í Ediinlbang, og sium í fieiri en einmi útgáfu, og má ráða aÆ því, afð verk bians vomii leikin í talsverðiuim miæii." KONUNG SKANTATAN „Köm Syeinlbjiörn aldnei beim til Mandls á þesisiu tímafbiQá?" „Nei, ékiki fyrir en árið Ii907, og þá aíðeins sem gtastuir. ÞaS áir bieimisótti EriðTrik VIII. ísland, og var þá farið flnam á það við Sveinlbjönn, að bamn semdi tón- list við 'báltíðiarljóð Þorsrtleims Gíslasoniar. Þá varð Koniumigls'- kanitatan til, viðamesita tónrverk, sem samið bafði varið atf ísllerad- Jnigi fnaim til þests tímia^ og í til- efni alf flutniingi hiemmian kom Sveinlbjörn til lainidsins. Þarmia tókust kynini mleð þeim Svein- binni og Þonsteini Gísliasyni, og binn síðamefndii þýdldii texta við nakkur sömgllög Sveinlbjionns, og náðu suim þeinra tflijértlaga vin- sældluim bér á lainidi. Etóki varð- Tir saigt, að tómlistiairlJfið biafi varið fjöilsknúðuigt uim þetta iayti, en þó áttum við noklkra ágæta sönigmlann og kóra. Þagair þeir kynntuisit Sveinbirni, fengu þeir áhulga á vienkuim blanis, og næstu ár var eflnlt til tómlieilka ibér, þar sem voru eimgömigu á söngskrá verk eftir Sveinbjörn," TÓNLISTARH>KUN f ÆSKU „Bf við víkjiuim niú a)ð fynsitu kynniuim Sveinlbjiörnis af tónllist- inmi. Var búin mikið iðlkuð á beimiili Ibamis?" „J-á, óbætt er að slagja það. Aðeins 5—6 ána að akki vair banm flarinm iað ieikia á gitair, siem var þá miikið tízlkulhllljóðlfæri, líklt og mlú. Árið 1666 festi ifaðiir hlanis svo kauip á píaniói, og vair það eitt hið fyrsta, sem hinigað kam til llanidisins. Faðir Svieim- bjöinnis, Þórðmir Sveinbjiörnissom, dlómstjöri, var svili Pétums Guð- jónssioinlair, en bamin v®r einn belzti foinuisituimiaðluir þeirmair tóm- listarvakningar, aem hér átti sér sttað á síðari hluitla 1'9. aildlair. Mikill saimigamguir var á miilli þasisiana bieimiila og möng börm í fjiölslkylduinluim^, sam öll vomu músiiköUsk og iböflðu tómlisit í hiá. vaguim,. Sveimlböiömn viamð smlemmia flonuistuimiaður þeirna. Á ffleiri heimiluim var fjömuigt 'tómlistar- líf, t. d. á hleimiili HiLmams Fin- sen, en ikana hainis, fmú Oiuifla, var cm'ikil tónilistankomia olg þar heflur Sveinlbjö'rn verið tíður gastium." PRESTSNÁM OG UTANFÖR „En Sveimlbjiöinn Etuinldiaði máim í Bnestaskóflianiuim áðlum en harun hélt 'Uitan tii tómliistiairmláimis?" „Já. Hann varð Stúidlenlt L9 áma að aldiri. Móðir hans vatr þá orð- in eklkija, og átiti tvlo syni við básfaóilamiám í Kaaipmiammiahölfln. Húin haiflði eklki úm amliikllu aið spila, þó að elkki giæti Ihúin talizit iliia sbæð fjárlhagslega. Svein- bjönn iheflur því eklki átt miangna kosta völ, og eðlilegt, að leiðin lægi í Pnestaskólamm. Þam lauik hann prófi tvieimiur ámuan síðiar, en eklkert benidír þó til þess að buiguir hanis toalfi sfcaðið tid pr'ests- Htanfla. Tónfllistiin átti íhuig hamis aillam." „Hvaða ár toelduir Sveinlbjörn swo últ til niámis?" „Árið 1898 og fór þá mieð litlilu saglskipi. Ýlmiisílegt er á touldiu uim þetta ferðalag hans, en skip- ið ieniti í mákluim hraknimgiuimi, og barst vestum umdir stmendiur Amertku. Eftér 5 vikoa útivist leitaiði það toaifmiair í Skotlandi, emdla iaskað'orðið. Þar fór Svein- björn í lanid, og dvaldist þam uma hríð, átksc en banin toélt áfnam flerðinmi. í Kaupmamma- böfn lagði bamn stund á tómMist- annám í 1 og Vz ár, en Ihéit þá aftuir til Ediinlbongar. Þar átti bann síðan heima öð m/estu í nær hálfla öld og stumdiaði aðall- lega kennsiu í píanóieik. Safln- aðist honiuim bnátt fé, og vn árabil var hann vel stæðiur mað- uir." ÞJÓBSÖNGURINN „Hvað er (að sagja aif saim- Sveinbjörn Sveinbjörnsson á yngri árum. HEIMKOMA SVEINBJORNS OGLÁT „Sveinbjörn átti eftir að fllytj ast til íslamids í elii sinini?" ,^Tá. Eftir aldamótin fór að losna um hann í Edinibong. Fjáir hagur hans var tekinn að þrengjast, enda hafði hann lagt fjármumi í vafaisaimt fyrirtæiki og tapaði miklu. Um tímia haifði hann hug á því að flytjast til Sveinbjörn og kona hans, Eleanor, með fyrsta dótturbarn sitt. Myndin er tekin 1922. skiptuim þeinra Sveinlbjiarnis?" Matt/híasar og „Samisitanfið þeinna á miillli var aðeins varðandi þjóðteönginn. Matthías var á farð í Skotlawdli ánið 1873, og kam þá uim hausbið til Sveinlbjlörns. Þeiir voinu igamíl- ir skólabræðuir úr Lærða- slkólanlum, en vart toafiuir tekizt viniflenigi á miiM þainna þar, því að Matltlhíais var iniiklu elidtri, og orðiran ifiuilQlþroislka mniaðiuir, er toanmi hóf þair mlám. En þeir höfðlu einnig verið samian i Kvöldflélaginu, því memkilega leymiflélagi íslenzíkria mennta- mianma, og 1000 ána afmæli ís- lamdsbyggðar vair þar mjög á dagskrá. Þykist ég færa sömraur á það í bókinmi, að i því fé- iagi haifli fynstu huigmyndirmiar uttn hátíðathöldin fnam komið. Um haustið', þegar Matthíais dvel ur hjiá Sveinbinni, ynkim hamm fyrsta vers þjóðsöngisinis, og um vetiuirirm eða vorið semur Svein björn svo lagið eftir talsverða eftirgangsimiumi af hiáMu Maitt- híasar." Séð niður Túngötu um 1846. TU vinstri er æskuheimili Sveinbjörns (útihús nær) Kauipmamnaihaifm.ar, en það varð úr, að bamm fliuittist til Kamiada árið 1919 og settist að í Winmi- peg. Þremiuir ánuim siðiaT útveg- uðiu V—^ísilendingar homum heið urslaum héðan, og varð það til þess að hanm flluttist bimgað heim 1922, þá 75 ára að aldri Hanm var þá komimn með ól'ækm, aradi sjúkdóm — maum'am oftast bamvæmam — knabbamiein í brjósti. Ekki lét hanm það þó aftna sér en steypti sér af eM- mióða inn í tómlistainlíifið þessd tvö ár, sam hanm bjó hér. Haiust ið 1924 fór toanm. tM Kaiuipmainna haifnar til að leita sér liæknimiga, en áttd ekki afturtovæmt og lézt úr hjartabilum smemima árs 19i27." HEIMHDnt Vf»A FENGNAR Við spurðum Jón með hvaðia hætti haran hefði toaizit viðað að sér efni og beimaldium uim lítf og stanf Svainbjönns, „Fynst og fremist á söfnium hér, í Kaupmaninahöfn og í Ed- iniborg. Þá hefluir dóttir tón- SkáiHiSÍnis, sam búsetlt er í Kan- ada, látið mér í té mikið eflhi. til .að myrada er uim helmimgiuB- Til að mynda er Qm heilmintgur mynd.anna í bókinmi fná benmi upp fyrir mig miinnimgar um föð uir sinm og æskuiheiimili, og einin ig léð mér úrdrátt úr dagbok móðiur sinmiar. Væri bákin eklki raemia svipur hjá sjóm, hefði étg ekki motið vel'vilja henm.ar og Mðsinmiis. Enm heflur húm lán.að mér dnög að bernsikuminniniguim Sveinbjönns sjálfls, og tal'svert af bnéfium, bæði frá honum og komu hans til dóttur simmar. Margir aðrir haifa liðsiin.nt miér með ýimisuim hætti. SjáMuir sá ég Sveimbjönn altírei, en bann hef- ur orðið mér því hugþeikkari og kærari sam ég stanfaði lengur að þessu verki og kymn.tist hon- um betur." Jón kveðlst hatfa leitazt við I Framhald á bls. 20

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.