Morgunblaðið - 10.01.1970, Blaðsíða 17

Morgunblaðið - 10.01.1970, Blaðsíða 17
MORGUMBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 10. JANtTAR 1OT0 17 Elías Bjarnason fyrr- verandi yfirkennari Bene vixit, qui bene latuit, var eitt af spakmælum Stóuspeking- anina farnu, sá lifði vel, seim leyradliigt vtetL Ftnaimiain af ærvi fannst mér lítil speki í þessum orðum, en eftir því, sem árin hafa færzt yfir, finnst mér ég skilja betur vizku þeirra. Hvern ig mianni lánast líf sitt, er ekki komið undiir sýndairmenns vi né miklum umsvifum í ásýnd fjöld- ans, heldur því, að ávax^i það pund, aem manni er í hendur fengið, jafnvel þótt fæstir veiti því athygli. Þetta verður mér sérstaklega fasrt í huiga, þegar ég mironist Bl íasar Bjarnasonar, elzta góðvin- ar míns í tvennum skilningi. Hann vair kominn á tíunda ára- tug alduirs síns, og ég man ekki fynr eftir mér, en ég man eftir honum sem næsta nágranna, sem lék á orgelið í Prestsbakka- kirkju, samstarfsmaður og vin- uir föður mínis og fjölskyldu, á þá vináttu hefur aldrei borið skugga. Elías var af bezta fólki kom- inn, sonur Bjarna hreppsti'kia í Hörgsdal Bjarnasonar, og seinni konu hans Helgu Pálsdóttur pró fasts saima staðar, eitt af fimm itán börnium þeirra hjóna. Er ekki þörf að rekja þær ættir nánar hér. Hann fæddist í Hörgsdal 17. júní 1879, en lézt hér í Lands- apítalanum 4. þ.m. Verður úrför hans gerð í dag. Rúmlega tvítugur lærði Elías orgelleik hjá Jóni Pálssyni á Eyrarbakka, og var origanleik- ari við Prestsbakkakirkju lengst um eftir það, meðan hann var eystra. Jafnframt hafði hann á hendi barnakennislu um Síðu og Landbr/ot, einkum í Kirkjubæj- arhreppi, en kennaraprófi lauk hann 1909. BMas kvæntiist 8. maí 1904 eft- irlifandi karau sinni Pálínu Elías dóttur bónda á Steinsmýri Giss tirarsonar. Árið 1906 hófu þau búskap í Prestsbakkakoti, en fluttust þaðan að Hunkubökk- um 1911, og bjuggu þar til 1919, er Elías gerðist kennari við Mið bæjairskólann í Reykjavík. Hélt hann því starfi til 1945, og var yfirkennari síðustu 7 árin. Hann stundaði eininig hljóðfærasölu um langt skeið, og lagfærði hljóð færi, eins og hann komst að orði af lítillæti sínu, en smiður var hann ágætur, eins og hann átti kyn til, og aflaði sér mikillar færni í þessari iðn. Barnakennari var Elías af lifi og sál, varð ógleymanlegur niem endum sínum. Eftir að hann kom til Reykjavikur, lagði hann sér- staklega stund á reiknings- kennslu, og gaf út neiknings- bindum, sem síðan hefur verið mjög lengi notuð um land allt. EÞótt EMas fflyutist í hötfiuðstað- inn, missti hamn ekki snerting- una við náttúruna, sem ég hygg hafi verið honum lífsnauðsyn. Um alimörg ár var hann að sumi inu veiðivörður við Elhðaárnar, og dvaldist þá með kotiu sinni í litla vairðmannshúsinu milli áninia við ósinn, en vakti bjart- ar næturnair og fylgdist með öllu Síðar eignaðist hann sumarbú- stað á Alviðru við Sogið, og undi þar löngum í sumarleyfum og ella, er færi gafst. En um bæ- inn gerði hanai ekki víðreist. Hann undi sér við smíðar sínar í verkstæðinu bak við húsið sitt á Laufásvegi 18, og ég held að það hafi verið fyrst á efstu árum, eftir að hann var hættur handverkinu, sem hann tók sér göngu suður Laufásveginn til bressingar. Eims og áður hefiur verið vik- ið að, var Elías ekki maður yfir- lætis né ytri sýndar. Ef til vill befur hann verið of hlédrægur, því að gáfur hans og mannkost- ir voru langt fram yfir það, sem fjöldanin óraði fyrir. Þó held ég að það hafi ekki bagað hann. Hann lifði hamingjusömu lífi, með ástríkri eiginkonu og virt- ur og elskaður af öllum, sem þekktu hann, en ekki sízt þeirra ágætu bömum, sem urðu fjögur: Helgi, fræðslumálastjári, kvænt- ur Hólmfríði Davíðsdóttur, Helga Jóna, kennari, gift Óla P. Möll- er, kennara, Jónína Ingibjörg, skrifari hjá fræðslumálastjóra, gift Davíð Ásmundssyni, og Gissur, ihljóðfærasmiður, kvænt ur Ragnheiði Magnúsdóttur Öfjöirðs. Hann atundaði starf, sem hann var gæddur til sér- stakri náðargáfu, og létti með toennslubók sinni um áratugi öll um þonra íslenzkra barna erfitt neikningsnám. Hann iðkivði hina fögru list hamoníumleiks sjálfum sér til ánægju og Guði til veg- aemdar, og átti þátt í að koma mörgum áleiðis í þeirri list. Hann vann sér til afþreying- air frá kennslustörfum vanda- samt og sérhæft handverk, þar sem hann gat notið sinna högu handa og næmrar verklagni. Og tryggðin við vini hans var órjúf anleg og traust, hjálpsemin og glreiðviknin brugðuat ekki. Það get ég borið um á margan hátt, en þakkanskuldina er erfiðara að gjalda. En nú veit ég, að vini mínum þykir nóg komið, og er þó fæst sagt af því, sem ég hefði viijað. En látum hann hverfa oss sjón- um í friði. Lifandi vildi hann leynast, og látnum gefst honum sj§| frama. Hér opnaðist nýr heim- p ur, og dáleiddur starði ég á þess- I atr snillings hendur, sem seitt | gátu fram þessa töfra. Ég sá og I Skildi, að slíkar hendur voru ekki venjulegar. Oft leit ég á | mínar eigin, ef verða mætti að | þær tækju á sig þann sama svip, | svo að óskir mínar og vonir | gætu orðið að veruleika. Alla I tíð síðan þótti mér unun að | heyrá og sjá Elías leika á orgel. | Hann fór um það höndum sem | lifandi veru, enda þekkti hann | það flestum betur, unni þessu | hljóðfæri og batt við það órofa- | tryggð. | Enn man ég þennan sumar- | dag, þegar við bræðunnir vorum 1 sóttir út á tún, því að Elías ætl- aði að kenna okkur á orgel. Og inn veitir honum, og astvinum þott ég (þá 9 ám) yrði sv0 hanS bAð*_ég_b?'!SS""ar.0l1!UÍ5" óheppinn að leggjast í rúmið, þegar búið var að fara yfir að- uroar góðra minninga, unz kem- ur að endurfundum. Björn Magnússon. bók fyrir barnaskóla í tveim ró. Það veit ég algóður drott- eins 10 fyrstu æfingarnar í orgel skólanum, þá hefur mér enzt sú undirstaða betur en flestar aðr- ar námsstundir, þótt draumarnir um frægð og flnama neyndust að- eins órar einir. Elías var mikill kennari, enda um allt vel til þess göfuga starfs fallinn. Það varð aðal ævistarf hans, en honum annað og miklu meira en akta- starf og brauðstrit. Frá 1902 til 1918 kenndi hann í Kirkjubæj- arhreppi, en síðan til ársins 1945 við Barnaskóla Reykjavíkur (Miðbæjairskólann), en þar gegndi hann yfirkennarastarfi síðustu 7 árin. En jafnhliða því, að hann sinnti þessum störfum af skyldu rækni, reglusemi og alúð, þá fékkst hann um áratuga skeið við innflutning, viðgerðir og jafrevel smíði á hljóðfærum og þó aðallega heimilis- og kirkju- orgelum (harmonium). Eigi veit ég tölu þeirra hljóðfæra, sem hann snerti þann veg, en lík- lega má finna í skjölum hans nafn og númer hvers einasta. Þar kom enn til sú einstaka reglusemi, sem einkenndi Elías. Svo sem staður var fyrir hvern hlut, hversu smár sem hann var, þá var allt skjalfest af sömu vandvirkninni. Það var hollur skóli, hverjum sem kynntist, að koma á hljóðfænaverkstæði Elí- asar eða inn í stofuna hans, sem var í aenn skrifstofa, setustofa og hljómleikasalur, enda oftast þar til staðar minnst ¦ tvð harmonium. Þarna var unaður að dvelja, hvort sem var til rabbs um hugðarefni og daglegt líf, eða til að fara höndum um hljóðfærin og hlýða á boðskap þeirra. Þessi staður varð mér helgur og hver stund þar ógleymanleg og ómetanleg. Það var Elíasi mikið lán að eigroast slíka konu sem Pálínu Elíasdóttur frá Steinsmýri. Sam stilltara hjónaband mun vand- fundið, gagnkvæmt traust, virð- ing og aðdáun einkenndi heim- ilislíf þeirra, en fátæt snyrti- Fáein pakkarorð til Elíasar Bjarnasonar Það var gott að eiga bernsku sína og vaxtarár á þriðja tug þessarar aldar. Voríhugur og bjartsýni gagntóku hugi manna, enda voru þá sumrin sólrik og hlý, svo að börn léku sér ber- fætt um tún og engi. Draumar stórhuga manna urðu að veru- leika, einn af öðrum. Fullveld- ið gaf þjóðinni fyrirheit um bjarta framtíð, en benti á ótal verkefni, sem biðu djarfbuga manna á ókunnum slóðum. At- vinnulíf og þjóðmenning fann sér nýja farvegu. Það var eitt þessara fögru sumra, er frændi minn, Elías Bjarnason, dvaldi um skeið hjá foreldTum mínum og vann að gerð nýrrar námsbókar í reikn- inigi. Hann var þá fyrir nokkr- um árum fluttur af búi sínu á Síðunni og til höfuðborgarinnar til kennslustarfa. Það var ætíð merkur viðbuirð- ur, er höfuðstaðairbúi kom í sveitina. Eigi sízt átti slíkt við um mann sem Elías. Bar margt til, að hann vakti hjá mér aðdá- un og lotning: Svipur hans og framkoma öll einkenndust af virðuleik, ró og festu, — mér var eðlilegt að telja kennara- starfið gott og göfugt, enda hlyti kennarinn að vita fleata hluti öðrum mönnum fremur. — Þá vissi ég og staðreyndi, að Elías var afburða skytta, sem handlék byssu sína af nærgætni og hlý- hug, svo að byssuleikir okkar bræðranna fengu þar eftir ann- an tilgang en áður. — Hand- lagni hans við hvers konar smíði varð og undrunarefni þá og síð- ar. Þar þekktist ekkert klamb- ur heldur nostursleg vandvirkni og nákvæmni, svo að hið bezta var aldrei of gott. — En mest þótti mér þó vert af öllu, er Elías settiat við litla orgelið og húsið fylltist nýjum ólýsanleg- um unaði. Þá urðu til stærstu I mennska og reglusemi gerði draumar mínir um frægð og I garð þeirra frægan í 65 ár hvort sem var austur á Hunkubökk- um, vestur á Sólvöllum" eða á Laufásvegi 18. Ég kom fyrst inn á heimili þeirira hér í Reykjavík fyrir tæpum fjórum áratugum, dvaldi þar síðar samfellt heilan vetur og naut önnunar, alúðar og holl ráða sem í föðurhúsum væri. Ætíð síðan þótti mér ég koma heim, &r ég kom á heimili þeirra. Friður, feguirð og vinátta hafa verið aðalsmsrki þar, svo að ég hefi ætíð komið þaðan bjart- sýnn, hvíldur og glaður. Allt þetta — og svo ótal margt fleira — vildi ég þakka með þessum kveðjuorðum. f stað þess að skrá helztu æviþætti Elíasar Bjamasonar frá Hörgsdal, röska níu áratugi, þá kýs ég að drepa á nokkra minningaþætti, sem kenndu mér að meta, dá og virða móðurbróður minn flestum eða öllum mönnum fremur. Ótal sam verustundir okkar í stofunni hanis verða hvorki nú né í ann- an tíma skráðar, enda nú aðeina einn til frásagnar, en áhrif þess- ara stunda munu endast mér til loka. Og kannski töluðu þá tón- arnir skýrustu máli og túlkuðu hug okkar beggja. Ég er naun- ar viss, að svo verður enn, þótt nú virðist leiðir skildar. Mér er nær að halda, að nú berist þér kveðju- og þakkarhljómar frá hverju því hljóðfæri, sem þú hefur handleikið. Þú varst ekki málskrafsmaður né framhleyp- inn, og hávaðasamir mannfund- ir voru þér lítt að skapi. En í hafi orgelhljómanna undir þú vel. Þar var og varð allt hreint og sem af æðri heimi. Ég hygg, að þar hafir þú komizt í snerting við það himnaríki, sem okkur er boðað — og sem allir þrá og þarfnast. Fyrir tæpum tveimur árum sat ég enn sem oft áður inni hjá þér og naut stundarinnar. Þú sagð- ir mér þá frá, hversu þú stæðir nú ferðbúinn til síðustu reisunn ar, lýstir hve öllu væri ráðstaf- að af þinni hálfu og skil gerð við innlenda og erlenda við- skiptavini. Það var hvorki hryggð né kvíði í orðum þínum. Sama ró, innri gleði og öryggi einkenndi þessa stund sem allar hinar fyrri. Þá akildi ég fyrst, að Hallgrímur Pétursson hefði getað mælt þessi orð með sanni: Dauði, eg óttast eigi, af 1 þitt né valdið gilt. í Kristí krafti eg segi: Kom þú sæll, þá þú vilt. Þess , vegna á ekki við að syrgja í dag heldur sakna, þakka og gleðjast. Það er gleði að hafa átt samfylgd með Elíasi Bjarnasyni. Það er og gleðiefni, hversu ævikvöldið varð honum milt allt til enda. Lofið Guð, sem gaf, þakkið hjálp og hlif. Tæmt er húmsins haf, allt er Ijós og líf. Helgi Þorláksson. 3C 31 3 Framhald af bis. 1S Guiðimuindiuir: Má ekiki bjóða ykik- ur í niefið? (andvaiipar). Nú hafa aM- ir verið sietitir á högigistatokiinin^, nieinia hvísiiarinin í Þjólðlfciikitóisiiniu. Næst verður hann tekinn af líifi. Það er erfitt að hvislla á ítöiskiu (kiapp). Jón MúM: Næist? Stefián fréutarniaðuir: Það verður elklkert msast. Þetta er einis ag í Hamliet: allir dauiðir. Guðrún Á. Síimiorjar: (kemur inri með pfcaiþyt). SæMr strátoar! Þetta er guðdómlegur gieðiieitour (syngiuir): Pascia: Piú non siva, se pria^- noin morde Aniime siante, iil fooo: entrate in esBO, Ed al caintar di M non siate sordie. Jónias: (hnekitour við) Sæl, Guð- rún rroín. Þú ert á toppiruurn, segja ailllir. Af hverju ert þú ektoi í Brúð- kaupsveiziiuinini ? Gulðrún Á.: ÉJg er í afgóðu stuði. Jómas: Já, auðvitað. Það má etoki stuða neiron. En hvaið varstu að synigja. Guðrun Á.: Það var Dante. Og út- ieggst að eldiurinn eigi að bíta ykk- uir. Að maður verði að vaða eid tM a'ð fá ironigöinigiu inin í jairðneisika para- dís. En hér er þetta misisikilið eins og aiit aninað: hér haílda menn að nóg sé að vaða eig. En þið verðið að af- saitoa, piltar, ég kornist etoki fyrr. Eg sá þj óðlleiítobússtj óra hérroa fraimmi á ganginum áðam, hamn tók mér apnium örmum, bauð mér dús. Það varð l'aimor divirae við fyristu sýn. Nú dúsuim víð samain. En hanri er eitt- hvað miður siín, — þið vitið: ofan toomia úr fjöMiumuim (hiær á æviin- týraiegiuim tóinstoala). Það var etoki sjón að sjá hanin. Hanin segist bara ektoert slkMja í þessum Miturn. En við hvalð á rroaðuir að vera hræddiur? (Gífuirflieg faginiaiðaniæti, hiún veifar til maininfjöidanis). Stefán fréttamað'uir: Maður á etoki að vera hræddur við nieitt — niema spegiliiinin siiron. Eg er etoki einu sironi hræddiuir vi'ð Vingiináu ÚM. Guðrún Á.: Ég kvað upp daulða- dóm yfir sjéMri mér, Iþegar ég skirif- aði í Allþýðuibiaðið. Það hafa fieiri gert. Að synig.ia, það er aið kveða upp dauðiadóm — yfir sj'állfum sár, eins og María Kaiias saigði. Hún veit hvað hún synlgur. Þaið vita ekitoi alllir. Gulð- lauigur iafaði að fuiMiroægja dámnium. Jú, sjáið þið til, stráitoar. Ég gerði C-samming við hsnin ag samitovæimt honum bef ég iofað að synigja aldnei í Þjóðieilklhúisinu — nema þegjairodi hás. Stefán fréttamiaður: (aJivariegur). Og hvarjar eru forsenidiur þessa samninigs? Guðrún Á.: Þetta er C-saimniinigur. FjaMar um það að maður miegii efcki karroa náiægt háa c-iniu og maður c al'ltaf þegjiandi bás til að skyggja eklki á aðra. Og ruú er ég að huigsa uim að flytjast til Amieríkiu. Ég vil hvergi freltoar búa. Þar er etotoert Guðlieitobúis. Og þar genigur eraginn á kúisteininsstoóm. Ég skil bainn doctor Korder eftár, þið getið ekfci án hans verið. Og þó að bann sé þetta frið- lauisa dýr, la bestia senzia pace, er hanin miesiti mieinleysiirogi. En hann er ail'taf gllorlbuinigraður, la bestia . . . (Gengur symgjandi út, mjúfc í hreyf- inigum). Guðmiuimdiur: (aríguirvær). I Vestur-' bænium sitoáruðu konuirrnar gólfin sín í gamla daga án þesis að segja orð. Og enigin hijóp frá uppvasikinu eða 'þvottabaiianiuim till a!ð synigja La traivíata í Koniungliega ieikfhúsiniu í Hofn, svo að vitað sé. Jón MúlM: Þeir hefðu átt að fresta jóluinium. Kastró er miinm maður (fruimisýninigarkiiapp). Hann veit hvað haron syniglur. Mózart (gierugur iwn og hiroeigu* sig): Hernar miínir og frúr. Nú mundi ég hlæja, ef ég væri ekíki dauiður. TJALDIÐ. G IC rxs

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.