Morgunblaðið - 09.06.1970, Blaðsíða 17

Morgunblaðið - 09.06.1970, Blaðsíða 17
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 9. JUNI 1070 17 Charles Dickens 1870 -1970 CHARLES Dickems fæddist 7. fiebrúar 1812 og ainidiaðist 9. júraí 1870. Hairan er sá rithöfuindiur erasfcur, sem hefur frá því hann hóf ribstörf nioklkru fyrir miðja síðusbu öld, raotið meiri vin- sælda en nokkur atninar. Enin þaran dag í dag eru bætour hans leisraar af sama áhuiga og sömu ánœgju og fyrrutn og edintaka- fjÖldi verka hama eykst með hverju ári. Asitæðam fyrir þessuim vim- seeldum er meðal araraana siköp- uiiarmáitbur haras, hainin kveikir líf í ölluim þeim persónuin, siem hamn mótar í gtoáldsoguim síirauim, aðalpersáraurniar og aiuikapersóra- urmtar eru allar sprellifamdi, ekki týpur, heldur fólk, sem hægt er að búast við að hitta í daig eða á morgun. Maður yrði dálítið unidrandi ef maðiur ræikiist á mr. Piokwick eða Sam Weller eiin- bvern daginm, ein miaður félli efcki í stafi af uindruin. Suimir haía talið persóniur Dickiens mneira í ætt vi'ð spémynd af per- sómuim en ei'ginliegar persiónur, en spémynd verður aldred gerð memia mieð vi&sa persónu fyrir auiguim. Spémy'nidin eru lisitræin- ár ýfcjur á vissuim hliiðuim per- sónuleikams, án persómuleiika verður engim spémynd gierð. Persómur Dickems verða öllum ágleymaraleigar, sem lesið hafa skáldisögur haine, það veldur miklu uim vinsældir hans, em það siem mestu veldur er huirraoriiiii. Það eru ekki mangiir góðdr húimoriistar meðal rithöfunda í heiminuim, rraargir sæimiilegir, en fáir ágætir. Diekenis er meðal þeirra síðiastnefndu. Þótt skop- skyn hamis væri eiinstafet, þá var nsemleiki haws fyrir kjörum þeirra, sem utamigar'ðls voru í þjóðfélaginu sívakairadi, þeir áttu alla samúð hams. Persóniuleg reynsla hams sjálfs, viðlkvæirarai oig réttlætisitoerarad olliu því að hamn réðst gegn kúguin og órétt- læti. Hamn fæddist stoaimimt frá Portsimouth 1812, faðdr hams var skrifsibofuirwaður og vamm á skrif- sbofu flotairas, hcmium er svo lýst, að hainm hafi verilð kærulaust lipurmenini. Móðdr Dictoemis er talin birtast í sikáldsöguim hamis sem frú Nickleby og suimir telja að móðir hans komii fram í ýms- um iliskeyttuim kvenvörguim, sem hanm lýsir í sögurn símium. Móðir hamis virðist bafa verið heldur heimgk koma og raízk. Mófðurfoireldrar Dicikenis voru virarauihjú og aminiia hamis virð- ist vera fyrirmyndin að frú Rouincewell í „Bleak House". Fyrs'bu ár barnæsiku Dicfcenis var hagur fjölsfcyldunraar særrail'agur. Á þeiim áru'm las hamm ýmsar helztu gkáldsögur enskra rithöf- unda frá 18. og uppibafi 19. ald- ar, svo aam Peregriime Pickle, Huimphrey Clintoer, Tom Jon-es og fleiri, aufc þess las haimn þá Dom Quixote og Gil Blas. Síðar varð haimn sem uiragliragur að selja þesgar bætour á forrasölu, em kynmi heirns af Smollett, Fieldimg, Cervamtes og fleiri höf- uinduim höfðu álhrif á mótum stíls hains. Fjölskylda Dickeme flutti til Lundúraa og sköiminiu síðar til Chathaim, þar gem fjölsfcylduimnii farnaðist vel. Dvölim þar varð þó skemimri en ætiað var og aft- uir var hialdið til Lumdiúinia. Þar hófst hraíkfallasaga fjölskyldiuimn- air. DicfcemB lith var aettur í vininu ag faðdr hane lenti í stouddiafamigelsi. Dictaenis fyrirgaif föður síniumi aldrei að hiafa kom- ið honum fyrir í skósvertuiger'ð, þar sem haran varð að hírast inmam uim úrkast uinglimga úr skuiggahverfuim stórborgarimmar. Hamm hafði kyninzt betri aðstæð- um og niú tók að sverfa að. Hanm leit síðar á þetta tímabil sem tírraabil skamimar og niður- lægimigar og mimmtist aldrei á það við nokkurn m'a-nn, en því gkýrar birtuist áhrif þess í lýs- imguim haras á skuggahliðum mammlífsins í verkum hamis. Með jós af efnivið í sögur síraar. Blaðaskrifin voru honum aefing og undirbúraingur til frekari rit- starfia. í fyrstu skrifaði hann fyrir blöð og tímiarit og það hlaut að vera í samræmi við srraekk ritstjóranna og það sem fóik vildi helzt lesa, en allt frá byrjun skrifaði 'hanm sam- kvæmt eigin smekk, hairan maut þess að skrifa og þurfti aldrei aö setja sig í sérlegar stellimg- ar eðe þvinga sig til skrifta. Skrif hams voru að því leyti í saimræmi við smiekk ritstjóra og alls almenmimgs, að þau voru síkemimtileg. Lipurlega skrifaðiar lýsimgar hans á daglegu lífi man.raa í Lundúnum og kátlegar Chaxles Dickms. iðmbyltimigurani og uppkorrau fjöl- mennrar gmáborgaraistéttar á Englandi kom nýr mórall til gögummar, sem var reistur á stölðuigu gtreði við að halda á- uinmri þjóðfélagisstöðu. Með þessu fylgdi stolt yfir bættumi kjör- uim og næm stéttarvituirad, menn vildu gjarnan gleymia uppruma sínum ef hainn samsvaraði efcki stöðu þeirra í þjóðfélagimu og fátækt og allsleysi var það sem þessi stébt skaimirraaðist sín mest fyrir að hafa orðið að þola. Það var skamiimiarleigt að vera smauð- ur éöa hafa verið það. Af þess- urni toga var afstaðia Dickiems til þessa dapurlega tímabils. Tíðar- amdinm rraótaði Dicfcems að þess'U leyti. Eftir að fað'ir hams losmaði úr sfculdiafamgeisiinu koin hamn syni sírauim í gkóla og mæstu ár- in frá 115 ára aldri þar til Pick- wiok kom út vanm Diokems á sfcrifstofu lögfræðiniga. Síðar fékfc hamn vimnu við blaða- menmisku oig var blaðaBkrifari um tíma. Hanm var þiiragfrétba- ritari og kyrantist störfuim þimg- miaimma og stjórnmiálabaráittummd, en þau kynirai urðu til þess að ala með homuim. djúpgtæiðia fyr- irlitraiimgiu á" stjónramálaimönminum. í skáldsögum hamis eru stjórn- málaimemn dregnir uipp ýmiist sem bjáraar eoa óþakkarraemrai. Störf hiairus þessi ár, kynm.i haims af flesrtumi stéttuim borgiar- inimar ag fjölskrúðuigu mianmlífi urðu borauim sú náma, sem hamm frásagirair þóbbu með betra af- þreyinigiarefni blaða og tíma- rita. Þegar Dickenis var 23ja ára var hamn lítt þetaktur blaðaskrif ari, en þá gerðiist uiradrið. Forlag nokfcuirt í Lundúraumi réð hamm Rólegt á stríðs- afmæli TEL AVIV 5. júiraí. — NTB. Þrjú ár eru liðin í dag síðan sex dag-a stríðinu Iauk og ísra- elskar flugvélar gerðu stöðugar loftárásir í allan dag á cgypzk skotmörk við Súez-skurð, en á öðrum vígstöðvum hefur dregið úr bardögum. Þrátt fyrir nokkur sprengjutilræði á Gaza-svæðinu, var yfirleitt rólegra í ísrael í dag en á afmælinu í fyrra. Fargetli íanaelsfca henráðsiiins, Haiim Ben-Lev herghöfðitagi, saigðli í dag að ísnaelar muiradu halda áifnam lofbáinásuim á Egypba jafmvel þöbt irúsgraesikiir fluigmenm reyradu að skipta sér af ábökuira- uim. Hanin kvað þalð ékki' ósianmi- legt að sovézikiir hermienm í Egyptalamdi hefðlu þegair fallið fyriiir ísnaelskiuim spnanigjuim ag sagiðii að þa'ð væri stalðneymd alð .sovéakiir hermiemin berouist mneð fóbgöragulíi'ði og stórs'kotal'iiðli Eg- ypba. Hairan laigði áJharzlu á, að lofbá/násir á sköbmörk lanlgt ilnmii í Egypbalandli yriSu hafimair að mýju, þagair og ef niaiuiðstyn knefiða. Mickawber, Ihin ódauðleg'a sögupetrsóaia Oickens. Fytrirmyndin var faðir hans sjálfs. til þess að skrifa skissur, sem áttu að fylgja skoptedkniragum af íþróbta og sporbtilburðuim. Úr þessu fyrirbæki varð ein sikemmtilegasta og sérstælðiasta skáldsaga, sem sfcrifuð hefur verið, „Pickwiok Papers". Með þassiari samiamtakt varð höfumd- uriran vimaælaisti rithöfuiradur Emglands á 19. öld og upp frá því skrifaði hanm það sean hann lysti. Efbir þebba rak hver bókin aðra, hamm laigði á sig óihamju vinmu, hélt fyrirlestra ag lais upp úr skáldsögiuim síraum. Hanm var glöggur fjáraflarraaour og óttiran við fátæktima gerði hamm siarrahaldssaimian, án þegs þó að kalla mætti hamn nizikan. Heim- ili hans varð honum ekki það vígi, sem hamn þráði og síð- gæðisslepja Viktoríutítniaibiisims þvimgaði hann til feluleiks sem jók á tilfinninigalegt Jafnvægis- leysi hams, sem suimir höfundar telja að eigi rætur sínar að refcja til ástleysds í fruimbernsfcu og hafi mótað mjög afistöðu hana til móður siraraar ag þeirra kveirania, sem hanm var í tygjuim við. Vinman ag pressam slitu honum fyrir aldur fraim og í síð- ustu bótouim hams má marka þreytuimerki. Skáldsögiurraar urðu alls fimnitán. í sumum þeirra ræðst höfundur gegn þjóðfélaigslegri griimimd þeirra tíima sem hamn lifði og sam haran hafði sjálfur kynnzt af eigim raum, an fyrir mútímamenm er ádeilam full blöradulð tilfiraniragalegri væmmi tímabilsiinis, en aðall allra skáld- sagraa Dicfcens er humoriran ag allar þessar persóraur, sem koma gangamidi á móti mamni út úr blaðsíðumuim. Vill fá Theodorakis til Sovétríkjanna Mosfcvu, 5. júnií. — AP UNGUR og óánægður Moskvu- búi, Vladimir Bukovsky að nafni, hefur skorað á griska tón- skáldið Mikis Theodorakis að kynna sér ástandið í vinnubúð- um og geðveikrahælum í Sovét- ríkjunnum, og bera það saman við aðbúnað fanga grísku her- foringjastjórnarinnar. Buifcovsky er 27 ára, og hefur eytt sex áruim ævi siraraar í fiaragelsuim, viramuibúðuim ag geð- veikrahæluim fyrir þa'ð eitt að hafa mótmælt ofisókmuim hins op- inbera í garð mieranitainaininia. Ritar hamm Theodorakis bréf og vibraar þar til þess að þeir eigi það samiieiginlegit að vera báðir fyrrveraimdi pólitískir fairagar. „Ég er ekki kumiraulglur yður persóniulega," segir Bukovsfcy í bréfi sírau, „en ég reilkna með að þér séuð hugrakkur og heiðar- legur. Þér getið öðrum betour skilið hvað lögregluríki er, hvað felst í ofsókmuin gegn þeim, sem hafa a'ðrar skoðainir, ag í hverju baráttam gegn þessu ástandi er fólgim. Sem hugsandi maður getið þér ekki látið af- skiptalaus örlög þeirra mararaa, sem sviptir hafa verið frelsi." Bukovsky segir að almemmiinig- ur þurfi að fá fullgildar samraanir fyrir því hverraig ástaradið er í sovézkuim famgabúðuim. Bendir hanin á að þegar sovéztouarn borg- urum tekst að smygla úr landi fnásögnuim af ofsóknuim og ómamraúðlegri meðferð til Vest- uirlarada, sé oft reynt að lýsa þær frásagnir lygar eða . róg. Notkun DDT hætt LAUST fyrir síðusbu mánaða- mót var skýrt frá því í Wash- iimgton, að hæstirébtur Banda- ríkjianna hefði tilkynnt landbún aðarráðun'eytinu þar í lamdi, a3 láta hætta notkun skordýraeií- ursins DDT imnan 30 daga. Var þetta gert að óskfimm samtaka uim verndun gegn mengura. Höfðu sambökin ósfcað efitir því að hætt yrði nobtaun DDT um sbundarsakir á meðan úrskurð- ar væri beðið um, hvort notkun þess skyldi hætt fyrir fullt og allt. f nóvember sl. gaf landbúnað- arráðuneyti Bandaríkjanna út fyrirmæli þess efnis, að notkun DDT yrði hætt árið 1971, nema í brýnustu tilvikum. Þessi fyrir- mæli voru hins vegar afburköll uð um stundarsakir, er fiinm helzbu framleiðendur skordýra- eiturs ag skyldra eiburefna skuibu málinu til dómsbóla.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.