Morgunblaðið - 25.07.1970, Blaðsíða 14

Morgunblaðið - 25.07.1970, Blaðsíða 14
14 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 25. JÚLÍ 1970 ftt^rgttttMi&ifr Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjóraí Ritstjó rna rf u I Itrúi Fréttastjói.i Auglýsingastjóri Rítstjóm og afgreiðsla Auglýsingar Askrrftargjald 165,00 kr. f lausasölu hf. Arvakur, Reykjavfk. Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen. Eyjólfur Konráð Jónsson. Þorbjöm Guðmundsson. Björn Jóhannsson. Ami Garðar Kristinsson. Aðalstræti 6. Sími 10-100. Aðalstraeti 6. Sími 22-4-80. á mánuði innanlands. 10,00 kr. eintakíð. FLUGVELARAN Á miðvikudag sl. var framið *¦ enn eitt flugvélarrán, en verknaðir af þessu tagi eru orðnir æði algengir og vekja jafnan töluvert umtal. Að þessu sinni rændu arabískir skæruliðar grískri farþega- flugvél með yfir fimmtiu manns innanborðs. Tilgang- urinn var sá, að fá grísku stjórnina til þess að láta lausa arabíska hermdarverkamenn sem setið hafa í grískum fangelsum fyrir margs konar afbrot. Flugvélaránin eru svo tíðir viðburðir, að Ijóst er, að víð- tækar ráðstafanir verður að gera til þess að stemma stigu við þesum faraldri, sem nú fer um eins og eldur í sinu. En hér er um mjög vanda- samt úrlausnarefni að ra^ða, sem ekki er neitt áhlaupa- verk að fást við. Flugvélarán- in eru annað og meira en rán í hinni hefðbundnu merkingu þess orðs. Oftast nær eru þau liður í hörðum stjórnmála- eða hernaðarátökum; einkan- lega er það sú staðreynd, sem gerir málið erfitt viðureign- ar. Hin svonefndu sendiherra- rán, sem framin hafa verið í Suður-Ameríku eru einnig af svipuðum rótum runnin. Það er vissulega vítavert athæfi, þegar saklausir borg- arar eru dregnir inn í átök, sem þeim eru fjarskyld, og mannslífum er ógnað. En vegna hins stjórnmálalega baksviðs er sjaldnast hirt um slíka hluti; í hita barátt- unnar helgar tilgangurinn meðalið. Hin siðferðilega and staða strandar því víða á stjórnmálaafstöðu. Lausnin er því að nokkru leyti stjórn- málalegs eðlis og komin und- ir stjórnmálaframvindu á þeim svæðum, þar sem nú er hvað mest upplausnarástand. Mörg ríki halda hlífiskildi yf- ir óaldaflokkum af þessu tagi og róa í mörgum tilfellum undir þessari starfsemi. Þann- ig kom stjórn Egyptalands ti'l að mynda fram í sambandi við það rán, sem nú er ný- lega afstaðið. Það er ljóst að leita verður eftir mjög víðtæku alþjóða- samstarfi í þeim tilgangi að koma í veg fyrir þessa starf- semi, þrátt fyrir þá iniklu erfiðleika, sem því eru óneit- anlega fylgjandi. Ef nægilega víðtækt samstarf tækist í þessum efnum er hugsanlegt að beita mætti þau ríki refsi- aðgerðum, eem leggja þessurr ránsmönnum liðsinni. Ofbeldisverk þessi stofna ekki einungis mannslífum í hættu, heldur skerða þau í mörgum tilfellum persónu- frelsi manna og stuðla að verulegum órétti, sem er af- leiðing þeirrar upplausnar, sem þau valda. Af þe:>sum sökum er það mjög mikil- vægt, að alþjóðasamstarf tak- ist, svo að stöðva megi þessa óheilla starfsemi. Framsókn og sósíalismi ¥ forystugrein Tímans í gær * er fjallað um Framsókn- arflokkinn og sósíalismann. Þar er upplýst að gefnu til- efni, að Framsóknarflokkur- inn kenni sig ekki og hafi ekki kennt sig við sósíalisma. Það er að vísu fagnaðarefni, að málgagn Framsóknar- flokksins skuli gefa svo af- dráttarlausa yfirlýsingu. En hún gefur þó tilefni til frek- ari hugleiðinga. Tímanum farast svo orð um , ráðstefnu, sem haldin var um leið íslands 'fU sósíalisma: „Á ráðstefnu ungra manna um „leiðina til sósíalismans" kom líka í ljós, að menn þar töldu leiðina til „sósíalismans" liggja í tvær gagnstæðar átt- ir!" En þeirri spurningu svar- ar Tíminn ekki, hvort Fram- sóknarflokkurin vilji fara aðra þessa leið eða hvoruga. Ef Framsóknarflokkurinn ^er raunverulega andvígur sósíalisma eins og gefið er til kynna, hvers vegna' tekur hann þá þátt í ráðstefnu, sem ræðir leiðir til þess að gera ísland að sósíalísku ríki? Það er Ijóst, að hentistefna Framsóknarflokksins hefur valdið kyrrstöðu og stöðnun í flokknum. Forystu Fram- sóknarflokksins virðist vera þetta Ijóst. Því hafa verið gerðar ýmsar tilraunir til þess að snúa blaðinu við, en ævinlega án árangurs. Margt bendir til að þátttaka í áður- nefndri ráðstefnu hafi verið einn liður í þessum ráðagerð- um. Að vísu sýnist árangur- inn ekki hafa verið annar en sá, að hentistefnan hefur ver- ið afhjúpuð rækilegar en oft áður. Aðrar skýringar verða trauðla fundnar á þessu til- tæki, en Tíminn mun sjálf- sagt gera grein fyrir þeim, ef þær eru til. OBSERVER 4 OBSERVER Agostinho Neto, foringi öí'luguslu skæruliðahreyf- ingarinnar í Angola. Harðnandi barátta gegn Portúgölum Skæruliðar leita hófanna hjá vestrænum ríkjum EFTIR COLIN LEGUM FRELSISHREYFINGAR í ný- lenidunfi Portúgals í Afríku hafa upp á síðkastið lagt á það miklu áherzlu að afla sér stuðnings vestrænna ríkja í baráttu sinni og héldu nýlega ráðsteirau í þessu skyni í Rómaborg með þátttöku 500 fulltrúa ýmissa vestrænma fé- lagssamtafea. Áhugi frelsis- hreyfinganana á vestrænium stuðninigi stafar af því, að stuðninigur vestrænna ríkis- stjórna við frelsisbaráttuna mundi draga úr getu Portú- gaila til þess að halda áfram nýlenduistyrjöldum sínium og af því að hreyfinigarnar vilja ekki eingöngu vera í bainda- lagi með kommúnistum, þar sem þær fylgja hlutleysis- stefniu. Hreyfingar sikæruliða hafa ökki átt annairs úrkosti en treysta á vopnasendirugar frá kommúnistalöndum, en þessi vopn eru fengin fyrir milli- göragu Þjóðfrelsisnefndar Ein- ingairsamtaika Afriku (OAU). Skæruiliðar vilja fá jafrumikla og jafnivel meiæi aðstoð frá vestrænum ríkjum, en það hefur ekki gerzt og þvert á móti hefur portúgalska stjóirn- in haft beinan eða óbeinan stuðning af stefnu vestrænna ríkja. Aðild Portúgala að At- laintshafsbandalaginu hefur gert þeim kleift að hieyja þrjár styrjaldir um árabil með 130.000 hermönnum, og hefur því sem næst helminig- ur útgjalda á fjárlögum runnið til stríðsrekstursins. Fyrsta stytrjöldin hóísit í Anigola árið 1961. Áirið 1963 tókst Portúgölum að taka frumkvæðið í sínar hendur í norðurhlurta nýlendunn'ar mieð fram landamærum Korngó, en síðan 1966 hafa átökin stöðu'gt breiðzt út, þar sem nú er barizt á nýjum vígstöðvum. Um það bil 60.000 portú- galskir hermenn taka þátt í bardögunuim í Angola. Þrjár Skaeruliðahreyfinigiar berjast í Anigola: • Bandailag amgólskrar al- þýðu, UPA, sem lýtur forysitu Robert Holdens ag nýtur stuðning9 Mobutu hershöfð- ingja, forseta Konigó. 0 Þjóðeiningarsjálfstæðis- hreyfimg Angola, UNITA, und- ir stjórn Joniathan Saivimbi, hefuir aðalstöðvar í nýlend- unni, og # Agólska alþýðufrelsis- hreyfinigin, MPLA, sem er undir forystu Agostinho Neto, en hann er 45 ára gamall, skáld gott og læknir. MPLA hefur á undanförn- um árum tekið forystunia í skæruliðabaráttunni og er niú eina hreyfimg skæruliða sem nýtur stuðnings OAU. í Mozambique, nýlendu Portúgala í AustuT-Afríku suður af Tanzaníu, hefur frelsisihreyfingin til frelsun- air Mozambique, FRELIMO, stjórnað baráttunni gegn ný- lendustjórn Poritúgala síðan síðari hluta árs 1964, þegar hún gerði uppreisn. FRELIMO stjórnar baráttu sinni frá Tanzaníu og nýtur öflugs stuðnings dr. Júlíusar Nyer- ere forseta. FRELIMO varð fyrir alvar- legu áfaili snemma árs 1969, þegar dugmikill leiðtogi hreyf inigarinnar, dr. Eduairdo Mond- lane, var myrtur í Dar-es- Salaam. Stjórn þriggja mianina var sikipuð til þess aið halda áfram baráttunni, en alvairlegur ágreininigur reis fljótlega og leiddi til þess aí$ einn þrímenninganna, séra Uriah Simango, var sviptur völdum. Þessi imnibyrðis ágreiningur hefur þó engin áhirif hafit á baráttuduig 10.000 þjálfaðra sikæiruiliða FRELIMO, en þeim stjórna Samora Machel og Maircelino dos Santos, sem er múlatti og steyptur í saimia mót og Ché Cuevaira. Dos Sambos er skáld, fræðimaður um marxisma og byltinigar- miaður, en margir af leiðtog- um baráttunnar gegn Portú- gölum eru byltingaxsmnuð skéld. Liðsaflli FRELIMO hefur hreiðrað rækilega um sig í Mozambique, og þar fer þjálfum allra sfcæruliða hreyfingarinnar fram. Skæru- liðar hafa á valdi síruu mik- inn hluta nopðurhéraðsins Cabo Delgado (þó efeki bæ- ina), þeir hafa niokikurn hluta Niassa-héraðs (meðfram Malawi) á sínu valdi, og þeir hafa nýlega hert á tilraunum síniu.m til þess að koma sér fyrir í Tetefylki, en þar er unnið að umdeildum stíflu- framlkvæmd\im við Cabora- Bassa, er munu feosta 170 milljóniir pumda. Portúgalar hafa nýlega fjölgað í her sín- um í Mozambique, og er harm nú skipaður að minnsta kosti 50.000 partúgölskum hermönn- um auk 30.000 innfæddira. Þriðja styrjöldin er háð í nýlendunni Guinea og Kap Verdeeyjar. Hreyfing sfeæru- liða þar kallast Afríski sjálf- stæðiaflofekuirinn, PAIGC, og er undir forystu Amilcar Cabral, sem hefur or<ð fyrir að vera frábær byltingar- maður og skæruliðaforingi. Marfcmið PAIGC er að frelsa bæði Guineu-Bissau (íbúar: 571.000) og Kap Verde-eyjar, sem eru skammt frá strönd- inni, en þaðan er Cabra ætbaöur. Skæruliðum hefur orðið meira ágengt í Guineu en í öðruim nýlendum Portúgala. Að minnsta kosti helimiragur lanidsins er örugglega á valdi sikæruliða. Guinea er frum- stæðasta nýlenda Portúgala, og styrjöldin þar nýtur ein- staferia óvinsælda í Portúgail. Þar er styrjöldin kölluð „fyriritæikisstríðið" vegna þess að efnahagslíf nýlendunnar er að mestöllu leyti á valdi eins fyrirtækis, Companlhis Uniao Faibril. Ungum Portúgölum er það þvert um geð að berj- ast í þessu harðbýla landi. Um 35.000 portúgalskir her- menn eru í Guinea-Bissau, og miðast aðgerðir þeirra við það að halda því sem hægt er að halda. í Portúgal bendir miarigt til þess, að vaxandi óánægju gæti með nýlenduatyrjaldirnar í Afríku, enda eru þær gífur- leguir baggi í þjóðarbúinu. Ungum portúgölskurn verka- mönnum gremst að þurfa að gegna herskyldu í þrjú ár í stað þess að stunda atvinnu í aiðildarlöndum Efnahags- bandalagsins. Herskyldutím- inn var aðeins tvö ár þaimgað til í janúar 1969, en harðn- andi barátta skæruliða olli því að herskyldutíminn var lengdur í þrjú ár og um leið var hetrskyldualduirinin hækk- aður og geta nú allir á aldr- inum 18 til 45 ára átt von á því að vera kallaðir í herinn. Áæblað er, að um 200.000 Portúgaliar séu nú undir vopnum. Hreyfingar skæruliða í ný- lendum Portúgala geira sér vonir um að auðveldara reynist að loknium valdatíma Salazars að ala á þeinri vax- andi andúð, sem ríkir í Portú- gal gegn nýlendustyrjöldu.n- um, en þessi andúð hefur nú valdið alvarlegri sundrungu í stjórnmiáluim landsins. En Skæruliðar eru þeirra skoðuin.- ar, að forsenda þess að hæigt sé að notfæra þessa óánægju sé sú, að vinaríki Portúgals í Evrópu taki afstöðu gegin nýlenduistefnu Portúgala og helzt að þau lýsi yfir stuSn- ingi við frelsishreyfing^airniar. OBSERVER >f OBSERVER

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.