Morgunblaðið - 24.02.1971, Blaðsíða 18

Morgunblaðið - 24.02.1971, Blaðsíða 18
18 MORGUNBLAÐIÐ, MH>VIKUÐAGUR 24. FEBRÚAR 1971 Björn Sigfússon, háskólabókavörður: „Nú er dimmt um Norðurver.." Fyrri hluti Undir þorralok 1971, eftir áralangt þóf, mun í hæglæti fastlega unnið að vopna- hléi, með lokaákvörðun um deilukjarna, á norðaustur- skikum tveggja smálanda Atlantshafs. Greinarheitið að ofan gæti minna skoðana vegna átt við landshorn beggja þess- ara frændþjóða; önnur er írar. Merking stefs þessa, sem er ný- ort vísuupphaf, er samt þrengri, því í og með samheitinu Norð- urver=norðurbyggðir — er nafn gáta fólgin=GIjúfurver, eftir að- ferð, sem Snorra-Edda nefnir tækniheitinu að kveða ofljost. Norður þar fær visan gegn sér þau lastyrði ein, sem stafa af tilfinningum, og mun hún gerð á þingeysku héraðsskólasetri. Innanhéraðsraddir, sem krafizt hafa skynsamlegra loka á þófi, þannig að hver hafi nokkuð síns máls, eru fleiri nú en fyrr, ég get nefnt Kára Arnórsson skólastjóra á Húsavík, en til eru aðrir, sem finst áhættusamara nú en áður að semja nokkurn hlut. Um leið og ég slæst í þeirra h6p, sem telja úrslit um deilu- kjarnann enga bið þola og að semja beri, en gera enga íhlut- un í samningsatriðin sjálf, er skyit, að ég geri mér og öðrum þess grein, hví Laxárdeilur eru nú orðnar landsmál fremur en einkadeila milli landeigendafé- lags og þeirra, sem stækka þurfa Gljúfurverksvirkjun. Lesendur trua því margir, að eitt smæsta auk»<itriði við- burðasögunar, sprenging Mið- kvislarstíflu, hafi breytt þessu í landsmál. Rétt er það, að sprengingin var fyrirtaks aug- lýsing, verður fyrirgefin af al- menningsáliti alla tíð og ætti að fá að gleymast sem afleiðinga- minnst fyrir báða málsparta, jafnskjótt og auglýsingastríð er afstaðið (sá, sem þetta ritar, kann ekki stakt orð í lögum). Auglýsing neikvæðrar verk- unar, spellvirki á vinnutækjum við Gljúfurver, án þess landeig- endur geti borið ábyrgð á til- tækinu, vekur upp samanburð- inn við írland, og er nóg komið. Stórt landsmál er deilan vegna tvenns: Nú er hún loks búin að sýna, að svo alger inn- ankjördæmishagmál, sem þetta mál var, eiga ekkert það vald yfir sér í kjördæmi neinu (nema Reykjavík), sem jafnað geti árekstur né knúið fram lausn, og enn fjarstæðara er, að sýsla út af fyrir sig ráðið við slikt. Af- leiðing mistakanna fyrir lands- hlutasjálfstæði er djúptæk, og kemur seinni hluti greinar að henni. 1 öðru lagi er ríki og Al- þingi skylt i ljósi heildarsýnar um náttúruvernd, eflingu at- vinnugreina og búsetu, ennfrem- ur réttargæzlu, að láta mál til sín taka melra en hingað til. Tólfta öld landsbyggðar er sögð hefjast innan 3 ára og er landnámsöld ný. Hún mun skipta ítökum í náttúruöfl og landsgæði annan veg með börn- um vorum en kaup og sala milli Péturs og Páls á jarðar- skikum hefur hingað til skipt, og eru völd Alþingis þar mikil og þurfa að vera það. Afrás frá Mývatni er ekki framar Laxá með gæði þau ein, sem löngu eru metin inn í verð jarða á bökkum hennar. Önnur afrás er straumur kísilgúrs á leiðina um Húsavíkurhöfn, og eftir um- breyting i gjaideyri streym- ir þaðan í þjóðarbú eftir von- um. Þriðja afrás, fallorkan úr ánni, streymir sem rafmagn um allt kjördæmið. Þetta er eitt dæmið um nýskipt ítök í nátt- úruöflin, og án nýskipta yrðu engar framfarir. Við sættir 1971 þarf hver af fjórum aðilum að ávinna nokkuð og finna, að hann sættist skamm laust: orkuþegar, sem fyrir eru, Laxárbændur, aðrir viðriðnir einstaklingar, sem telja sjálfs- virðing sína við liggja, þó pen- ingahliðin á málum sé ekki það, sem mest komi þeim við, og loks þeir aðilar í kjördæminu, sem eiga atvinnuframför undir raf- orkuaukningu komna. Hæpið er, að það borgi sig í blöðum að fjölyrða vandann, hvernig jafn- sættistilraunir megi fram fara og handsðl öll haldast þaðan af, ef nást. Urgur mun haldast með sumum mönnum, en mér dettur i hug, að frá ómunatíð hefur streymt öðru hverju frá Mý- vatni fjórða afrásin, sem ég kalla: skopvísur og önnur hálf- gróf gamansemi, sem gerði menn sambúðarhæfari en án henn- ar gæti orðið. Eftir þessu von- ast ég enn. II VEL MÆLT AF SKÁLDKON— UNGI. LANDSHLUTAFÓSTRUN — Náttúra móðir þarf meira lið- sinni og stjórnun við okkar hrá- köldu aðstæður en virzt hef ur þurfa, umfram afskiptalausa friðun, hjá þeim vestrænu há- skólabæjum og náttúrurann- sóknastöðvum, sem fóstrað hafa þorrann af beztu náttúruunn- endum vorum og „ekólógum." Fóstrun er hins vegar mark- vissari og nýtilegri björg alls gróðurs og lífs, einnig mannlífs, heldur en hið þokukennda vasa- brots-darvinska sjálfþróunar- hugtak „náttúruvernd" tákn- ar yfirleitt. Auk almennrar jarð ræktar og fiskiræktar, sem ríða talsvert í bága við „náttúru- verndina", eru sandrækt frá fjörum allt til jökla og barr- skógarækt í nokkrum hlýsveit- um íslenzk dæmi um íóstrun, sem náttúra alls okkar hnatt- beltis vill, en er hvergi nærri einfær um. Uppblástur Þingey- inga og Norðmýlinga i hálendi og við sjó og feyskingu strjál- ustu byggðarlaganna þarf ýmist að stöðva með valdi, eins og mannahöndum tókst, er í óefni var komið á Hólssandi, eða ávinna margföld endurgjöld hins feyskna í nýjum lífsskil- yrðum landshlutans. Þorrasamkoma, sótt af rúmu þúsundi höfuðstaðarbúa í bíó háskólans í Reykjavik, var á Björn Sigfússon. vegum „almannasamtaka" um náttúruvernd, og svo sund- urleitar velviljastefnur þurftu að freista þar einingar um ályktun sína, að innleiða þurfti málin með hásætisræðu. Hásæt- isræðu flytja konungar, og er lögfræði i henni á ráðgjafans ábyrgð eingöngu, en hauk- skyggn sjón yfir eðli og umfang vandans er konungsins. Skáld- konungurinn Gunnar Gunnars- son var til fenginn og ræða hans Þorraþula, birtist í Mbl. 9. febrúar. Eigi skortir Þorraþulu glæsi- leik (að útdrætti réttarskjala- málþófs fráteknum). Þeim Mývetningum er þar brigzlað um bleyði, sem ætlað höfðu að biða sem haldbezts árangurs væntanlegs samkomulags um Miðeyjarkvisl, fremur en sprengja. Tilfinningasamasti hluti áheyrendaskarans í bíóinu fékk líka það, sem hann þurfti, móðursýkisvarasjóð sinn fengu þeir nú brúk fyrir, geta fram- vegis losað stíflu hans. Eitthvað er þetta gleðilegra en móður- sýkisvarasjóðurinn hinn, sem skáldið þakkaði Mývetning- um fyrir að vilja ekki hafa. Ég finn ekki að fleiru. Gunnar konungur Atlakviðu kemur mér samt 1 hug. Hart kvaddi hann menn sina trega með sér að þyrja yfir fiöllin, sást naumt fyrir: kvaddi þá Gunnar sem konungritr skyldi mær í mjöðranni móði stórum. Niðurstaða af naumt forsjálli hreysti og skjótræði til afreka (sem báðir málspartar Laxár- deilu er kunnir að) varð þessi dapurvitri úrskurður Gunnars konungs Gjúkasonar á bana- dægri, að engir aðilanna skyldu njóta arfs, sem nægt hefði beggja börnum: Rín skal ráða rógmálmi skatna, svinn áskunna arfi Nifluritfa, i veltanda vatnim . .. Vitu þér enn eða hvat? — Um rýrnun á hag og á getu til sjálfdæmishanda Norður- landi um eigin efni vil ég sízt flytja hrakspár, með þess- um orðum. Slysum má afstýra. En ræðum ekki hér, hve sum- um þætti óvandur eftirleik- urinn, ef nú þokar engu sam- an, og mig langar í léttara hjal. Landshlutafóstrun sú, sem Gunnar skáld ann af heitu hjarta og ber samnorrænna, evrópskara skyn á gam- all en velviljuðustu vinstraaft- urhaldsmenn í ungri kyn- slóð eru færir um, þarfnast for- ystu fyrir meirihlutavaldi, sem brýnt væri að geta framleitt innan norður, og austurhelftar- innar á landinu, eina landsvæð- isins, sem fóstrar arftekinn vilja til mótvægis við höfuðstaðar- vald, þjóðríkinu til styrks og auðgunar. Því vill Þorraþula mæla með fyíkjum, fyrirbyggja undirokun á lítilmazna eða hugsanlegum innfluttum verka- lýð og það, að þegnar geti sagt sig úr lögum hverjir við aðra; þar talaði konungurinn. — Frh. í næsta blaði. Ný 5 ára áætlun í Sovétríkjunum íbúö óskast til leigu 4ra—5 herbergja íbúð óskast til leigu fyrir 1. maí næstkom- andi. Þrennt í heimili. Til greina kæmi að ganga frá íbúð, sem nú þegar er tilbúin undir tréverk og máiningu. Tilboð leggist inn á afgreiðslu blaðsins fyrir 1. marz, merkt: „1. maí — 6886". Teiknun Tek að mér teiknun auglýsinga og myndskreytinga. Ódýr en vönduð vinna. Upplýsingar í síma 17977. Vön vélritunarstúlka óskast Tilboð merkt: „6750" sendist afgr. Mbl. fyrir 1. marz. ALMENIMAR TRYGGINGAR H.F. Halló krakkar ÖSKUDAGSGLEDIN í dag hefst kl. 2 með skrúðgöngu frá Kennaraskóla íslands. Skemmtunin sett í Austurbæjarbiói kl. 2,30. Aðg. 50 kr. fyrir böm, KENNARANEMAR. EINS og kunnugt er, hafa ný- lega verið birt drög að nýrri fimm ára áætlun um efnahags- þróun í Sovétríkjunum tímabil- ið 1971—1975. Þessi nýja áætl- un verður Iðgð fyrir 24. þing kommúnistaflokks Sovétríkj- anna, sem hefst í Moskvu 30. marz næstkomandi og verður tekin þar til umræðu og sam- þykktar. Sovézk blöð hafa að undan- förnu birt upplýsingar um efni áætlunarinnar og kemur þar fram, að sovézk hagþróun sam- kvæmt hinni nýju áætlun, á að byggjast á þeim árangri, sem náðst hefur í hinni nýloknu fimm ára áætlun, sem var sú áttunda í röðinni. 1 áætluninni er tekið fram, að allar helztu fyrirætlanir og markmið, sem sett hafi verið á 23. flokksþing- inu á sviði efnahags- og þjóðfé- lagsmála hafi tekizt að fram- kvæma,- Á tímabilinu 1965—1970 jukust þjóðartekjur um 41 af hundraði, iðnaðarframleiðsla jókst 1,5 falt segir í áætlun- inni. Árleg framleiðsla á neyzlu- varningi þjóðarinnar 6x að með- altali um 8,3% samanborið við fyrri fimm ára áætlun — 6,3%. Aðalframleiðslusjóðir ríkisins í siðustu fimm ára áætlun 1,5 föld uðust og að meðaltali jókst fram leiðsla landbúnaðarafurða um 21% á ári, framleiðni jókst um 33 af hundraði, en gert var ráð fyrir 30% aukningu. Veruleg aukning varð á bygg- ingu íbúðarhúsnæðis í síðustu fimm ára áætlun eða 518 milljón íermetrar. Einnig var um aukn- ingu að ræða á ýmsum þjón- ustufyrirtækjum í þágu íbúanna eða rúmlega 100 prósent. Reistir voru skólar fyrir 8,1 milljón nemenda, barnaheimili fyrir 2,5 milljónir barna, fram- leiðsla á neyzluvarningi 1,5 fald- aðist. Aukning varð á sviði al- mennrar menntunar. Frá ýms- um menntastofnunum voru brautskráðar 2,6 milljónir sér- fræðinga með æðri menntun og 4,5 milljónir manna með mið- skólamenntun. Starfsmenntun hlutu og 7 milljónir iðnverka- manna að því er segir í áætlun- inni. Aðalverkefni 9. fimm ára áætl unarinnar segir ennfremur í uppkastinu, er að skapa bætt lifs kjör almennings. Eitt af aðal- verkefnum hennar er fyrirhug- uð 37—40% aukning á þjóðar- tekjum. Mikil áherzla er lögð á framleiðslu framleiðslutækja um 41—45%, aukning á fram- leiðslu neyzluvarnings um 44— 48%, allt að 90% aukningarinn- ar fæst vegna meiri framleiðni í iðnaðinum, að þvi er segir í nýju fimm ára áætluninni. Ár- ið 1975 er gert ráð fyrir, að ár- leg raforkuframleiðsla verði 1030—1070 milljarðar kílówatt- stunda, framleiðsla oliu 480— 500 milljón tonn, gasi 300—320 milljarða rúmmetra, stáli 142— 140 millión tonn og kolum 685— 695 milljón tonn. í áætluninni er gert ráð fyrir, að framleiðsla á vélum og málmvinnslu auk- ist 1,7 sinnum. Gert er ráð fyrir, að aukin tækni og vélvæðing í þágu land- búnaðarins geri kleift að auka meðalársframleiðslu hans um 20—22%. Áætlað er, að meðal- kornuppskera á ári í næstu fimm ára áætlun muni ekki verða und- ir 195 milljón tonnum. Fjárfest- ing ríkisins í landbúnaðinum mun nema 82,2 milljörðum rúblna, ríkis- og samyrkjubú fá 1.700.000 dráttarvélar, 1.100.000 vörubíla, 541.000 kornuppskeru- vélar og 100.000 annarra land- búnaðarvéla. Árið 1975 mun land búnaðurinn fá 72 milljón tonn áburðar. Sérstök grein I uppkaslinu af næstu fimm ára áætlun fjallar um lífskjarabætur almenningi til handa. Er stefnt að því með áætluninni að auka raunveruleg- ar tekjur um 30 af hundraði. Það mark er sett að hækka li.un verkamanna og annarra starfs- manna um 20—22 af hundraði, en laun samyrkjubænda um 30—35 af hundraði. Gert er ráð fyrir að greiðslur úr félagslegum neyzlusjóði muni aukast um 40 af hundraði, að þvi er segir í á- ætluninni. Á næsta áætlunar- tímabili munu verða reist íbúð- arhús um 565—575 milljónir fer- metra að flatarmáli. Sjúkrarúm verða 3 milljónir talsins árið 1975, að því er segir í áætluninni. Reist verða heilsu- hæli og hvíldarheimili. Áætlað er að reisa ríkisskóla fyrir um 6 milljónir nemenda og tóm- stundaheimili og aðrar stofnan- ir tengdar uppeldi barna. 9 mill- jónir sérfræðinga með æðri menntun og miðskólamenntun og tækniskólar útskrifa ekki færri en 7,5 milljónir iðnlærðra verkamanna. Mikil áherzla verð- ur lögð á þróun og iðnvæðingu austursvæða landsins, segir l nýju fimm ára áætlun Sovétríkj- anna. Þá er stefnt að þvi að auka tengsl milli Sovétríkjanna og hinna sósialísku rikjanna á sviði efnahagsmála, tækni og yísinda og aukin verði samvinna á sviði iðnaðar varðandi tækni, vísindi og utanrikisverzlun. Gert er ráð fyrir „að auka hagkvæm utan- ríkisviðskipti og sambönd á sviði vísinda og tækni við iðnþróuð kapitalísk ríki, sem reiðubúin eru til slíkra samskipta á þess- um sviðum." Viðskiptavelta Sov- étrikjanna við útlönd mun auk- ast um 33—35 af hundraði segir í áætluninni. Þá er og f jallað um að fullkomna stjórnun og áætl- unargerð þjóðarbúskapar Sovél ríkjanna. Loks er talað um, aí framkvæmd 9. fimm ára áætlun- arinnar muni hafa mikið alþjöð legt gildi.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.