Morgunblaðið - 19.10.1974, Blaðsíða 13

Morgunblaðið - 19.10.1974, Blaðsíða 13
MORGUNBLAÐIÐ. LAUGARDAGUR 19. OKTÓBER 1974 13 Lauk gosmyndo úr Eyjum fyrir 75 ára afc mælið með Fslenzku bæjarlagi, sem blasir við á árbakka Sogsins og vekur athygli vegfarenda. Þá var hann lengi búinn að vera í tjaldi á þess- um stað á sumrin við laxveiðar. Og þar byggði Ósvaldur sér burstabæ, kallaði Laxabakka og girti í kring til verndar gróðrinum. Hann og fjölskylda hans undu sér bar mörg sumur. j rúman áratug fór hann líka alltaf með félögum sínum, Birni Ósvaldur við kvikmyndun. Hefur gert 40-50 myndir Flestar úr íslenzkri náttúru Ósvaldur Knudsen er 75 ára í dag. Hann er þó langt frá því að vera setztur í helgan stein, eins og það er kallað. Því fyrir fáum dögum frumsýndi hann við opnun Norrænu eldfjallastöðvarinnar nýja kvikmynd, Eldur í Eyjum, sem hann hefur að undanförnu verið að Ijúka við. Vakti hún aðdáun þeirra, sem sáu þessa frum- sýningu. Ósvaldur er fæddur á Fáskrúðs- firði 19. október 1899, en fluttist með foreldrum sínum til Akureyr- ar, þar sem hann var til 12 ára aldurs. Faðir hans, Vilhelm Knud- sen, var kennari á Fáskrúðsfirði og síðar kaupmaður á Akureyri, og móðir hans var Hólmfriður GFsla- dóttir, systir Þorsteins Gíslasonar, ritstjóra. Árið 1914 keyptu þau húsið, sem stendur á horni Berg- staðastrætis og Hellustunds og 1919 byggði Vilhelin við hliðina á því fallega, hvlta húsið i Hellu- sundi 6. En Ósvaldur byggði árið 1925 lágu, vinalegu bygginguna á bak við og setti þar upp málara- verkstæði, en breytti þvi sFSar í Fbúðarhús, þar sem hann býr enn. Ósvaldur er þvF búinn að vera býsna lengi F Þingholtunum. Þang- að heimsótti fréttamaður Mbl. hann um daginn og drakk þar morgunkaffi F tilefni afmælisins. Ósvaldur var að vanda gestrisinn og hlýr F viðmóti, en ekki marg- máll um sjálfan sig. Þegar Ósvaldur byggði bakhús- ið, hafði hann numið húsamálun hjá Ástu málara Árnadóttur, en lagði sFðan leið sFna til Danmerkur og Þýzkalands til að bæta við sig námi F innanhússkreytingu, en lærði ekki mikið af þvF, fannst honum. Ekki vildi Ósvaldur heldur gera neitt úr þv(, að hann hefði málað listaverk. — Föndraði bara svolFtið við að teikna, sagði hann, þegar bent var á að á veggjum hengju samt myndir eftir hann. M.a. blasir við F anddyrinu F húsi hans freskumynd á heilum vegg, sem hann hefur gert þar. Og allt ber húsið merki um listfengi hans. í öðrum enda hússins hefur Ós- valdur innréttað vinnustofu. Þar er IFtill kvikmyndasalur og klefi til að ganga frá og klippa kvikmynd- ir. Og þar er íka eldtraust her- bergi, þar sem geymdar eru frum- myndir af hinum 40—50 kvik- myndum, sem hann hefur gert. Það er dýrmætt safn og á kannski eftir að verða enn dýrmætara. er fram Ifða stundir. Sumt af þv!, sem Ósvaldur hefur fest á filmu, er nú horfið, svo sem gömlu vinnubrögðin, sem hann safnaði og tók á Ströndum á árunum 1950—55 og sumir þeirra manna dánir, sem hann kvikmyndaði. Þarna eru kvikmyndir um öll eld gos á íslandi frá þvF Ósvaldur byrjaði að filma skömmu fyrir Heklugosið 1947. Þar eru myndir af tveimur Heklugosum, Öskju gosi, þrjár Surtseyjarmyndir og nú myndin um gosið á Heimaey. Og þar eru kvikmyndir af fuglum og plöntum, sveitum og merkum mönnum og mörgu fleiru. Þessar kvikmyndir hafa verið teknar til sýningará merkum kvik- myndahátfðum vFða um heim, og er það eitt mikil viðurkenning. T.d. hefur Ósvaldur átt myndir á kvikmyndahátíðum á ftalíu, F Moskvu, F Búdapest, F Krakow, F BerlFn, á írlandi og vFðar. Og Surtseyjarmyndir hans hafa feng- ið fyrstu verðlaun og gullverðlaun á Edinborgarhátiðinni 1965, F Trento sama ár, á heimssýning- unni F Montreal 1 967 og F Buda- pest 1971. En hvenær byrjaði Ósvaldur að kvikmynda og hvernig stóð á þvF? — Ég hafði alltaf tekið Ijósmyndir frá þvF ég var unglingur, sagði hann. En skömmu aður en Hekla gaus 1947 kom Guðmundur frá MiSdal til mín með kvikmyndavél og spurði hvort við ættum ekki að fara að taka kvikmyndir. Um morguninn, þegar Heklugosið hófst, f6r ég á staSinn og úr þvF varð fyrsta myndin, sem ég gerði. Fyrir tveimur árum gerði ég svo nýja kvikmynd um Heklugos og blandaði þá saman við filmur, sem Steinþór Sigurðsson og fleiri tóku. Þá hafði maður ekki eins góSan útbúnað, eins og nú. Ég var með Bolexvél, sem ég notaði raunar lengi. En hún var auðvitað ekki svipað þvF eins góð og Arrifles vélin, sem ég nota núna. Við spjöllum um kvikmyndir Ósvalds. Hann hefur löngum valið sér viðfangsefni úr náttúrunni. Hann kveðst alltaf hafa haft gam- an af þvF að ferðast og ferðaðist mikið um landið, m.a. með Fjalla- mönnum. — Þá ferðaðist maður til þess eins að ferðast, segir hann, en eftir að kvikmyndunar- áhuginn vaknaði var e.t.v. frekar lagt F ferðir til að kvikmynda, segir hann. Kannski missir maður af einhverju með þvF að horfa alltaf gegnum myndavél, bætir hann við. En ég hefi, held ég, alltaf haft unun af þvF að vera úti og skoSa blóm og fugla og hefi þv( valiS mér viSfangsefni, þar sem náttúr- an era.m.k. í bakgrunninum. — Ég er ekki frá þvF, aS þessi áhugi á ferSalögum upp um fjöll hafi vaknað þegar Skugga Sveinn var leikinn á Akureyri. sennilega 1906—7, svarar Ósvaldur, spurningunni um þaS hver hafi orSiS kveikjan að þessu. — Þá lék pabbi Grasa-Guddu og ég fékk að fara F leikhúsiS. KomiS var að grasaferðinni F leikritinu og tjaldið var dregið upp. Annað eins hafði ég aldrei séð. Sól skein I heiði, viðsýni óendanlegt og hvFtir jökl- ar lokuSu sjóndeildarhringnum. Ég hafSi aldrei séS aðra eins fegurS og ég er ekki frá þvF, aS þetta hafi veriS kveikjan aS þessari ástrFSu minni FferSalög. Ég man eiginlega ekki eftir öðru úr þessari leiksýn- ingu á Skugga-Sveini. Það segi ég kannski ekki alveg satt, þvF hún Ásta F Dal þótti mér yndisleg. Ég hefi oft séS Skugga-Svein sFSan, en enginn hefur getað farið F fötin hans Einars Jónssonar, málara, sem gerði grasasenuna á Akur- eyri. Ætli annar eins málari hafi nokkru sinni verið til eða önnur eins leikkona og hún Rúna f Gilinu, sem lók Ástu F Dal. En ef til vill væri viðhorf mitt þó breytt núna. Árið 1942 byggSi Ósvaldur sér hinn skemmtilega sumarbústað Stephensen og Árna Þ. Arnasyni F gönguferSir á sunnudagsmorgnum og seinna bættust Daniel Þorkels- son og Þórhallur Vilmundarson í hópinn. Þá óku þeir á einhvern staS F nágrenni borgarinnar og þaðan var fariS i gönguferðir til aS njóta náttúrunnar og útiverunnar fram undir hádegi. Á vegg F vinnu- stofu Ósvalds hangir kort af Reykjanesskaga, sem merktir hafa veriS inn á þeir staSir, sem hópur- inn gekk um á sunnudagsmorgn- um. Og þeir eru orSnir býsna margir. Þessi ást Ósvalds á Fslenzkri náttúru kemur greinilega fram F kvikmyndum hans. Hann kveSst ekki sjá eftir tíma og fyrirhön viS aS festa þetta á filmu og gera úr kvikmynd, segir hann. MaSurvon- ar, aS eitthvað af þessu eigi eftir að geymast, segir hann. Sem dæmi má nefna. að ferðir hans F Surtsey meSan á gosi þar stóð, urðu vFst milli 80 til 100 og ferð- irnar F HrFsey til að mynda rjúpuna þar og vFðar urðu býsna margar á öllum árstFma. Um kostnaðinn vill Ósvaldur sem minnst tala. EfniviS- urinn einn F slFka mynd kostar nú orSiS vafalaust nokkur hundruS þúsund krónur. — Þetta er ekki til aS lifa af, segir Ósvaldur. A.m.k. hefSi mér ekki þýtt aS ætla að lifa af þvi. Framan af sýndi hann sFnar nýju myndir F kvikmyndahúsum og fólk hafði mikinn áhuga é að koma og sjá þær. En eftir að sjónvarpið kom, hefur hann IFtið gert að þvF að bjóða þær fram. Fræðslu- myndasafnið kaupir myndirnar og lánar til skóla og fræðslu og utan- rtkisráðuneytið lánar myndir til landkynningar erlendis. Einnig kemur fyrir, aS beðið er um kopi'u erlendis til sýningar. En IFtiS er upp úr þessu aS hafa miSaS viS kostnaS. Frummyndirnar Mggja heima hjá Ósvaldi eSa i London, þar sem gerSar eru af þeim kopíur, ef á þarf aS halda. Og nú er nýjasta myndin, Eldur F Heimaey, tilbúin. Hverjir fá aS sjá hana? ÞaS hefur Ósvaldur ekkert hugsaS um, en hann ætlar a.m.k. ekki aS efna til sýninga á henni. Ósvaldur tekur fram, aS hann hafi fengiS mikla aSstoS viS gerS þessarar kvikmyndar. í upphafi gekk ekki greiðlega aS fá aS fara á staSinn, sem kom dálFtiS kyndug- lega fyrir sjónir, eftir að hafa skundaS aS öllum eldstöSvum þangaS til óhindraS. En Þorleifur Einasson, jarSfræSinur, kom Ós- valdi til aSstoðar þá og oftar. Vil- hjálmur Knudsen sonur hans sem hefur lært kvikmyndun og gert að ævistarfi sFnu, fór til Eyja um leið og gosið byrjaði og kvikmyndaði, einkum framanaf, og hann aðstoð- aði föur sinn við tæknilegan frá- gang. Einnig kveðst Ósvaldur hafa fengið fallega búta f rá f leirum, þv( enginn einn maður nái öllu. Við textagerS naut Ósvaldur að venju góðrar aðstoSar dr. SigurSar Þór- arinssonar, sem hefur samið texta við allar eldfjallamyndir hans. Og Magnús Blöndal Jóhannsson gerSi tónlist viS þessa mynd sem fleiri. Alan Boucher var Ósvaldi hjálplegur viSenska textann, eins og hann hefur ávallt gert. — Ég hefi fengiS hjálp frá mörgum mönnum, sem mér er ákaflega mikils virSi, sagSi Ósvaldur. Og þvF má ekki gleyma, ef nefndar eru myndir mFnar. — Jú, ég er ánægður meS aS hafa lagt þetta á mig fyrir kvik- myndunina, sagði Ósvaldur aS lok um. Ég sé ekki eftir þvf. Annars hefði ég ekki gert það. Áhuginn á að ná einhverju ð filmu dri'fur mann oft á staðinn og það er t.d. ðvallt heillandi að sjá eldgos. ÞaS er ekki sambærilegt viS neitt og af þvF hefSi ég ekki viljaS missa. Ekki sagSist Ósvaldur vera far- inn aS hugsa um næsta viSfangs- efni. En þó hann sé orSinn 75 ára, trúa þvF ekki þeir, sem þekkja hann, aS hann só alveg hættur. Ekki kæmi á óvart þó maSur sæi hann hlaupandi af ákafa meS þunga kvikmyndavélina, ef ein- hvers staSar færi aS gjósa eða liggjandi milli þúfna meS vélina til aS ná fallegu blómi eSa fugli.— E.Pá. Ósvaldur Knud- sen og Vil- hjálmur sonur hans í vinnu- stofunni. Á veggnum bak við þá hanga verðlaunaskjöl, sem kvikmynd- ir Ósvalds hafa fengið, og við- urkenningar- skjöl fyrir þátt- töku í kvik- myndahátíð- um.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.