Morgunblaðið - 01.07.1976, Blaðsíða 24

Morgunblaðið - 01.07.1976, Blaðsíða 24
24 MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 1. JULl 1976 Landbúnaður og byggðaþróun á Norðurlandi IIÉR á siðunni verður haldið áfram að greina frá ráðstefnu Fjórðungssambands Norðlendinga um landbúnað og byggðaþró- un á Norðurlandi, en ráðstefnan var haldin á Blönduósi fyrir skemmstu. Nú verður getið tveggja framsöguerinda, en á morg- un verður greint frá framsöguerindi Ketils A. Hannessonar, búnaðarhagfræðings. Guðmundur Sigþórsson: Mjólkurframleiðsla á Suður- og Vest- urlandi f er hlutf allslega minnkandi 1 ERINDI Guðmundar Sigþórssonar, deildarstjóra f landbúnaðarráðu- neytinu, um skipulagningu á framleiðslu búvöru og áætlunargerð f landbúnaði kom meðal annars fram, að þróun búvöruframleiðslunnar, þ.e. mjólkur- og kindakjötsframleiðslunnar hefur á átta ára tfmabili, frá 1967 til 1975, verið með öðrum hætti en þróun fólksfjölgunarinnar á sama tfma. Á Suður- og Vesturlandi voru framleidd á hvern fbúa árið 1967 433 kg mjólkur eða 73% af meðaltali fyrir allt landið, en að átta árum liðnum er framleiðslan á þessu sama svæði komin niður í 388 kg eða 68% af landsmeðaltali, en á þessu átta ára tfmabili hefur fðlki á þessu svæði fjölgað um 11%. ' Guðmundur hóf erindi sitt á þvi að segja, að þegar rætt væri um skipulagningu á framleiðslu í landbúnaði, skipti meginmáli að gera sér grein fyrir hver þörf skipulagningarinnar væri. I þessu sambandi nefndi hann nokkur atr iði varðandi markað fyrir land- búnaðarvörur og sagði að markað- ur fyrir íslenskar landbúnaðar- vórur væri fyrst og fremst inn- anlands, en erfitt væri um mark- aði erlendis, sem gæfu viðunandi verð fyrir vöruna. Meðal þeirra atriða, sem gripið hafa inn i innlendan markað á landbúnaðarvörum, eru niður- greiðslur á verði landbúnaðar- vara. Nefndi Guðmundur sem dæmi um þetta árin 1950 og 1967, en þá greiddi ríkissjóður 10—11 krónur af hverjum 100 kr., sem meðalstór f jölskylda þurfti sér til framfæris. I febrúar sl. nam nið- urgreiðslan tæpum 8 krónum af hverjum 100 krónum. Einnig ræddi Guðmundur nokkuð mis- munandi kaupgetu fólks á undan- förnum árum og sagði að þessi tvö atríði skýrðu að nokkru þann óstöðugleika sem gætt hefur í sölumálum landbúnaðarins und- anfarin ár. Rakti Guðmundur þessu næst þróunina i útflutningi landbúnað- arafurða og sagði, að vegna veru- legrar framleiðniaukningar í landbúnaði, hefðu þau verð» ábyrgðarákvæði ríkissjóðs á út fluttar Iandbúnaðarafurðir, sem sett voru 1959 og þóttu þá allrúm, verið orðin of þröng 6 árum sið- ar, og í 7 ár af 16 hefði 10% heimildin verið notuð að fullu. Sagði Guðmundur að miklu skipti að sem bezt verð fengist fyrir útfluttar landbúnaðarvörur, því magnið sem hægt væri að flytja, út réðist af þvi hversu mikið yrði að nýta verðábyrgð ríkissjóðs. Miðað við síðustu ár sagði Guð- mundur, að hægt væri að flytja Ut allt að 1/3 af framleiðslu sauð- fjárafurða án þess að grundvall- arverð til bænda skertist. Utflutn- ingur á afurðum nautgripa getur hins vegar vart orðið meiri en 12—13% af heildarframleiðsl- unni, nema breyting verði á því verði, sem fengizt hefur fyrir nautakjöt og mjólkurafurðir er- lendis, sagði Guðmundur. En hvar í landinu landbúnaðar- vörurnar eru framleiddar er einn- ig þýðingarmikið atriði og nefndi Guðmundur í þvi sambandi það misræmi, sem verið hefur í þróun mannfjölda í landinu annars veg- ar og staðsetningu búvörufram- leiðslunnar hins vegar. Þegar litið er yfir átta ára tíma bil eða frá 1967 fram -til 1975 hefur fólki fjölgað mest á Suður- og Vesturlandi eða um 11% á meðan fólki fjölgaði um 9,4% á landinu öllu. Fólksfjölgun þetta árabil var á Norðurlandi 5,3% Þróun mjólkurframleiðslunnar þetta timabil hefur haft allt aðra Gnðmundur Sigþórsson mynd en þróun fólksfjölgunar- innar. Á Suður- og Vesturlandi voru framleidd á hvern íbúa árið 1967 443 kg mjólkur eða 73% af meðaltali fyrir allt landið. Á Vestfjörðum var framleiðsla ámóta á hvern íbúa, en 1322 kg á Norðurlandi eða 219% tniðað við meðaltal fyrir landið allt. Guðmundur sagði að á átta árum hefði þessi mynd breytzt nokkuð. Framleiðslan á Suður- og Vesturlandi væri komin niður í 388 kg eða 68% af landsmeðaltali og hefði lækkað um 5%. Vest- firðir hefðu tapað enn meira f hlutdeild eða væru fallnir úr 78% f aðeins 59%, en Norðurland hefði bætt sinn hluta úr 219% í 257% miðað við landsmeðaltal. Til samanburðar þessum tölum nefndi Guðmundur að 533 kg hefði þurft fyrir innlenda markaðinn á 8.1. ári. Þróun kindakjötsfram- Skipting búvöruframleiðslunnar arið 1967. Mann- Mjólkurframleiðsla tjóldi Tonn n fbua , f *k---- lali'- Kindakjötsframleiðsla Tonn A íb. % af meðal- S-og V-land 146.608 64.933 443 Vestfirðir 8.9;3 4.220 78 Norðurland 33.083 43.736 1.322 Austurland 11.256 7.961 707 Alls 199.920 120.850 604 73 5.282 78 855 219 4.847 117 2.098 ÍOO 13.082 Skiptiny búvöruframleiðslunnar árið 1975. JBfe 36. o 95.3 146.5 186.4 65,4 55 146 224 285 100 Ma n n - fjóldi Tonn Mjolkurf ramleiðsla Ki ndak.iótsf ramleiðs la Tonn A ib~ Jaf meðal- Hiolk A ibúa S-ou V-land 162.663 63.054 388 Veslfirðir 9.171 3.055 333 Norðurland 34.841 50.947 1462 Austurland 12.007 __7.264 605 Alls 218.682 124.320 569 TT 68 59 257 106 100 5.487 1.324 5.678 2.340 14.830 fcg. 34 145 163 195 68 50 213 240 287 ÍOO ATH.: Suður- og Vesturland nær yfir svæðið frá Lómagnúp vestur um að Gilsf irði. Vestfirðir að undanskildum Bæjarhreppi á Ströndum. Norðurland að viðbættum Bæjarhreppi á Ströndum. Austuriand nær yfir Múlasýslur og A-Skaftafellssýslu. leiðslunnar hefur einnig verið nokkuð önnur en þróun mann- fjöldans á þessum svæðum. Guðmundur tók fram að árið 1967 hefðu verið framleidd 36 kg á hvern íbúa á Suður- og Vestur- landi, á Vestfjörðum 95 kg og á Norðurlandi 147 kg. Nú átta árum síðar hefði þessi mynd hins vegar breytzt á þann veg, að framleidd eru 34 kg á hvern íbúa á Suður- og Vesturlandi, sem er 5% minna af meðalframleiðslu á landinu en var 1967. Að hlutfalli til var fram- leiðslan á sl. ári mjög ámóta á Austurlandi en meiri norðan- lands og á Vestfjörðum. Sagði Guðmundur að þessar breytingar hefðu verið óhag- kvæmar, og hefði í þessu sam- bandi orðið að flytja mjólkuraf- urðir til Suðurlands og til Vest- f jarða með verulegum tilkostnaði. Tók Guðmundur fram að þörf væri á að gef a þessari þróun sér- stakan gaum og taka þessi mál fastari tökum. Að síðustu ræddi Guðmundur um störf samstarfsnefndar á sviði skipulags- og áætlunarmála f landbúnaði og kom þar fram að nefndin hefur einkum unnið að heildarstefnumörkun í fram- leiðslumálum og svæðisbundnum landbúnaðaráætlunum. Meira hefur þó verið unnið að seinna atriðinu og hafa verið unnar uppbyggingaráætlanir fyrir ýmis svæði, þar sem byggðaröskun er komin á alvarlegt stig. Guðmundur tók að lokum fram að >að væri mjög aðkallandi fyrir landbúnaðinn að gerðar verði áætlanir um framleiðslu á land- búnaðarafurðum og fjárfestingu I landbúnaði á komandi árum, því það væri landbúnaðinum til mikils skaða ef ráðizt væri i ótímabærar eða rangar fjárfest- ingar. — t.g. Hjörtur Eiríksson: Vantaði 500 tonn af ull á síðasta ári Aðeins 20% af íslenzkum skinnum fer í 1. flokk HJÖRTUR Eiríksson, framkvæmdastjóri iðnaðardeildar StS, flutti á ráðstefnunni erindi um ullar- og skinnaiðnað og benti I upphafí erindis slns á, að hér væri f raun fyrst og fremst orðið um útflutnings- iðnað að ræða og ef ál væri undanskilið þá væri þetta langmikil- vægasta iðnaðarvaran sem við flyttum út. En til þess að áfram verði vöxtur í þessari grein iðnaðar sagði Hjörtur nauðsynlegt að auka og bæta hráefnið og ekki sfzt að bæta f járhagsstöðu þessarar iðngreinar. Hjörtur ræddi fyrst nokkuð um ullina sjálfa og gæði hennar. Hann tók fram að verð til bænda hefði fram að þessu verið of lágt, en nú væri von til þess að úr því rættist. Fram kom að nú er öll ógölluð ull sem til fellur í landinu notuð og er þvi veruleg þörf á að auka framleiðslu og bæta ullar- skilin. A síðasta ári skiluðu sér 1222 tonn af óþveginni uD, en hefði miðað við fjárfjölda í land- inu átt að vera 1720 tonn. Þarna vantar því 500 tonn, sem Hjörtur sagði, að gætu skilað verulegum hagnaði til þjóðarbúsins. Hvað skinnin snertir sagði Hjörtur að meðferð slátur- húsanna allt frá fláningu til geymslu hefði hingað til verið mjög ábótavant. Nefndi hann í þessu sambandi að aðeins 20% af íslenzkum skinnum færu í 1. flokk og sagði að gæðum bjórs lambaskinnanna hefði hrakað mjög á sl. 10 árum. Hjörtur tók fram að íslenzk lambaskinn hefðu verulega kosti fram yfir önnur lambaskinn og réði þar mestu hversu íslenzku skinnin væru létt. Hjá Hirti kom fram að um 570 manns vinna við ullariðnaðinn á Norðurlandi og samkvæmt þeirri reglu, að 2 menn fylgdu i kjölfar hvers starfsmanns í frumfram- leiðslunni mætti gera ráð fyrir að um 1600 manns hefðu atvinnu sína af þessari framleiðslu. Þróunin stefndi í þá átt að þunga- Hjörtur Eirfksson. vinnslan yrðí að stóriðju, en prjóna- og saumastofurnar dreifð- ust um landið. Að síðustu gerði Hjörtur að um- talsefni aðstöðu íslenzks iðnaðar í samburði við iðnað í nágranna- löndunum. Sagði Hjörtur að geysihörð samkeppni væri í ullar- og skinnaiðnaðinum í heiminum og þvi mikið I húfi að þessi iðnað- ur njóti sambærilegrar aðstöðu í einstökum löndum. Nú hefur ver- ið óskað eftir lagfæringum á nokkrum atriðum við iðnaðar- ráðuneytið og tók Hjörtur fram að hér væri um að ræða atriði, sem nauðsynlegt væri að finna lausn á, ætti staða ullar- og skinnaiðnað- ar hér á landi ekki að vera i hættu. Þau atriði, sem óskað hefur ver- ið lagfæringa á, eru helzt þessi: Að verð þeirrar orku, sem notuð er til þessa iðnaðar, verði sam- bærilegt orkuverði erlendis og til erlendra aðila hér á landi. Minnt er á nauðsyn þess fyrir iðnaðinn að hafa rétt gengi og að söluskatt- ur og aðrir skattar verði lagfærð- ir. Sagði Hjörtur, að þótt ákvæði væri í lögum um að ekki skyldi innheimta söluskatt af þessari starfsemi, þyrfti þó að greiða um 3!4% söluskatt, sem myndaðist á ýmsum stigum framleiðslunnar. Hvað snertir samkeppni við ná- grannaþjóðirnar tók Hjörtur fram að nú væru Svíar að taka upp styrki til ullariðnaðar þar og yrði allur fjármagnskostnaður greiddur allt að 25 til 50%, og líkt þessu væri málum háttað í Nor- egi. í Bretlandi fá ullarverksmiðj- ur 25% stofnfjárins greiddan af opinberu fé, ef þær rísa í þéttbýli, en 50% ef þær risa utan þéttbýlis. Nú væri Gefjun hins vegar að stækka sína verksmiðju og væri áætlaður kostnaður við stækkun- ina um 350 milljónir, en gert væri ráð fyrir að skattar og önnur opin- ber gjöld yrðu um 100 milljónir Rróna. Hér færi allt að 30% stofn- kostnaðar beint til hins opinbera meðan milli 15 og 17% fara til sömu hluta í Noregi og Svlþjóð, auk þess sem ullariðnaðurinn er styrktur þar ríflega af opinberu fé. — t.g.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.