Morgunblaðið - 27.04.1978, Blaðsíða 22

Morgunblaðið - 27.04.1978, Blaðsíða 22
 22 MORGUNBLAÐID, FIMMTUDAGUR 27. APRIL 1978 W^gmhtátoiib Útgefandi hf. Árvakur, Reykjavík. Framkvæmdastjóri Haraldur Sveinsson. Ritstjórar Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Ritatjórnarfulltrúi Þorbjörn Guomundsson. Fréttastjóri Björn Jóhannsson. Auglýsingastjóri Baldvin Jónsson Ritstjórn og afgreiðsla Aðalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar Aðalstræti 6, sími 22480. Þjóðfrelsisöfl og heimsvaldasinnar í Indó-Kína Styrjaldarátökin, sem hrjáðu ríki Indó-Kína- skagans á sjöunda áratugnum og fram eftir þeim áttunda, sóttu mjög á samvizku fólks víða um heim, ekki sízt í Bandaríkjunum vegna þátttöku Bandaríkjamanna í þeim. Eftir að þeim lauk og Bandaríkja- menn hurfu á brott með herlið sitt hefði mátt ætla, að það stríðshrjáða fólk, sem þessi lönd byggir héfði að lokum fundið friö, hvað sem stjórnar- farinu sjálfu liði. Svo er þó ekki. Þjóðir heims hafa verið furðu lostnar yfir þeim fréttum, sem borizt hafa frá Kambódíu eftir aö hin sósíalísku öfl tóku þar öll völd í sínar hendur. Kambódíu var lokað eftir að stríðsátökum þar lauk og lengi vel vissi umheimurinn ekki hvað þar hafði gerzt eftir stríöslokin. Fyrstu fréttir sem bárust þaðan með flóttamönnum, sem tókst að komast til Thailands, voru þess eölis, að margir höföu tilhneigingu til þess aö trúa þeim ekki, einfaldlega vegna þess aö fólk megnaði ekki aö skilja, að þeir atburðir gætu gerzt, í mannlegum samskipt- um, sem flóttafólkið sagði frá. Eftir að fréttamenn og aðrir höfðu átt fjölmörg samtöl við flóttamenn frá Kambódíu, sem stöðugt fjölgaði, varð þó smátt og smátt Ijóst, að hin sósíalísku öfl höföu komiö á í landinu stjórn, sem að líkindum er einhver mesta grimmdarstjórn, sem nú ræður yfir landi og fólki í veröldinni. Fyrir skömmu voru haldin réttarhöld í Ósló, þar sem fram komu vitni frá Kam- bódíu, sem skýrðu frá því, sem gerzt hefur í landinu. Frásagnir blaðamanns Morgunblaðsins, sem viðstaddur var þessi rétt- arhöld, hafa að undanfömu birzt hér í blaðinu og staðfesta þær fréttir, sem áður hafa borizt frá landinu. í nafni sósíalismans hafa verið framin í Kambódíu ein- hver mestu ógnarverk okkar samtíma. Þeim mun furðulegra er, að hinir fjölmörgu, sem um skeiö hafa litið á sig sem samvizku heimsins, hafa lítið látið til sín heyra vegna atburö- anna í Kambódíu. Þeir atburðir staöfesta þó, að svonefnd „þjóðfrelsisbarátta" er ekki einhlít. Öllu má nafn gefa. Það hefur komið rækilega í Ijós eftir að „þjóðfrelsisöflin" tóku öll völd í Kambódíu. Þá hafa samskipti Kambódíu við nágranna ekki síður vakið mikla athygli. í þá daga, þegar hátt var haldið á loft ávirðing- um Bandaríkjamanna sem „heimsvaldasinna", hefði þaö þótt saga til næsta bæjar aö nokkrum árum seinna mundi sósíalísk stjórn í Kambódíu saka sósíalíska stjórn í Víetnam um heimsvaldastefnu. Engu aö síður er þetta staðreynd nú og ennfremur það, að hiö sósíal- íska Víetnam hefur sent her- sveitir sínar langt inn í Kambó- díu og aö til hemaðarátaka hefur komið milli þessara grannríkja. En hvar eru nú þeir, sem fyrir 10 árum mótmæltu hernaðarafskiptum af málefn- um annarra ríkja og heims- valdastefnu? Hernaðarumsvif Sovétmanna í Asíu Bersýnilegt er, að vett- vangur átaka stórveld- anna hefur færzt til Afríku. En nú er hlutverkum skipt frá því, sem var í Asíu. Eftir þátttökuna í Víetnamstríðinu er Ijóst, að Bandaríkjamenn láta ekki hafa sig til hernaðarumsvifa í öðrum löndum. Engu að síður iogar allt í styrjöldum í Afríku og erlend r/ki láta þau hernaðar- átök ekki afskiptalaus. En aö þessu sinni eru það ekki Bandaríkjamenn, sem blanda sér í málin, heldur Sovétríkin. Ekkert af því, sem gerist á alþjóðavettvangi nú, veldur jafn miklum áhyggjum og hin víð- tæku hemaöarumsvif Sovét- manna í Afríku. Kúbumenn með sovézk vopn og undir sovézkri yfirherstjórn hafa tek- iö þátt í stríðsátökum í Angóla og Eþíópíu, og fregnir hafa farið af Kúbumönnum og So-' vétmönnum í öðrum Afríkuríkj- um. Sú skýring er ekki hald- bær, að hin sósíalísku ríki heimsins, með Sovétríkin í fararbroddi, vilji með þessum hætti styðja „þjóðfrelsisbar- áttu" Afríkuríkja. í Eþíópíu ríkir grimmdarstjórn hersins og það eru auðvitað ekkert annað en beinir valdahagsmunir Sovét- ríkjanna, sem valda því, að þau hafa tekið upp stuðning við þá herforingjastjórn. Atburðirnir í Afríku sýna, að Sovétríkin eru nú útþenslusinn- aðasta stórveldi í heimi og umsvif þeirra eru orðin svo mikil að það hlýtur að valda bæði vestrænum þjóöum og öðrum þjóðum víða um heim þungum áhyggjum. Á sama tíma og Bandaríkjamenn hafa dregiö sig í hlé hafa Sovétríkin ruðst fram, öflugri hernaöar- lega en nokkru sinni fyrr. Það sýnir aö bæði viö og aðrar þjóöir verðum aö halda vöku okkar. Viðtal vid Kreisky kanslara Austurríkis SAMBUÐ austurs og vesturs, afrek Sadats Egyptalandsforseta og ástaaðurnar fyrir því aö Aust- urríkismenn vilja leggja fyrir sig bifreiöaframleioslu voru meöal málefna, sem snert voru í viðtali Thomas C. Lucey fró bandaríska dagblaðinu „The International Herald Tribune" við kanslara Austurríkis, Bruno Kreisky. Sp: Þér hafið verið mjög starfs- samur á alþjóðlegum vettvangi. Ekki aöeins í Evrópu heldur einnig í Miö-Austurlöndum. Herra kansl- ari, hver er afstaöa þjóöar yöar til heimsmála og utanríkisstefnu og hver teljið þér að muni verða þróun mála á árinu 1978? Kreisky: Austurríki hefur tekiö sér stööu á alþjóðavettvangi sem hlutlaust land. Okkur er fyrst og fremst umhugað aö halda vörö um slökunarstefnuna, „detente". Þessi afstaöa er ákaflega eölileg fyrir land, sem er ekki aðili aö valda- bandalagi stórvelda. Hún er grundvallaratriöi í utanríkisstefnu hlutlausrar þjóðar. Við sýndum aö þetta er okkur kappsmál í Helsinki og einnig á ráðstefnunni í Belgrad. í ööru lagi þá er land okkar í ^^1 ^B WmSá .-•«v5>r^B mf ' wp m .*<.-. Wh ¦ ^iMt m ¦fcjÉft-'- -.-. Æ ¦ ' ' HP^^T^^IhBÍ-^'Í^^:" 'xA Þetta bendir til þess aö nýtt stjórnmálafyrirbrigöi sé uppsprott- iö. En Evrópukommúnismi — hann er ekki til. Aö vísu má segja aö kommúnistaflokkar hafi tekið upp þjóölegri stefnu, leiöir til aö losna undan áhrifum Moskvu, þaö er barátta, sem enn stendur yfir og gæti rist dýpra. En þeir neyöast algerlega til aö gerast handgengir lýöræöiskerfinu. Ef þeim væri í raun og veru alvara kynni að koma fram á sjónarsviöiö áhugaverð endurbót sem þýddi að þeir yröu aö gefa byltingarhugsjónina upp á bátinn. Fari svo að kommúnistaflokkar breyti á þennan hátt má spyrja hvort þeir séu ennþá kommúnist- ar. Þaö væru þeir sannarlega ekki í venjulegn merkingu þess orðs. Sp: Margir virðast halda aö kommúnistar hagnist mjög á, stööugu atvinnuleysi á Vesturlönd- um. Þér hafiö hins vegar látiö hafa eftir yður að gagnbyltingaröflin nærist á atvinnuleysi, aö sveifla til hægri sé hin venjulega afleiöing atvinnuleysis. Kreisky: Reynslan sýnir aö öfgasinnuðum hægriöflum vex fiskur um hrygg í efnahagslegri kreppu. Dæmi um þetta eru Þýzkaland og italía á fjóröa „Evrópu- kommúnismi? Hann er ekki til" Miö-Evrópu, en þar af leiöir aö nauösynlegt er að koma samskipt- um við Austur-EvrópuríRiin í eðll- legt horf. Sp: Hvaö eru eðlileg samskipti? Kreisky: Þaö, sem átt er viö með því að koma á eölilegum samskiptum er, aö vinna þarf bráöan bug aö því að breyta því sálræna loftslagi, sem gerir aö verkum að Vesturveldin sýna okkur fyllsta traust, en félagar okkar í Austur-Evrópu nánast ekkert. Það verkefni, sem ég tel koma næst í rööinni í utanríkissamskipt- um er evrópsk samvinna. Þar sem viö erum hlutlaus þjóð er okkur þröngur stakkur skorinn í þessu efni, þótt viö höfum mikinn áhuga á málefninu. Þaö er samvinna okkar og Efnahagsbandalagsins annars vegar og samvinna austurs og vesturs hins vegar. Við höfum gert verzlunarsamning við Efna- hagsbandalagiö og viö höfum einnig komizt að samningum við Austur-Evrópulöndin. Okkur er aö lokum umbugaö um aö takast megi aö koma á friösamlegri sambúð í Mið-Austur- löndum. Þaö er einfaldlega fjar- stæöa aö tilslökunarstefnan geti borið árangur svo framarlega, sem enn er ólga í Miö-Austurlöndum. Á vettvangi Sameinuðu þjóð- anna leggjum viö áherzlu á alþjóö- legan jöfnuö og friðsamlega sam- vinnu iðnríkja og þjóöa þriðja heimsins. Þessi eru aöalatriöin í utanríkisstefnu okkar. Sp: Varðandi Mið-Austurlönd langar mig til að spyrja yður hvort þér haldið aö ísraelsmenn gætu fallizt á sjálfstætt Palestínuríki á Vesturbakkanum? Kreisky: í alþjóöastjórnmálum er allt hugsanlegt. Ég get ekki ímyndað mér frið í Mið-Austur- löndum til frambúöar án þess aö fsraelsmenn skili hernumdu svæð- unum aftur og samþykki rétt Palestínumanna til sjálfsákvöröun- ar. Að sjálfsögöu liggur viss forsenda þessu til grundvallar — að ísraelsmenn fái að búa óáreittir í ríki sínu. Sp: Sem viðurkennt yrði af öllum Arabaríkjunum? Kreisky: Öllum Arabaríkjunum eöa aö minnsta kosti þeim stærri, fyrst og fremst nágrönnum ísraels- manna. Þaö er ekki mín skoðun aö Palestínumenn séu í raun fjendur ísraelsríkis. Ef Palestínuríki væri komiö á stofn viö hliöina' ísrael, er þaö mín.skoöun aö þar meö gefist tækifæri til aö semja varanlegan frio, þar sem nágrannaríkin tvö þyrftu að hafa nána samvinnu í ólíkum efnum. Sp: Þú hefur veriö kunnugur Sadat Egyptalandsforseta um ára- bil, Var sú ákvörðun hans aö hafa frumkvæði um friðarviðræður og halda til Jerúsalem sjálfur, eitthvaö sem hann haföi ráögert lengi eða var þaö óundirbúin skyndiákvörö- un? Kreisky: í raun og veru haföi Sadat verið að velta því fyrir sér lengi. Hann langaöi aö ræöa viö ísraelsmenn eins og hann tjáöi mér fyrir ári. En framkvæmdin sjálf var óundirbúin enda þótt hann hefði áður gælt við hugmyndina. Þetta eru merki styrkleika, eðlís- ávísunar og innsæis. Miklir leiö- togar hafa ætíö haft tilhneigingu til aö láta stjórnast af eölisávísun. Winston Churchill er dæmi um einn slíkan. Þessi eölisávísun lýsir sér ekki í lítilfjörlegum smáatriöum daglegs amsturs hefdur i' veiga- meiri málefnum. Einn hlutur er deginum Ijósari eftir för Sadats. ísraelska þjóðin veit nú að hún getur haft von um frið, ekki þó samkvæmt eigin hugmyndum heldur í samráöi viö heimsbyggð alla. Kringumstæöur krefjast þess aö gert sé hljóölátt hlé. Ef undirrita ætti friðarsáttmála milli ísraels og Egyptalands myndu Arabaríkin, þau stærri, leggja honum lið. Sp: Sem ungur jafnaðarmaöur fyrir heimsstyrjöldina síðari voruð þér andsnúinn samvinnu viö kommúnista. Á núverandi tímum Evrópukommúnismans... Kreisky (grípur fram í): Evrópu- kommúnismans? Hann er ekki til. Það eru til kommúnistaflokkar, sem athafna síg eins og allir aörir flokkar gera. Þeir spyrja sjálfa sig: Hvernig getum viö styrkt stööu okkar? Til þess að styrkja stööu sína — aö afla fleiri atkvæða — veröa þeir aö sanna aö peir séu óháöir valdamiöju kommúnism- ans, Moskvu. Þeir veröa að sýna aö þeim langi til aö stjórna á lýðræðislegap hátt og séu ekki lengur byltingarsinnaöir. áratugnum. Þessi hætta er þó ekki yfirvofandi meðan mönnum eru nazistarnir enn í fersku minni. Þegar þessi endurminning dvínar, þegar stjórnmálamenn rekur ekki lengur minni til þeirra atburða, veröur ástandið fyrst varasamt. Uppgangur hryðjuverkamanna er okkur mikill þyrnir í augum. En þau ríki, sem byggja á ofbeldi, þar sem menn eru fangelsaðir eða þeim útrýmt fyrir að hugsa upp á eigin spýtur, eru okkur ekki síður áhyggjuefni. Þetta eru þjóöfélög þar sem tíðkuð er tröllaukin hryöjuverkastarfsemi. Ríkisvaldiö verður að semja sig að lögum. Sp: En það leiöir hugann að mannréttindum. Þér hafiö sagt aö barátta Carters Bandaríkjaforseta væri virðingarverö en að yður fyndist hún til þess fallin aö varpa skugga á hljóölátari viöleitni ým- issa aöila til aö aöstoöa fólk í harðstjórnarríkjum. Kreisky: Á okkar dögum verða minni þjóðir eins og Austurríki aö viöhafa hljóölátari aöferöir. Sp: Hefur meöferð forsetans á málinu ekki vakiö vonbrigði? Kreisky: Nei, það er skoöun mín aö hún hafi komiö aö gagni aö svo miklu leyti sem hún hefur þyrmt andófsmönnum viö því versta. Hún hefur hvað sem öðru líður heppn- ast að hluta. Sp: Varðandi austurrtsk innan- ríkismál hefur OECD spáð hag- vexti um 1,5% á árinu 1978. Hvað viljið þér segja um þaö? Kreisky: Eg hef enga þörf fyrir spár. Spár miða við þekktar aðstæður og eiga því ekki lengur við þegar aðstæöurnar breytast. Spár byggjast á þeirri ályktun að aðstæður breytist ekki. Sp: Þér haldið aö efnahagsað- stæöur Austurríkismanna muni breytast? Kreisky: Ég hef ávallt verið fylgjandi róttækri efnahagsmála- stefnu. Viö höfum veriö sakaöir um að reiða of hátt til höggs. Ef viö heföum hins vegar ekki gert þaö er ég sannfæröur um að við Framhald á bls. 29

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.