Morgunblaðið - 16.11.1978, Blaðsíða 36

Morgunblaðið - 16.11.1978, Blaðsíða 36
36 MORGUNBLAÐID, FIMMTUDAGUR 16. NÓVEMBER 1978 Jóhannes Sæmundsson: Fyrir nokkrum dögum hófust blaðaskrif vegna gagnrýni Sigurð- ar Guðmundssonar á framkvæmd- ir á vegum Reykjavíkurborgar á gerð íþróttamannvirkja. Rétt er að þakka þeim, er um þessi mál hafa fjallað, því að sannleikurinn er sá, að alltof lítið er um opinbera umræðu um málefni íþróttahreyfingarinnar. Til að auðvelda umræður um íþróttaiðkun landsmanna, má skipta henni í eftirtalda flokka: 1. Afreksíþróttir 2. Keppnisíþróttir 3. Almenning.síþróttir — TRIMM 1. íþróttir barna og unglinga Að sjálfsögðu er töluverð skörun á milli þessara flokka og í mörgum tilvikum erfitt að draga skýr mörk á milli þess hvort t.d. um sé að ræða keppnisíþróttamann eða af- reksíþróttamann. Með afreks- íþróttum er átt við þá íþrótta- menn, sem undirbúa sifí og keppa við þá bestu frá öðrum löndum. Mér virðist Sigurður Guðmundsson vera þeirrar skoð- unar að þessi hópur íþróttamanna eigi ekki rétt á sér hér hjá okkur vegna fátæktar þjóðarinnar og þeirra mörgu verkefna', sem við þurfum að sinna í okkar fámenni. Ekki vil ég halda því fram að Sigurður hafi ekkert til síns máls, þótt ekki sé ég sammála honum. Ég vil einnig trúa því að ádeila Sigurðar sé af góðum hvötum sprottin, en ekki vegna þess að hann vilji leita höggstaðar á pólitískum andstæðingum og aufí- lýsa sjálfan sig. 011 umræða um íþróttahreyfinguna er þakkar verð, því alltof lítið hefur verið rætt og skrifað um þessi mál. Megin spurningin er sú, hvort íslendingar vilji eíga afreksmenn á borð við aðrar þjóðir eða ekki. Það fer ekki á milli mála að það er stefna íþróttahreyfingarinnar. Við tökum þátt í landskeppni, Norðurlandamótum, Evrópumeist- aramótum, heimsmeistarakeppni og Olympíuleikum. Hvert sérsam- band leggur metnað sinn í að undirbúa þátttöku sinna manna sem best og fólk gerir sér afar litla grein fyrir því, hve mikil vinna er lögð fram af þessum áhugamönn- um, bæði íþróttamönnunum sjálf- um og öðrum. En spurningunni hefur ekki verið svarað, hvort stjórnmála- flokkar og stjórnvöld vilji að Jóhannes Sæmundsson skilningur ráðamanna á íþróttum og þjóðfélagslegu gildi íþrótta eigi eftir að aukast. Þrátt fyrir það, að Sigurði vaxi í agum það, sem hefur verið gert fyrir íþróttir, er stað- reyndin sú að á þessu sviði má einna helst bera okkur saman við vanþróuðustu lönd veraldar, þrátt fyrir sýnilega velmegun þjóðar- innar undanfarin ár. Ef það er yfirlýst stefna stjórn- valda, að afreksíþróttir eigi ekki rétt á sér, þá þarf það að koma fram. Frá mínum bæjardyrum séð, er vandinn einkum sá, að í dag er stór hópur karla og kvenna, sem stundar siína íþrótt með þátttöku í afreksíþróttakeppni í huga. Þetta fólk leggur mikið á sig og áhuga- mál þess kostar þau mikla peninga og tíma. En öll aðstaða, bæði hjá íþrótta- hreyfingunni, sérsamböndum og félögum er svo bágborin að í flestum tilvikum er ekki unnt að Iþróttaiðkun landsmanna Islendingar geti tekið þátt í alþjóða samskiptum á sviði íþrótta. Ég á ekki við þátttöku þar sem aðal markmiðið er að íslenski fáninn blakti meðal fána annarra þjóða, heldur þátttöku þar sem íslenskir íþróttamenn eru fram- bærilegir fulltrúar síns lands. Stjórnmálamenn verða að gera sér grein fyrir því að þátttaka í íþróttum á alþjóðamælikvarða krefst ekki einungis mikils undir- búnings af hálfu íþróttamannsins, það þarf líka aðstöðu til að geta keppt. Ég er þeirrar skoðunar að íþróttahreyfingunni væri mikill greiði gerður ef pólitískir flokkar og íslensk stjórnvöld lýstu yfir skilmerkilegri stefnu í íþróttamál- efnum. Vandinn er sá í dag, að menn eru alltaf að vonast eftir að veita íþróttafólkinu þann stuðning sem þarf. Þessu gera flestir sér grein fyrir, sem bera hag íþróttahreyf- ingarinnar fyrir brjósti. Þetta vandamál leíðir til annarra vanda- mála, svo sem vanrækslu á félags- legri uppbyggingu innan hreyfing- arinnar, almenningsíþróttum og barna og unglingaíþróttum. Við núverandi aðstæður getur íþrótta- hreyfingin ekki sinnt nema litlum hluta þeirra verkefna, sem hún þarf og vill sinna. Orð mín ber ekki að skilja svo, að allt sé í kalda koli. Þótt erfiðleikarnir séu miklir er leitast við að gera eins vel og menn geta. En að mínu mati er það ekki nógu gott. Miðað við núverandi aðstæð- ur í íþróttahreyfingunni getur hún ekki sinnt hlutverki sínu. Og hlutverk hefur hún, hlutverk sem verður mikilvægara með hverju árinu sem líður. Sigurði og öðrum til glöggvunar ætla ég að leyfa mér að setja fram nokkur atriði, sem ég álít að séu hlutverk íþrótta á íslandi í dag. 1. UPPELDI - Vel rekin íþrótta- hreyfing stuðlar að góðu uppeldi æsku landsins. í því sambandi má tala um almennt uppeldi, svo sem að hlýða settum reglum o.s.frv. Félagslegt uppeldi, starfa með öðrum o.s.frv. 2. FYRIRBYGGJANDI ÞÁTTUR í ALMENNRI HEILSUVERND — Flestum er ljós sú breyting, sem orðið ^hefur á lífsvenjum okkar Islendinga. Við erum vel- ferðar þjóðfélag með öllum þess göllum og kostum. Iþróttir stuðla að bættri heilsu, bæði líkamlegri og andlegri. Með þátttöku í íþróttum byggja menn sig upp líkamlega og fá útrás fyrir inni- byrgða streitu, sem getur verið mikilvægur liður í almennri geðvernd. 3. SKEMMTUN - Mikill fjöldi fólks hefur ánægju af því að horfa á íþróttakeppni. Nægir að vitna í þær þúsundir, sem horfa á keppni ár hvert um land allt. íþrótta- keppni er hluti af skemmtana menningu okkar og hefur ekki minna gildi sem fæða fyrir sálina en leikhús, tónlist eða aðrar listgreinar. GérardSouzay — Frægð ? Eg hugsa aldrei um fraegð. Sennilega eru nokkuð marg- ir, sem hafa heyrl mín getíð, en fáir Dekk ja mig í raun og veru. Aödiendur? Frægð og aðdáun eru svo yfirborösleg hugtðk og koma alvöru lífsins nákvæmlega ekkert við, — eru eins og froða sem kemur og fer. Sjálfsagt má halda Því fram að miðað við eitthvert óljóst meðai- talshlutfall eigi ég aðdiendur og að ég sé frægur, en hverju skiptir Það? Það kemur pví harla lítið við hvernig ég stend míg sem listamaður, og Dað er Það eina sem skiptir máli. Ég hugsa að peir séu margir lista- mennirnir, sem aldrei fara með list sína á almannafæri, og veröa pví hvorki frægir né dáðir, en pað Þýðir samt ekki pað að Þeir séu síðri listamenn en Þeir, sem blakta. Og listin er pað eina sem skiptir máli í Þessu sambandi. Listtúlkun og listskðpun eru svo samofin, að stundum er erfitt aö greina á milli. Si sem skapar list gerir Það af innri Þörf og fyrir áhrif frá umhverfinu, og sama er að segja um Þann sem listina túlkar. Þetta sagði Gérard Souzay er við hittum hann að máli á dðgunum Þegar hann var kominn til Reykja- víkur til að halda tónleika og söngnámskeiö á vegum Tónlistar- skólans í Reykjavík. Og hann hélt áfram: — En fyrst viö vorum að tala um frægð og aðdáun, sem hvort tveggja eru hlutir, sem margir sækjast eftir og vilja jafnvel leggja allt í sölurnar tyrir. Bæði frægð og aðdáun eru svo forgengileg. Þetta gleymist allt svo fljðtt. Hvað mundi til dæmis gerast ef eg dæi? Það yrði enginn stórkostlegur missir fyrir einn eða neinn. Líklega mundu nokkrar manneskjur gráta í Þrjé, fjðra daga. Svo væri Það búið. Annað yrði pað nú ekki. Við erum nefnilega ekki annað en sandkorn, mannfðlkið, sandkorn á sjávar- strönd. Tæknin er meira að segja komin i Það stig að söngvarar geta ekki dáið i heiðarlegan hátt, eins og fólk gerði hðr áður fyrr. Þeir lifa áfram i hljðmplötum og halda áfram að bergmála svo lengi sem einhver lætur sér detta í hug að skrúfa frá Þessu bergmili. Kannski á maður ekki að vera svona alvörugefinn, en eg er einu sinni Þannig gerður að ég tek lífið mjðg alvarlega. Og fyrir mér er lífiö sú list sem eg iðka. í henni lifi ég og hrærist og i henni mun eg deyja Þegar minn tími er kominn. Þú skalt ekki vera hissa á pví Þðtt ég sé upptekinn af dauðanum pessa stundina. Það er ég ævinlega Þegar ég er að hugsa um Vetrarferðina. Þetta tónverk hefur Þau áhrif að maöur skynjar betur en annars hvað Þetta blessað jarðlíf er lítill hluti af eílíföinni og hvað maðurinn má sín lítisl gagnvart höfuðskepn- unum. Stundum finnst mér ég vera eins og gamli maðurinn með lírukassann í síðasta laginu í Ijóðaflokknum. Hann heldur áfram sinn veg með lírukassann og snýr sveifinni, hvort sem einhver hlustar á hann eða ekki. Á sama hitt sný ég minni sveif og mun halda pví áfrarn meðan ég er á Þessu ferðalagi, hvort sem einhver hlustar eða ekki. — Oft finnst mér nefnilega eins og enginn sé að hlusta á mig Þegar eg syng, enda Þótt hljómleikasalur- ínn sé fullur af fðlki. Þé finnst mér eins og allt Þetta fðlk hafi safnast Þarna saman til að eiga notalega stund og hlusta á gamal kunnar melódíur, sem sagt, að Það só komið til að láta skemmta sér. En Þá er ég hræddur um að fólk fari erindisleysu, Því að ég er ekki maður sem tek að mér að skemmta fðlki. Og Það fðlk, sem kemur til að láta skemmta sér kemst eg ekki í snertingu við, af Því að eg hef einfaldlega ekkert að gefa Því. Annars er sambandið við áhorfend- ur kapítuli-út af fyrir sig. Þaö er eins og andrúmsloftið í salnum sé smitandi. Ég verð oft var við Það að í upphafi tðnleika er petta samband fyrir hendi, en síðan dofnar yfir Því, Það er eins og værð.sígi i. Svo undir lokin fer aftur að lifna yfir Því. — Þetta samband við iheyrend- ur skiptir mig ekki miklu máíi, pvi að Þegar ég syng Þá er ég aleinn. Ég gleymi sjálfum mér og öðrum og Það eitt skiptir máli að fá að syngja ótruflaður. Kannski get eg Þá orðið nokkuð tillitslaus, en pað verður »á að virða mér pað til vorkunar. Tónleikagestirnir í Hiskólabíói hafa ef til vill ekki allir kunnað Því vei aö fá ekkert hlé, en á síðari árum hef ég fariö rjá leið að syngja Vetrar- ferðina í einu lagi. Þetta tðnverk er að mínum dómi ein órjúfanleg heild og kemst ekki til skila með ððru mðti — hvorki fyrir Þá sem i hlýöa né flytjendur. Taliö berst að söngmenntum og Gérard Souzay kveðst sannfærður um að á næstu árum komi fram 6 hinu alÞjððlega söngsviði mikill fjöldí nýrra afburðasöngvara: — Ástæöan er án efa meðal annars sú að almennt hefur tðn- listariðkun farið mjög vaxandi á síðari árum. Það hefur til dæmis ekki lítið að segja að tðnlist er svo miklu aðgegilegri fyrir allan Þorra fólks en áður var. Þá hefur mennt- f-vl w 1 &É9BEK' «% \ mm \ ¦W. V""' k 1 ámi B i i unaraðstaða batnað mikið líka. Hins vegar er vert að benda á Það, að list er ekki hægt að kenna. Hún er eitthvað, sem menn annað hvort hafa i sér eða ekkí. Ef við lítum é sðngnómskeiöið, sem ég er með hér hjá Tðnlistarskðlanum, Þi er pað afar takmarkað, sem eg sem 6g hef fram að færa við Þetta fólk. Ég get leiðbeint Því, bent á ýmís tæknileg atriði, sem betur mega fara, en eg get hvorki búið til raddir né heldur Þá innri Þörf, sem verður að búa með einstaklingnum, pó Þörf sem gerir menn að listamönnum. Þessir eiginleikar verða að fá að proskast sjálfstætt og í Því sam- bandi eru heiðarleiki og einlægni Það, sem fyrst og fremst skíptir máii. Þetta eru grundvallaratriði og ef Þau vantar stoðar lítið að menn hafi til að bera leikni í meðferð tækisins, hvort sem Það er röddin eða hvaða hljóðværi sem er, seiglu og metnað. Eg hef ánægju af Því að leiöbeina söngvurum, pótt 6g geri lítið af Því að kenna, og hafi reyndar engan áhuga 6 Því að snúa mér að slíkum störfum. Margir söngvarar taka til við kennslu Þegar aldurinn fer að segja til sín og röddin er farin aö gefa sig. Ég er nú orðinn sextugur, og samkvæmt Því ætti mín rðdd að vera farin að dofna, en Þaö er öðru nær. Ég syng að mörgu leyti miklu betur nú en 6g gerði fyrir tíu árum eða svo, og 6g get nú sungið tónverk, sem Þá voru ekki á mínu færi. Ástæöan( Hún er held 6g fyrst og fremst sú að ég hef kunnað að sníða mðr stakk eftir vexti. Ég hef farið vel með röddina, kunnað að fara sparlega með hana og gætt hðfs. Hér éöur fyrr gerði 6g dilítiö af Því aö syngja í ðperum, jafnframt Ijóðasöngnum. Svo kom að pví að eg gerði mér Ijóst að til Þess aö svara Þeim krðfum, sem 6g gerði sjilfur til mín, varð 6g að takmarka mig. Varð að einbeita mér alfarið að Því, sem 6g ætlaði m6r að leggia sérstaka rækt við. Valið var ekki erfitt, Því að Ijððasöngurinn hefur fri upphafi verið Það, sem stendur mér næst. Það er enginn vandi að belgja sig út i ðllum sviðum, en Það kemur manni í koll. Það eru til óteljandi dæmi um söngvara, sem hafa böðlazt i röddinni og hrein- lega ofboðið henni með Þeim afleiðingum að allt í einu hefur hún verið búin. Söngvarar eru engin ofurmenni frekar en annaö fðlk, og Þaö er ekki von aö vel fari Þegar allt i að gleypa í einu. Mannsröddin er svo viðkvæmt hljóðtæri og vand- meðfarið, að takmarkalaus notkun setur fljðtlega sín merki. Tökum sem dæmi Maríu Callas, Þi fribæru söngkonu. Hún var nokkur ir i hitindinum, en svo allt í einu var röddin búin. Sorgleg staðreynd, en ðumdeilanleg. Gérard Souzay hefur víða farið um dagana, en síðustu iratugi hefur hann verið i nær stanzlausum sðngferðalögum um Iðnd og ilfur. — Svona ferðalðg geta orðið lýjandi, en maður kemst upp i lag með petta eins og annað. Það er hægt að verða sérfræðíngur í að ferðast, eins og öðru. Það kemur Eins og gamli maðurinn með

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.