Morgunblaðið - 29.12.1978, Blaðsíða 9

Morgunblaðið - 29.12.1978, Blaðsíða 9
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 29. DESEMBER 1978 9 Halldór Guðjónsson: Áætlanagerð Jónas Haralz, bankastjóri, gerði hér í blaðinu hinn 7. þ.m. nokkrar athugasemdir við tvær greinar sem ég skrifaði fyrir nokkru í Frjálsa verzlun iim skýrslu verðbólgunefndar. Ég vil hér svara þessum athugasemdum bankastjórans lítillega og vona að hann taki svörin sem efasemd- ir sem beinast að sömu markmið- um og honum eru vafalaust efst í huga. I lok greinar sinnar segir bankastjórinn orð sem túlka má á þann veg, að honum þyki líf, tilvera og sjálfstæði íslands liggja við að það takist að ná stjórn á efnahagsmálum og draga úr verð- bólgu. Ég er hjartanlega sammála um þetta. En einmitt vegna þess að það er um þjóðlífið allt að tefla efast ég um að nokkur ráð sem aðeins taka til eins þáttar þjóðlífs- ins dugi til að ná þeim árangri sem óskað er eftir. Dagblaðagrein gefur ekki tæki- færi til að gera þeim málefnum sem bankastjórinn drepur á nein viðunandi skil og þess vegna mun ég takmarka mig hér við eitt atriði sem hann nefnir: áætlanagerð. Það er reyndar áreiðanlega rétt að hér verður að leggja miklu meiri stund á þessa iðju en hingað til hefur verið gert. Það er vandséð með hvaða öðrum hætti væri kleift að safna og skipuleggja upplýsingar sem nauðsynlegar eru við ákvarðanir í efnahagsmálum. En engu að síður er áætlanagerð áhættusöm iðja og fremur ólíkleg til árangurs. Erfiðleikar Það eru fyrst og fremst tvær ástæður til að efast um, að áætlanagerð verði árangursrík á íslandi. Annars vegar er ótrúlegt að hér verði hægt að vinna áætlanir eins nákvæmlega og vel og hægt er með öðrum þjóðum stærri. Kostnaður af ítarlegri áætlanagerð — bæði í mannafla og fjármunum — yrði okkur trúlega ofviða. Jafnvel þótt við ættum hlutfallslega eins marga hagfræðinga og aðrar þjóðir — en það eigum við ekki — og legðum jafnframt til áætlana- gerðarinnar hlutfallslega eins mikið fé af þjóðartekjum og aðrar þjóðir dygði það ekki til að tryggja það að við gætum sinnt þessum viðfangsefnum sæmilega. Það sem ræður umfangi áætlanaverkefnis- ins er fyrst og fremst hversu marga þætti þarf að taka til greina, það skiptir minna máli nú á dögum hversu miklar upplýsing- ar falla undir hvern þátt. En íslendingar eru heil þjóð og þess vegna verður í heildaráætlunum um efnahagslíf okkar að greina viðfangsefnið í nánast eins marga þætti og með miklu stærri þjóðum. Þannig yrði allur kostnaður af nákvæmari áætlanagerð með okk- ur ekki í réttu hlutfalli við mannfjölda og þjóðartekjur heldur af svipaðri stærðargráðu og með miklu stærri þjóðum sem hafa meiri tekjur. Halldór Guðjónsson. Afleiðingin af þessu er sú að einn maður yrði að vinna þau störf sem margir menn vinna annars staðar og þeir menn sem til greina kemur að vinni þessi störf hafa þegar mörg verkefni á höndum. Það er óhugsandi að unnt sé að leysa áætlunarverkefnin vel af hendi við þessi mannaflaskilyrði. Hversu ágætir sem íslenskir efna- hagssérfræðingar eru þá geta þeir ekki hver um sig sérhæft sig svo í mörgum einstökum greinum að vinna þeirra að þeim geti staðist samjöfnuð við störf starfsbræðra þeirra erlendis á öllum þeim sviðum sem til áætlanagerðarinn- ar þarf. Hins vegar er líklega einstaklega erfitt að gera traustar áætlanir um íslenskt efnahagslíf einmitt vegna þess að þjóðin er lítil og upplýsingarnar sem falla undir hvern greiningarþátt áætlanagerðarinnar fáar. Smá- atvik, smábreytingar í einni at- vinnugrein, tilfærsla örfárra manna milli atvinnugreina geta hér valdið marktækum breyting- um á samsetningu þeirra upplýs- inga sem nota þyrfti til áætlana- gerðarinnar. En jafnframt eru stærstu afhafnasvið okkar — þau svið þar sem magn upplýsinganna er mest — undirorpin ófyrirsjáan- legum sveiflum. Þetta tvennt veldur því að þær aðferðir sem aðrar þjóðir beita við áætlanagerð og margar hverjar eru reistar á staðtölulegum aðferðum munu duga okkur illa. Áætlahir gerðar eftir erlendum fyrirmyndum yrðu hér því mjög óvissar. Hættur Það eru þrjár meginástæður til þess að áætlanagerð kynni að verða hér varhugaverð, jafnvel hættuleg og stefndi líklega að stjórnarháttum sem ekki féllu að óskum landsmanna. I fyrsta lagi veldur óvissa áætlanana, sem nefnd var hér að ofan, því að ef við fylgdum áætlununum eftir væru miklar líkur til þess að við gerðum við og við meiriháttar vitleysur, vitleysur sem væru bundnar af áætluninni, þ.e. kerfisbundnar vitleysur. Slík- ar vitleysur eru mjög hættulegar vegna þess að þær vinda gjarnan upp á sig, það verður að fjárfesta meira til að bjarga fyrri fjárfest- ingum þótt óarðbærar séu. Þessi nauðsyn yrði sjálf til þess að knýja menn til að framfylgja gerðum áætlunum, þannig að áætlunin yrði ekki aðeins til þess að menn ættu hægara með að átta sig á því hvernig efnahagslífið er í raun heldur yrði hún bindandi um framkvæmdir og aðgerðir. í öðru lagi verður mannfæðin, sem að ofan var nefnd, og söfnun upplýsinga og margra mismun- andi tegunda verkefna á hendur fárra manna til þess að þessir menn verða mikilvægir aðilar ákvarðana um áætlunina og fram- kvæmd hennar. Það er reyndar þegar svo að vegna mannafla- skorts eru sömu mönnum falin verkefni á öllum stigum málsmeð- ferðar. Það eru hér gjarnan sömu menn sem safna upplýsingum, vinna úr þeim, leggja á ráðin um hvaða viðbrögð skuli höfð, og framkvæma ákvarðanir að lokum. Þegar málum er þannig háttað er óhjákvæmilegt að þessir menn verði beinir aðilar að málum, það er að málin fari að snúast að einhverju leyti um þessa menn, afstöðu þeirra og hagsmuni. Eg á hér ekki við það að þessir menn séu líklegir til að hagræða málefn- um sem þeim eru falin sjálfum sér til hagsbóta, heldur við hitt að úskar eftir blaðburðarfólki AUSTURBÆR: D Laugavegur1—33, D Bergstaöastrætí VESTURBÆR: D Nýlendugata D Vesturgata 2—45 D Grenimelur 26—49 D Hávallagata UPPLI SIMA 35408 ítarleg og umfangsmikil störf þeirra, sem mótast af persónulegri afstöðu meðal annars, verða sjálf- stæður þáttur í málavöxtum. " I þriðja lagi er það að íslensk stjórnvöld einkennast mjög af átökum' hagsmunaaðila, eins og sjá má á tillögum Verðbólgunefnd- ar um samstarfsnefnd, og jafn- framt á því að nú er lögð sérstök áhersla á það að núverandi ríkisstjórn sé hliðholl launþegum. Það er mjög líklegt við þessar aðstæður að þrýstingur hags- munaaðila á ríkisvaldið yrði til þess að þeir þættir áætlana sem eru hagsmunaaðilum þóknanlegir hverju sinni yrðu gerðir bindandi, þ.e. mikilvægir hlutar áætlananna yrðu ekki aðeins til glöggvunar heldur yrði að áformum sem hrint yrði í framkvæmd. Þeir sérfræð- ingar sem áætlunina gerðu tækju að sjálfsögðu tillit til þessara stjórnmálalegu aðstæðna og það styrkti enn persónulega aðild þeirra að málum sem getið var um hér að framan. Öll þessi þrjú atriði virðast mér benda til þess að áætlanagerð yrði til þess að auka miðstýringu í landinu og herða tök einkahags- muna og einkahagsmunahópa á ríkisvaldinu. Ég held að hvoru- tveggja sé Islendingum almennt ógeðfellt. 43466 - 43805 OPIO VIRKA DAGA TIL KL. 19 OG LAUGARDAGA KL. r, 10—16. a. Urval eigna a söluskrá. FosteigtKnakin ErGNABORGsf. 2861 1 Tálknafjöröur Trésmíöaverk- stæði íbúö 286 fm trésmíðaverkstæði (nýtt) á einni hæö ásamt öllum nauðsyniegum vélakosti, þá fylgir einnig 3ja herb. 100 fm íbúð. Skipti á fasteign á stór-Reykjavíkursvæðinu æskileg. Matvöruverzlun Til sölu er vel staðsett matvöru- verzlun í fullum rekstri. Mjög hentugt tækifæri t.d. fyrir samhenta fjölskyldu. Góður lager. Eigið húsnæði. Verð samtals 12,5 millj. Upplýsingar aðeins á skrifstofunni, ekki í síma. Hannyrðaverzlun Til sölu er hannyrðaverzlun í gamla miðbæ Reykjavíkur. Rúmgott húsnæði. Leiga til langs tíma. Uppl. aöeins á skrifstofunni, ekki í síma. Efnalaug — Góðar vélar Til sölu er efnalaug í fullum rekstri. Mjög vel staðsett. Allur vélakostur er mjög til fyrir- myndar og endurbættur af hugviti og aö öllum líkindum sá besti í þessari iön í landinu. Fyrirtækið er í eigin húsnæöi og til greina kemur aö selja reksturinn og leigja húsnæöiö eða selja hvort tveggja. Verð á rekstri er 8—8,5 millj. Verö samtals 22 millj. Upplýsingar aöeins á skrifstofunnl ekki í síma. Fasteignasalan Hús og eignir Bankastræti 6 Lúðvlk Gizurarson hrl Kvöldsimi 17677 43466 Kópavogur — einbýli hæð og ris allt nýstandsett. Á hæöinni, stórar fallegar stofur, 3 svefnherb., gott eldhús og baö. Tvö herb. í risi, 50 fm bílskúr. Stór og failegur trjágarður. Laust t. aprt'l. Furugrund — 5 herb. Sérstaklega falleg, fullbúin. Laus í byrjun janúar. Fasteignasalan EIGNABORG sf Hamraboro. 1 • 200 Kópavogur • Símar 43466 s 43805 Sölu.tj. Hjörtur Quimarn. Sölum. Vtthj. Einars.. ISgfr. Pétur Ebiaraton. CIM A P 911 £f1 - 919711 SÖLUSTJ. LÁRUS Þ. VALDIMARS dllVIHn ÉII3U £.101X1 LöGM.JÓHÞÓROARSONHDL Til sölu og sýnis m.a.: 2ja herb. íbúö í háhýsi efst við Ljósheima á 8. hæö um 65 ferm., úrvals íbúð. Nýtt tvöfalt verksmiöjugler. Mjög góö sameign, teppalögð, vélasamstæður í þvottahúsi, lyfta, svalir. Stórkostlegt útsýni. 3ja og 4ra herb. íbúöír viö Hraunbæ 3ja herb. íbúö á 3. hæö um 90 ferm. búr og sér þvottahús, bílskúr með 3ja metra lofthæð fylgir. 4ra herb. á 3. hæð um 110 ferm., mjög góö íbúð, 3 svefnherb., miklir skápar, íbúðin er teppalögö með útsýni. Hæö í príbýlishúsi — verkstæöi 4ra herb. hæð um 102 ferm. við Langholtsveg. Rúmgóð sólrík, vel með farin. 50 ferm. verkstæði. Bílskúr fylgir. Neöra Breiöholt — Fossvogur Þurfum aö útvega gott raöhús. Traustur kaupandi. Góð íbúð óskast í vesturborginni. ALMENNA FASTEIGHASAUN LAUGAVEGI 49 SÍMAR 2H50- 21370

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.