Morgunblaðið - 12.05.1982, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 12.05.1982, Blaðsíða 10
58 MORGUNBLADID, MIDVIKUDAGUR 12. MAÍ1982 „Slík iðjuver rísi í öllum landshlutum Hér fer á eftir í heild fram- söguræða Sverris Hermanns- sonar fyrir nefndaráliti at- vinnumálanefndar um Itlönduvirkjun á dögunum. Atvinnumálanefnd hefir haft til meðferðar tillögu til þingsálykt- unar um virkjunarframkvæmdir og orkunýtingu, og haldið fjöl- marga fundi um málið. Nefndin hefir orðið sér úti um og henni hafa borist margvísleg gögn og upplýsingar, sem of langt mál yrði upp að telja. Einnig hefir nefndin boðað til viðræðna við sérfræð- inga í virkjunarmálum, og enn fleiri. T.a.m. hélt nefndin sumar- daginn fyrsta hátíðiegan í þing- flokksherbergi Sjálfstæðisflokks- ins með Húnvetningum og nokkr- um Skagfirðingum í bland og gróðurverndarmönnum allt aust- an undan Eyjafirði eins og Torfu- lækjarmenn orðuðu það. Nánari upplýsingar verða ekki gefnar um mannfagnað þann, enda varhuga- vert að nefna bæjarnöfn hvað þá heldur örnefni í þessu sambandi um þessar mundir. Nema allt fór það vel fram, þótt ekki næðist sami gangur úr öllu stóðinu enda misjafnlega setið að undanförnu. Óskemmtilegar undiröldur Á hinn bóginn hefir nefndar- mönnum gefist mismikill friður til að sinna störfum sínum. Á ellefu ára starfsferli í þessari stofnun minnist ég tæpast svo óskemmti- legrar undiröldu sem í máli þessu. Er ekki að undra þótt brjóti á ýmsum skerjum norður þar, þegar menn ætla varla að geta haldið sjó á Alþingi hér syðra. Þetta er þó ekki þann veg að skilja að ókyrrðin á Alþingi um þessar mundir eigi rætur sínar að- allega að rekja til þessa máls, sem nú er fjallað um. Allir sjá og skilja að í hinu háa Alþingi ríkir upp- lausn og stjórnleysi. I hópi þeirra, sem þykjast vera að stjórna land- inu, er hver höndin upp á móti annarri. Óheilindi og flokkadrætt- ir með þeim hætti að til vansæmd- ar er hinni virðulegu stofnun. En ætli sannist ekki hið fornkveðna rétt einu sinni, að svo liggur hver sem lund er til. Virða Alþingi að vettugi Ég hef áður oftsinnis á það minnst, hversu þingræðinu er mikil hætta búin, ef svo fer fram sem horft hefir um hríð. Ef menn fótum troða þingræðið og hafa að engu vilja meirihlutans, þá er illa komið okkar högum og stöðu þeirrar stofnunar sem þarf, og á að vera, burðarás íslenzks þjóðfé- lags, löggjafarsamkomunnar, Al- þingis. Slíkar hugrenningar hljóta að leita á, þegar rifjuð er upp til- urð hv. ríkisstjórnar. Það verður æ meira áberandi, að ráðherrar telja sér ekki skylt að fara að ályktunum Alþingis. Af svörum við fjölda fyrirspurna á Alþingi hefur komið í ljós að ráðherrar hafa annað hvort vanrækt fram- kvæmd ályktana Alþingis eða virt þær að vettugi með öllu. Slíkt get- ur Alþingi ekki látið bjóða sér. Það er engin afsökun að fleira sé samþykkt en frambærilegt getur talizt. Ríkjandi meirihluti á Al- þingi hverju sinni ber aðalábyrgð á afgreiðslu mála. Honum ber að vega og meta málin og kjósa sér þau þrifamál til samþykktar, sem meirihlutanum eru skapfellileg. Að fengnu samþykki Alþingis á framkvæmdavaldið engra annarra kosta völ en hlýða og framkvæma, cða leita ásjár Alþingis á nýjan leik um breytingu eða niðurfell- ingu máls. Ekki er fyrir að synja að böndin berist að frekjufullum embættismönnum, að þeir eigi ólítinn þátt í að hindra framgang ályktana Alþingis. Það tekst þeim að sjálfsögðu ekki nema í skjóli ráðherra, sem virðast í vaxandi mæli hafa misst sjónar á þingræð- inu viljandi eða óviljandi einnig vegna andvaraleysis Alþingis. Látum nú vera þótt hálf karaðir kálfar komi inn á Alþingi og beint í ráðherrastóla og kunni sér lítt hóf. En steininn tekur úr þegar gamlir gránar á Alþingi ganga á undan í þessum efnum. Þá verður eftirdæmið auðvelt óvönum og valdagírugum. En auðvitað liggur sökin ekki sízt hjá Alþingi sjálfu, sem taka á í taumana ef úrskeiðis gengur. Upp er kominn áhugi hjá þingmönnum að taka til höndum í þessum efnum, og er þess fastlega að vænta að í eínhvern stað komi niður. I húfi er staða og virðing hins háa Alþingis. Ósvífin tilraun Nýjasta dæmið af þessum toga er að finna í vinnubrögðum hv. jíkisstjórnar í máli þessu, sem nú er til umræðu. Hæstvirt ríkis- stjórn lagi fram tillögu til þings- ályktunar um virkjunarfram- kvæmdir og orkunýtingu og lagði málið með þeim hætti í gerð Al- þingis, sem vera ber. Atvinnu- málanefnd fékk málið til meðferð- ar, og hafði haldið um það langa og stranga fundi, þegar hv. ríkis- stjórn skýtur á fundi og gerir samþykkt um einn þátt málsins, þann þáttinn sem höfuð styrrinn stóð um. Látum nú vera þótt ýms- ir nefndarmenn hefðu ekki flóar- frið að vinna að málinu fyrir af- skiptasemi hv. ráðherra. Þeim er að sjálfsögðu fullkomlega heimilt að beita áhrifum sínum sem þing- menn á gang mála. Ekkert er eðli- legra. En sérstök samþykkt ríkis- stjórnar í miðjum klíðum er ósvíf- in tilraun framkvæmdavaldsins til að segja löggjafarsamkundunni fyrir verkum. Enda bætti sú að- ferð sízt úr skák, en torveldaði störf atvinnumálanefndar. Sem betur fór tóku nefndarmenn ekk- ert mark á þessu ólögmæta fram- hlaupi hv. ríkisstjórnar, en söm var hennar gerð. Nefndarmenn atvinnumála- nefndar lögðu sig allir í líma við að fullt samkomulag næðist í nefndinni. Og það tókst, þrátt fyrir óheppileg afskipti hv. ríkis- stjórnar og einstakra ráðherra. Það var skoðun nefndarinnar, að fullt samkomulag á Alþingi um ályktun um Blönduvirkjun væri hið mikilvægasta og líklegast til að setja niður deilur manna norð- ur þar. Ekki verður hjá því komizt að nefna tvö dæmi um ógæfusam- legar aðferðir stjórnvalda í Blöndumálinu, og rauriar þrjú, þótt hið síðast talda sé annars eðl- is. Er þó ekki með því verið að bera blak af hv. 1. þm. N-V., Páli Péturssyni og hans mönnum, því aldrei er einn þegar tveir deila. En dæiriin sýna svo ekki verður um villzt að vinnubrögð hv. ríkis- stjórnar í málinu hafa á stundum verið óheppileg og ólíkleg til lausnar, svo ekki sé meira sagt. I samningaumleitunum við Húna- þingsmenn lét hv. ríkisstjórn svo sem hún biði heimamönnum upp á ýmsa kosti virkjunar. Þeir, sem ekki voru nákunnugir málinu, trúðu einnig að svo væri, því ávallt var það látið í veðri vaka. Svo reyndist þó ekki, eins og sýnt verð- ur fram á. Mætti kannski skjóta því inn í, að ég kannast ekki við eina einustu yfirlýsingu frá hv. ríkisstjórn, sem máli hefir skipt, þar sem allur sannleikurinn hefir verið sagður. Og kostirnir áttu að heita við óímunnberanlega bungu, og höfða Ræða Sverris Hermannsson- ar um Blöndu einn sem rís uppúr hásléttunni, og svo mismunandi tilhögun á þess- um stöðum. Ráðherra á fundi Með leyfi hv. forseta vitna ég nú órðrétt í fundargerð ráðgjafar- nefndar um Blönduvirkjun af fundi sem haldinn var í skrifstofu iðnaðarráðuneytisins miðvikudag- inn 15. júlí 1981 kl. 15.30. Mættir voru á fundinum: Hjörleifur Gutt- ormsson, Steingrímur Hermanns- son, Ragnar Arnalds, Pálmi Jónsson, Jakob Björnsson, Tryggvi Sigurbjarnarson og Kristján Jónsson. 4. liður fundargerðar orð- rétt: „Rætt var um rannsóknir við Sandárhöfða. Iðnaðarráðherra taldi niðurstöður fundarins á Blönduósi benda til þess, að rétt væri að hefja rannsóknir við Sandárhöfða í sumar. Bað hann um álit samráðherra. Þeir töldu slíkar rannsóknir ekki tímabærar. Virkjun við Sandárhöfða kæmi ekki til greina sem næsta virkjun, og ef sú yrði niðurstaðan væri nægur tími til rannsókna." Til- vitnun lýkur. Herra forseti. Þetta eru mennirnir sem létu svo fram á vorjafndægur 1982 að þeir byðu frjálsum mönnum til samninga þar sem kosta væri völ. Og enn segir í þessari fundar- gerð með Ieyfi hv. forseta: „Land- búnaðarráðherra óskaði að bókað- ur yrði texti sem hann lagði fram á fundinum 10; júlí sl. svohljóð- andi: „Ráðherranefnd um virkjun Blöndu lítur svo á, að nauðsynlegt sé að taka nú þegar ákvörðun um tilhögun Blönduvirkjunar, svo þar verði stefnt að ákveðnu marki. Því samþykkir nefndin að virkjun ár- innar miðist við tillögu I, þ.e. með stíflu við Reftjarnarbungu, e.t.v. með minniháttar sveigjanleika. Er samninganefnd virkjunaraðila því falið að vinna að niðurstöðu í samningum við hagsmunaaðila Blönduvirkjunar í samræmi við þetta. Frekari tafir og kostnaður vegna rannsókna á öðrum mögu- leikum við virkjun árinnar eru því tilgangslausar."" Tilvitnun lýkur. Ljósrit af fundargerð þessari var útbýtt til nefndarmanna at- vinnumálanefndar af norðan- mönnum á fundi sumardaginn fyrsta. Þarf einhvern að undra að slík vinnubrögð dragi dilk á eftir sér? Heiðarlegra hefði verið að segja opinskátt við hagsmunaaðila að enginn annar virkjunarkostur kæmi til greina en tilhögun I við Reftjarnarbungu í stað þess að láta þá vera í góðri trú um að þeir ættu kosta völ í stað úrslitakosta. En þessari hv. ríkisstjórn, sem ekkert er vel gefið, er þó allt betur gefið en að koma til dyranna eins og hún er klædd. Svo hatramur er þessi kækur orðinn að hann er alltaf kosinn, jafnvel þótt annað kæmi sér betur. Þetta var fyrsta dæmið um ógæfusamleg vinnubrögð hv. rík- isstjórnar í Blöndumáli. Skyndikvaðning til Reykjavíkur Næst er svo til að taka, er norð- anmenn eru kvaddir skyndikvaðn- ingu til Reykjavíkur að skrifa undir samning um Blönduvirkjun í marzmánuði sl. Við undirskrift reynist aðalmaðurinn, hv. iðnað- arráðherra, svo trúverðugur, eða hitt þó heldur, að hann hafði ekki umboð ríkisstjórnar til undirrit- unar. Þetta sýnir, eitt með öðru, hversu hrapandi hv. ríkisstjórn hefir farið að þessu máli. Og kemur þá þriðja atriði flumbruháttarins til sögunnar. I till. til þál. sem hér liggur fyrir til umræðu er ákveðin röð meiri- háttar vatnsaflsvirkjana: Blanda, Fljótsdalur, Sultartangi og sam- hliða Blöndu skal unnið að orku- öflunarframkvæmdum á Þjórs- ár/Tungnaársvæðinu. Af röðun þessari leiðir að verði ekki ráðizt í Blönduvirkjun nú, komi Fljótsdalsvirkjun í hennar stað. Þess vegna þurfti ekkert sér- ákvæði í tillögunni til að taka af tvímæli um röðun. Allt að einu gefur þar að líta í till. hv. ríkis- stjórnar með leyfi hv. forseta. 6. liður tillögugreinarinnar. „Verði ekki ráðizt í Blönduvirkjun nú, komi Fljótsdalsvirkjun í hennar stað sem næsta meiriháttar vatns- aflsvirkjun fyrir landskerfið, enda geti hún hafið orkuframleiðslu fyrir árslok 1987." Til hvers eru þá þessir refir skornir? Til að greiða fyrir samn- ingum, eða hvað? Ákvæðið er um- búðarlaus hótun. Það er nýtt ef það er ráð að semja við frjáls- borna menn, að hafa í hótunum við þá í leiðinni. Kann vera að þeir sem hafa náð sínum lánlausu völdum með óeðlilegum hætti þyk- ist geta farið sínar eigin leiðir að settu marki, tillitslaust, með ofríki og hótunum. En hvílíkur grundvallarmisskilningur á lund- erni Húnvetninga, sem hér gefur á að líta. Að sjálfsögðu leggur at- vinnumálanefnd til að þessi liður sé þurrkaður út úr tillögu ríkis- stjórnarinnar, enda óþarfur með öllu vegna röðunar. Tillögur atvinnumálanefndar A þskj. 845 ber atvinnumála- nefnd fram breytingartillögu við till. til þál. á þskj. 197 um virkjun- arframkvæmdir og orkunýtingu. A þskj. 844 skilar nefndin einróma áliti. Nefndin er sammála um, að ekki gefist ráðrúm til að gera orkunýt- ingu viðhlítandi skil á þeim skamma tíma sem Alþingi hefir nú til umráða. Þó eru orkunýting- unni að sínu leyti gerð betri skil hér en í þingsályktunartillögu rík- isstjórnarinnar, því þar er fátt bitastætt. Nefndin leggur áherzlu á, að ráðizt verði í orkufrekan iðn- að, sem tryggi hagkvæma nýtingu orkunnar frá tilgreindum virkjun- um. Það er augljóst, að sú stefna í orkunýtingarmálum, sem hv. iðn- aðarráðherra hefir markað, og hv. ríkisstjórn öll lætur hafa sig til að fylgja, mun leiða til þess að lítil þörf verður fyrir stórvirkjanir í framtíðinni, nema gerbreytt verði um stefnu. Og nú skal ég kenna hv. 1. þm. N-V, Páli Péturssyni, ráð til að koma í veg fyrir að eitt einasta strá fari undir vatn á heið- arlöndum Húnvetninga um langa framtíð. Ráðið er að styðja stefnu hv. iðnaðarráðherra nægjanlega ötullega í stóriðjumálum. Ef henni er t.d. fylgt út í hörgul og álverinu í Straumsvík lokað, er engin þörf fyrir vatnsmiðlun nyrðra, ekki á þessari öld a.m.k. — og líklega ekki heldur á þeirri næstu. I 1. lið tillögugreinarinnar segir svo í brtt. atvinnumálanefndar, með leyfi hv. forseta: „Blönduvirkjun verði næsta meiriháttar vatnsaflsvirkjun. Miðlun umfram 220 Gl verði ekki aukin fyrr en nauðsyn ber til vegna raforkukerfisins. Verði ágreiningur um aukna miðlun skal honum skotið til Alþingis, að feng- inni tillögu ríkisstjórnar." Mér er ekki kunnugt um að deildar meiningar séu um það meðal hv. alþingismanna, að Blönduvirkjun verði næsta meiri- háttar vatnsaflsvirkjun. Það kem- ur þá í ljós við afgreiðslu þessarar tillögu ef svo er. Það er skoðun nefndarinnar að ráðast beri í virkjunina á þessu ári. Þegar af þeirri ástæðu er einsýnt að aðeins er um að tefla einn ákveðinn virkjunarstað. Enn aðrar ástæður renna stoðum undir það m.a. að fyrirsvarsmenn létu undir höfuð leggjast að rannsaka fleiri, og eru þeir því úr sögunni. Mörgum orð- um skal ekki farið um landvernd- arstefnuna, svo mjög sem allir hv. alþingismenn eru einhuga um, ekki einvörðungu að verja landið gróðureyðingu, heldur verja til þess miklum fjármunum að græða það upp. Á Þingvöllum 1974 sórust þingmenn í fóstbræðralag um að svo skyldi gert og bætt fyrir mis- gerðir kynslóðanna við landið. Þess vegna ber að gæta þess hófs, sem kostur er, þegar nauðsyn ber til, eins og í þessu falli, að sökkva gróðurlendi undir jökulvatn. Og fullar bætur eiga að greiðast land- eigendum. Og land grætt upp fyrir búsmala Blöndumanna. Fátalaður um slíkt framferði Eitt lýsandi dæmi um hvernig ekki á að haga sér, ef menn vilja á annað borð að mark sé á þeim tek- ið, birtist í fjölmiðlum á sunnu- daginn. Gróðurverndarsamtök nyrðra ályktuðu að mótmæla harðlega vinnubrögðum atvinnu- málanefndar sþ. Þessi mótmæli senda samtökin frá sér áður en þau hafa heyrt eða séð niðurstöð- ur nefndarinnar, tillögur, nefnd- arálit eða málsútlistun. Ég er fátalaður um slíkt fram- ferði, enda svo ómerkilegt að engu tali tekur. Eins og nú standa sakir er nægjanlegt að vatnsmiðlun Blönduvirkjunar nemi 220 Gl. Verði þörf fyrir aukna vatnsmiðl- un í 400 Gl síðar skal Alþingi úr- skurða í málinu, ef ekki næst fullt samkomulag hagsmunaaðila. Eðli- legt virðist að fela Landsvirkjun að meta þörfina fyrir hina auknu vatnsmiðlun, en lagt er til að sam- ið verði við Landsvirkjun um framkvæmdir. Atvinnumálanefnd leggur áherzlu á að öll stíflumannvirki verði byggð með sem mesta hag- kvæmni fyrir augum, þegar allra þátta virkjunarframkvæmda er gætt. Skal frá upphafi búa í hag- inn fyrir aukið miðlunarrými i 400 Gl, ef nauðsyn krefur aukinnar vatnsmiðlunar að mati virkjunar- aðila. Er einnig eðlilegt að fela virkjunaraðila, Landsvirkjun, að ráða mannvirkjagerð, miðað við framangreindar forsendur. Ómál iðnaðarráðuneytis Engum getum skal að því leitt hvort og þá hvenær þörf krefur stækkunar miðlunar úr 220 Gl. Það verður auðvitað aldrei ef stefna hv. iðnaðarráðherra í stór- iöjumálum verður ofan á um ókomin ár. En linni þeim ókjörum kann til þess að draga. Þó má ætla að hin gífurlega vatnsmiðlun Fjótsdalsvirkjunar við Eyjabakka, 1100 Gl, muni seinka þörf fyrir stækkun miðlunarlóns við Blöndu um langa hríð, jafnvel að hennar verði aldrei þörf. Þess vegna ber einnig að hefjast hið fyrsta handa við Fljótsdalsvirkjun. í 2. lið tillögugreinarinnar segir

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.