Morgunblaðið - 06.08.1982, Blaðsíða 17

Morgunblaðið - 06.08.1982, Blaðsíða 17
MORGUNBLADID, FÖSTUDAGUR 6. ÁGÚST 1982 17 r austan lágeyjunnar inn með Skershalanum. (Ljóem. R.R.) Helgi Hálfdanarson: Uppblástur Fyrir skömmu var ég á ferð uppi í óbyggðum. Á leið minni skiptust á grösugir heiðaflákar, skóglendi, blómgrónar lyng- brekkur, blásnir melar og eyði- sandar. Víða leitaði á hugann hið skógi vaxna land milli fjalls og fjöru, sem um getur á góðum stað, og upphaf þeirrar eyðingar, sem svo sárt er að líta. Tregi og kvíði horfast á þar sem vindsorf- in rofabörð flaka við stórgrýttar urðir. Ömurlegast er þó til þess að vita, hve þar veldur miklu mannleg fákænska og stundum, því miður, vítavert hirðuleysi. Þar kemur/leira til en rányrkja, sem einatt var ill nauðsyn í harðri lífsbaráttu fyrr á tíð. Nútíma ferðatækni lætur óþyrmilega að sér kveða um gróðurspjöll, og oftast án þess nokkra nauðsyn beri til. Víða má sjá, að ekið hefur verið yfir gróð- urlendi í stað þess að rölta smá- spöl fótgangandi. Hjól hafa tætt sig niður í svörðinn og opnað vatni og vindum leið til að hefja uppblástur sem ekki sér fyrir endann á. Sumsstaðar hafa af þeim sökum myndazt mikil flög á stuttum tíma. Eftir fáein ár verða þar örfoka melar. Þegar horft er á þessar land- skemmdir, sem svo auðvelt er að hefja en örðugt að stöðva og bæta fyrir, koma í hug spjóll á öðrum þjóðarverðmætum, sem ekki eru síður viðkvæm en gróð- ur landsins. Sjálf þjóðtungan er í vaxandi hættu, sem oft er að líkja við uppblástur gróðurlendis eftir misþyrmingar að þarf- lausu. Erlend málkenni, sem böðlast inn í talmál og ritmál, líkjast oft jeppahjólförum á grónu landi. Hjólförin valda ekki aðeins upp- blæstri; þau kalla á fleiri hjólför og hraðari eyðingu. Líkt er um óþurftar mál-meingun, hvort heldur í orðavali eða setningar- gerð. Slettur hrinda ekki aðeins burt íslenzkum orðum, sem oft eru tiltæk; þær ryðja fleiri slett- um braut inn í málið, svo að til- finning fyrir eðli tungunnar slævist smám saman og öll rækt við hana slaknar. Margur virðist halda dauða- haldi í þarflausan slæðing fyrir einhvers konar tilgerð. Hvað skyldi koma til, að ýmsir eru enn að tala um „karboratorinn" og „sílundrana" í skrjóð sínum, þó að allir viti að til eru bráðgóð íslenzk heiti á þessum hlutum? Dæmi gripið úr annarri átt er orðskrípið „gallerí", sem ein- hverjir heiðursmenn hafa dekr- að við að undanförnu og reynt að festa í málinu í afkáralegum samsetningum. Þessi kauðalega sletta er að sjálfsógðu þarflaus með öllu, það mætti hverjum ís- lendingi ljóst vera; hún á sér enga hliðstæðu í góðu máli og er móðgun við íslenzka tungu; þetta er orðleysa, sem er íslenzku myndlistarfólki til vanvirðu. Nú er auglýst í þaula matartegund, sem nefnd er hvorki meira né minna en „pizza". Það var naum- ast við fórum að afnema setuna! Ætli réttur þessi þætti eitthvað ókræsilegri, ef ess væru sett í staðinn fyrir seturnar? Sé til þess ætlazt, að framburður sé á annan veg, hvers vegna skyldi það þá ekki vera sýnt með ís- lenzkri stafsetningu? Þessi stöku handahófs-dæmi, sem eingöngu taka til slettna, segja fátt af öllum þeim rofa- börðum, sem nú breiða úr sér í máli voru. Þar eiga skólar og fjölmiðlar drýgstum skyldum að gegna. Ef ekki verður að gert með aukinni fræðslu og vand- virkni, mun uppblásturinn sækja í sig veðrið. Ef til vill lætur hann ekki mikið á sér bera frá ári til árs. Stunda-vísir klukkunnar veit beint upp á hádegi og virðist standa kyrr. Hann sýnist enn hreyfingarlaus sex stundum síð- ar, en vísar þá beint niður. Krisiín og Erik Frantz f einu atriði leikritsins. Islensk stúlka leik- ur Elviru í Svendborg Áhugamannaútileikhúsið í Svendborg í Danmörku sýnir nú um þessar mundir i Svendborg MiiM-um leikritið Elviru. Elvira er leikin af 25 ára gamalli islenskri stúlku, Kristínu Ragnarsdóttur. Sagan af Elviru er velþekkt í Danmörku og hefur leikritið vak- ið nokkra athygli þarlendra blaða. Söguþráðurinn í leikritinu er velþekkt ástarsaga þeirra Elviru Madigan og Sixten Sparre, sem gerðist fyrir 92 árum. Elvira var sirkusleikkona en Sixten Sparre var sænskur aðalsmaður. Þau hittust, urðu ástfangin og lifðu saman í synd á hóteli nokkru í 14 daga. Þaðan stungu þau af frá hárri skuld og flýðu til Troense, en náðust og greifinn var dæmd- .1- liðhlaup og hjóna- ...mdsbrot. Hann greip þá til þess ráðs að skjóta Elviru ástmey sína og sjálfan sig á eftir. Þó að tæp hundrað ár séu liðin síðan saga þessi gerðist er hún velþekkt enn þann dag í dag, og eins og áður sagði hefur leikritið vakið nokkra athygli þar. Blöðin hafa rifjað söguna upp og segja stuttlega frá þeim Kristínu og Erik Frantz, sem leikur Sixten Sparre. í Ugeavisen Svendborg segir að Kristín sé 25 ára, hafi búið í Svendborg í nokkur ár og vinni nú sem sjúkraliði á Svendborg Sygehus. Þar segir ennfremur að hún sé fallegri en hin raunveru- lega Elvira hafi verið, en í stað- inn kunni hún ekki að ganga á línu, tali suðurfjónsku með ís- lenskum hreim, hafi aldrei setið sirkushest en hafi komist í kynni við íslenska hesta í foreldragarði og leiki nú í fyrsta sinn sem hestakona. í viðtali við Ekstra Bladet seg- ir leikstjóri leikritsins, Marianne Kjær, að hún hafi verið búin að leita lengi að stúlku í hlutverk Elviru en loks rekist á Kristínu þegar hún var úti að ganga. Hún segir ennfremur að Kristín hafi ekki þekkt til sögunnar af Elviru, en það geri hún í dag og hafi oft heimsótt gröf hennar. Erik Frantz, sem fer með hlut- verk Sixten, er 28 ára Dani og Ugeavisen Svendborg segir um hann að hann tali fullkomna Kaupmannahafnardönsku hafi tvo sænska blóðdropa í æðum sér og hafi staðið sig vel sem leikari. Heimilið og fjölskyldan '82 Sýning, hátíð, kátína Undirbúningur að vörusýningunni Heimilið og fjölskyldan '82 — sýning, hátið, kátina, stendur nú yfir af fullum krafti, en hún verður opnuð í Laugar- dalshöll tuttugasta ágúst og stendur yfir til fimmta september. Alls verða á sýningunni rúmlega eitthundrað sýningarbásar, þar sem innlendir og erlendir framleiðendur kynna framleiðslu og starfsemi sína. Sýningunni verður skipt í þrennt. Það er Kaupstefnan í Reykjavík Aðalsýningin verður í stóra salnum hf. sem stendur fyrir sýningunni, í „Höllinni", en í anddyrinu verður matvælasýning, þar sem m.a. sam- tök franskra matvælaframleiðenda (Sopexa) verða með kynningu á frönskum matvælum. Þá verður orkumálaráðuneyti Bandaríkjanna með orkusýningu um það nýjasta sem er að finna í orkusparnaði. Aðstandendur sýningarinnar hafa nú i annað sinn fengið til liðs við sig tívolí, en nú er það stærra og vandaðra en siðast. í tívoliinu verð- ur skemmtipallur þar sem fram koma m.a. þrír listamenn frá Moskvu-sirkusnum. Ofurhuginn Roy Fransen treður upp, en hans kúnst felst í því, að hann klifrar upp í hátt mastur þar sem hann ber eld að sér og stekkur síðan ofan í logandi vatnspott. en meginverkefni Kaupstefnunnar er að halda stórar alþjóðlegar vöru- sýningar. Fyrsta vörusýningin á vegum fyrirtækisins var haldin árið 1955. Sýningarsvæðið var í miðbæ Reykjavíkur og stærsti hlutinn skólalóðarport sem þaki var slegið yfir. Aðsókn að slíkum vörusýning- um hefur verið mjög mikil hér á landi. Aðstandendur Kaupstefn- unnar sögðu, að þeir byggðu þessa sýningu upp með það fyrir augum, að hana myndu sækja 60—80 þús- und manns og miðuðu þá við fyrri reynslu. Framkvæmdastjóri Kaupstefn- unnar er Guðmundur Einarsson, en í stjórn eru Halldór Guðmundsson, Bjarni Ólafsson, Páll B. Kristjóns- son, Pétur Sveinbjarnarson og Þor- valdur Mawby. Fyrirtæki vinna nú af krafti við að koma sér upp sýningarbásum í Laugard- alshöll, en þar byrjar vörusýningin Heimilið og fjöiskyldan '82 þann 20. ágúst.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.