Morgunblaðið - 28.08.1982, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 28.08.1982, Blaðsíða 12
12 MORGUNBLApH*, LAUGARDAGUR 28. ÁGÚST 1982 Enn einn skrautpakkinn eftir Birgi Isl. Gunnarsson Maður einn á Norðurlandi var að því spurður, hvort hann væri giftur. „Nei," sagði hann, „ég er ekki giftur, en ég hef verið í Hrísey." Þó að maðurinn hafi e.t.v. uppiifað ljúf ævintýri úti í Hrísey, þá er þetta dæmigert svar út í hött. Slík svör út í loftið koma óneitanlega upp í hugann, þegar efnahagstillögur Alþýðubanda- lagsins eru skoðaðar, en þær mynda undirtóninn í þeirri yfir- lýsingu „vegna aðgerða í efna- hagsmálum", sem ríkisstjórnin sendi frá sér með bráðabirgða- lögunum. Þegar alþýðubanda- lagsmenn eru spurðir: „Hvernig ætlið þið að leysa efnahagsvand- ann?" þá er svarað m.a.: „Að ráða stjórnendur ríkisstofnana, ráðuneyta og ríkisbanka til fimm ára í senn." Eða að stór- auka fræðslu „um gæði og vöru- vöndun í íslenzkri framleiðslu". Þannig mætti tína upp mörg fleiri atriði úr yfirlýsingu ríkis- stjórnarinnar og enn fleiri atriði úr tillögum Alþýðubandalagsins, þar sem algjörlega er talað út í hött miðað við þann mikla vanda, sem að okkur steðjar í efnahagsmálum. Sýndarumbúðir ein- kenni stjórnarinnar Það hefur verið einkenni þess- arar ríkisstjórnar að vefja alla hluti í sýndarumbúðir. Fögur orð og fyrirheit hafa verið vöru- merki hennar, en lítið orðið úr efndum. Stjórnarsáttmálinn var fyrsta yfirlýsingin. Þar stendur ekki steinn yfir steini, nema ákvæðið um flugstöðvarbygging- una. Það virðist eina ákvæðið sem ríkisstjórnin ætlar að ríg- halda sér í, enda er Alþýðu- bandalaginu þar veitt neitunar- vald þrátt fyrir vilja yfirgnæf- andi meirihluta Alþingis. Þann 31. des. 1981 var svonefnd efnahagsáætlun ríkis- stjórnarinnar kynnt með pomp og pragt og allir landsmenn minntir á það á gamlárskvöld, að „vilji er allt sem þarf". Fæst af því, sem ekki fólst í bráðabirgða- efnahagsaðgerðunum hefur komist í framkvæmd. I febrúar 1981 var enn gripið til skammtímaaðgerða og því fylgdi „skýrsla frá ríkisstjórn- inni um aðgerðir í efnahagsmál- um". Allt það, sem horfði til lengri tíma, hefur reynst orðin tóm. Var þar þó margt fallega sagt. Enn eitt sýndarplaggið Knn er landsmónnum kynnt samskonar plagg. Nú heitir það „yfirlýsing ríkisstjórnarinnar vegna aðgerða í efnahagsmál- um". Enginn hefur lengur trú á því, að neitt verði úr efndum frekar en fyrri daginn. Ef allar þessar yfirlýsingar eru lesnar í heild og þær bornar saman, má sjá, að stöðugt er ver- ið að lofa sömu hlutunum, en að- eins með mismunandi orðalagi. Mörg dæmi má um það nefna. Hér skulu örfá tilgreind. í stjórnarsáttmálanum frá því í febrúar 1980 segir m.a.: „Er- lendar lántökur verði takmark- aðar eins og kostur er og að því stefnt að greiðslubyrði af erlend- um skuldum fari ekki fram úr u.þ.b. 15% af útflutningstekjum þjóðarinnar á næstu árum." í skýrslunni frá því í febrúar 1982 segir: „Ráðstafanir verði gerðar til að draga úr erlendum lántök- um." I yfirlýsingunni núna segir: „Þýðingarmesta verkefnið er að draga úr viðskiptahallanum og þar með erlendri skuldasöfnun." Fyrri grein eftir Sigurð Péturs- son, gerlafrœðing I grein, sem ég skrifaði í Morg- unblaðið 19. maí sl. um hættuna af vinstra armi Framsóknarflokks- ins, er nú fer með formennsku þcss flokks, komst ég svo að orði um aðild kommúnista að ríkis- stjórn Gunnars Thoroddsen: „Af illri nauðsyn þurfti að sýna þessa ráðherrategund í núverandi ríkis- stjórn og sérstaklega, hvernig þeir tækju sig út við hlið ráðherra Framsóknarflokksins." Hér var átt við það, að reyna þyrfti á það í eitt skipti fyrir öll, hvernig ís- lenzkir kommúnistar færu að því að efna sín hástemmdu kosninga- loforð, en slyppu ekki með orðin tóm, eins og venjulega. Að sjálf- sögðu var svo hægt að stöðva sýn- inguna, þegar nóg var komið, og virðist það úrræði nú skammt undan. I kosningabaráttunni haustið 1979 var krafa sósíalistanna allra: „Samningana í gildi", en slagorð framsóknarmanna: „Allt er betra en íhaldiö"" átti að stuðla að vinstri samfylkingu á móti Sjálfstæðisflokknum. Þetta leiddi til þess, að stjórnarmyndun að loknum kosningum reyndist mjög erfið, svo að utanþingsstjórn var á næsta leiti. Formenn allra stjórnmálaflokk- anna reyndu hver af öðrum að mynda þingræðisstjórn, en höfðu ekki erindi sem erfiði. Formaður Sjálfstæðisflokksins, Geir Hall- grímsson, komst einna lengst í þessari viðleitni, enda sá flokkur stærstur. En harðasti kjarni Sjálfstæðisflokksins mun hafa þótt þarna nokkur áberandi og óvinsældir febrúarlaganna frá 1978 ekki gleymdar, svo að hér þurfti víst að koma meiri breidd í stefnuskrána. Átti það að vera til- tölulega auðvelt, þar sem Sjálf- stæðisflokkurinn er yfirlýstur „flokkur allra stétta" og hefur aldrei verið neitt sérstaklega á móti nokkurri stétt þjóðfélagsins. Ný tilraun — Sögulegar sættir? Hér var það, að varaformaður Sjálfstæðisflokksins, Gunnar Thoroddsen, tók til sinna ráða og myndaði núverandi ríkisstjórn. Þetta þóttu mikil tíðindi, og var meira sett út á framtak Gunnars en ástæða var til. Sé betur aðgætt, þá mun það almennt talið hlut- verk varaformanna að koma for- manninum til aðstoðar, ef nauð- syn krefur, og gat það síst talist óeðlilegt í þessu tilfelli, sökum mjög langrar reynslu varafor- mannsins af störfum Alþingis og fjölda trúnaðarstarfa hans í for- ystu Sjálfstæðisflokksins. Margir sjálfstæðismenn brugð- ust hér samt reiðir við, og þótti þeim hart, að kommúnistar skyldu settir hér í ráðherrastóla fyrir til- verknað varaformanns Sjálfstæð- isflokksins. Sú reiði gat í sjálfu Sigurður Pétursson, um, hefur Gunnar tekið þá með í stjórn sína. Til svipaðra ráðstaf- ana greip Ólafur Thors, er hann myndaði „nýsköpunarstjórnina" 1944. Þá ríkisstjórn neituðu nokkrir þingmenn Sjálfstæðis- flokksins að styðja. Verkin tala Hver hefur svo reynslan orðið af núverandi ríkisstjórn og hvað hafa ráðherrar Alþýðubandalags- ins lagt til málanna? Eins og við mátti búast, áttu þessir ráðherrar engin úrræði fram yfir þau, sem hér hefur verið beitt árangurslítið árum saman. Helzta úrræði kommúnista reyndist enn sem fyrr þetta eilífa eina, fyrst og fremst að umturna þjóðfélaginu Reynslan af kommúnistum í ríkisstjórn sér talist eðlileg, því að kommún- istar hafa einir allra flokka lýst yfir sem stefnu sinni, að útrýma beri hér einni stétt þjóðfélagsins, þ.e. atvinnurekendum. Hér skuli allt ríkisrekið að sovézkri fyrir- mynd. En hvað skal gera, þegar róttæk vinstri öfl hafa náð þeim tökum á samtökum verkalýðsins og fleiri launþega, að þau geta stöðvað hvers konar vinnu í landinu með verkföllum og þar með grafið und- an núverandi þjóðskipulagi. Lengst hefur þessi skemmdar- starfsemi gengið í verkfallinu 1978, þegar verið var að mótmæla febrúarlögunum, en þau fólu í sér skerðingu á vísitöluuppbótum á laun. Stóðu bæði Alþýðuflokkur og Alþýðubandalag að þessum að- gerðum, og náðu þær hámarki á útflutningsbanni á sjávarafurð- um. Þetta var óvænt og einstætt óþokkabragð gegn lögum og sið- gæði og hefði verið stöðvað hjá hverri þjóð, sem til þess hefur bolmagn með sterkri lögreglu eða her. Ur því svona er komið, er þá ekki reynandi að gera þessa óróa- seggi svolítið meðábyrga, án þess þó að sleppa af þeim hendinni þingræðislega? í von um að ráð- herrar Alþýðubandalagsins myndu leggja metnað sinn í það, að standa að raunhæfum aðgerð- um í kaupgjalds- og verðlagsmál- og síðan að gera ísland að ráð- stjórnarlýðveldi í tengslum við Sovétríkin. Það litla, sem ríkis- stjórninni varð ágengt í því, að draga úr verðbólgunni, var þvingað í gegn í óþökk kommún- ista. Formaður Alþýðubandalags- ins var einfaldlega á móti öllu því, sem máli skipti í baráttunni við verðbólguna, ef ekki var byrjað á því „að knýja fram breytt skipta- hlutfall í samfélaginu". Þetta var fyrsti lærdómurinn, sem fékkst af stjórnarsamstarfinu, og hefur þetta sennilega valdið forsætis- ráðherra vonbrigðum. Annar var sá lærdómur, er stjórnarsamstarfið færði þjóðinni, en það var staðfesting á því, hversu náinn skyldleiki í skoðun- um og stefnu er með Alþýðu- bandalaginu og vinstri hluta Framsóknarflokksins. Reyndist hann meiri en menn höfðu haldið og leiddi nú til sterkrar samstöðu þessara aðila í ríkisstjórninni. Hefur þessi samstaða einkennt sérstaklega af stöðugt vaxandi ríkisafskiptum, valdbeitingu og embættishroka. Og uppskeran hefur orðið: Áframhaldandi víxl- hækkanir kaupgjalds og verðlags, gengisfellingar, skuldaaukning og lántökur, síðan ríkisaðstoð til þess að halda atvinnuvegum gangandi og koma á laggirnar vonlausum iðnfyrirtækjum, og síðast auðvit- að stöðugt hækkandi skattar á þegnanna til þess að greiða allan kostnaðinn. Stærstu tíðindin tengd núver- andi ríkisstjórn urðu þó önnur og lærdómsríkust. Launþegar úr öll- um stéttum tóku að heimta ennþá hærra kaup, og kröfunum var fylgt á eftir með verkföllum, beint eða óbeint gegn sjálfri ríkisstjórn- inni. Mælirinn var sýnilega orðinn fullur, og það áður en upplýst var um stórlega versnandi fjárhags- afkomu ársins 1982. Þessi uppreisnarfaraldur hófst með „verkfalli" lækna í ríkisspít- ölunum í mars 1981, og þar sem um líf eða dauða sjúklinga gat orðið að ræða, létu heilbrigðis- ráðherra og fjármálaráðherra og þar með öll ríkisstjórnin undan. Hér var ekki um eiginlegt verkfall að ræða, heldur verkfallsbróðir (sbr. taugaveikibróðir), sem kom á sama stað niður. Á eftir fylgdu alls konar verkföll og mörg þeirra ekta, svo að af varð alvarlegur far- aldur, sem aðeins ríkisstjórnin getur læknað. Meðal þeirra sem tekið hafa sóttina eru hjúkrunar- fræðingar, bankastarfsmenn, sjó- menn, iðnaðarmenn, verkamenn og blaðamenn, og nú síðast starfsmenn ríkis og bæja í einni heild. Sterkasta vopni verkalýðsbar- áttunnar, verkföllunum, er nú beint hér gegn núverandi ríkisstjórn, og þá um leið gegn fyrrverandi foringj- um verkalýðsins, sem nú eru í spor- um valdhafanna, og gegn forystu Al- þýðubandalagsins. Hér stefnir því að sama ástandi og í Póllandi, þar sem verkalýðshreyfingin „Solid- arnosc" stendur í allsherjarverk- föllum gegn harðlínu-kommúnist- um, sem fara með stjórn landsins í anda og með aðstoð harðstjór-

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.