Morgunblaðið - 21.12.1982, Blaðsíða 1

Morgunblaðið - 21.12.1982, Blaðsíða 1
atgMwftfttfttft Þridjudagur 21. desember - Bls. 49-80 Eínar Jónsson myndhöggvari i Listaverkabók með ncer öllum verkum listamannsins Bókaútgáfan Skuggsjá hefur gefið út mjög vandaða bók með myndum af nær öllum höggmyndum Einars Jónssonar og lilinyndum af málverkum listamannsins. Hörður Bjarna- son, formaður stjórnar Listasafns Einars Jónssonar, sagði við blaðamann Morgunblaðsins, aö þessi bók væri eins konar endanleg stórútgáfa um Einar Jónsson, verk hans og feril, en í bókinni er birt í fyrsta sinn ritgerð sem séra Jón heitinn Auðuns skrifaði um Einar Jónsson, en séra Jón var um árabil formaður stjórnar safns Einars. Oliver Steinn bókaútgefandi hefur góðfúslega gefið Morgunblaðinu leyfi til þess að birta einn kaflann um Einar og er það síðasti kafli bókarinnar, sem ber yfirskriftina: Loksins kominn heim úr langri ferð. Einar Jónsson asamt löndum í Kaupmannahöfn á námsárunum. Ettir því sem viö komumst næst eru frá vinstri á myndinni þeir Bjarni Einarsson, Marteinn Bartels, Ásgrímur Jónsson, Guðmundur, sem viö vitum ekki frekari deili á, Kolbeinn Þorsteinsson frá Sandlæk, Einar Jónsson (hallar sér fram á boröið), Einar Erlendsson, fyrrv. húsameistari ríkisins, og Bjarni Jónsson. bankastjóri frá Unnarholti. Fróölegt væri að fá nákvæmari upplýsingar um mennina á myndinni. Þegar Einar Jónsson var loks alkominn heim, hafði hann getið sér það frægðarorð, að landar hans voru hróðugir af honum og þeim sigrum hans, sem íslenzku blöðin höfðu öðru hvoru sagt frá og haft eftir erlendum blöðum og tímaritum. Á gamlaárskveld 1921 fóru stúdentar í blysför að heimili listamannsins og hylltu hann. En slíka sæmd höfðu þeir engum áður sýnt öðrum en Benedikt Gröndal áttræðum. Eftir að lokið var að koma safn- inu fyrir, tók listamaðurinn til óspilltra málanna. Hugurinn var hvíldarlaust að verki, hugarflugið máttugt, hendur listamannsins höfðu fyrir löngu náð óskeikulli leikni og þekking hans á manns- líkamanum var svo traust, að fyrirsætur þurfti hann engar, þótt móta skyldi líkami karla og kvenna í hverskonar stöðu. Þegar þess er gætt, að nálega alla þá vinnu varð Einar Jónsson sjálfur að leysa af hendi, sem erlendir myndhöggvarar kaupa gifsmeist- ara og aðra handverksmenn til að vinna fyrir sig, sæta afköst hans furðu og furðu ekki sízt þegar þess er gætt, að í hverju einstöku margra verka hans eru mörg lista- verk falin. Plestum sumrum hin síðari ár dvöldust þau hjónin um tíma í sumarhúsi sínu á Galtafelli. Þar mótaði Einar ekki myndir með höndum sínum, en hugurinn var að verki og ýmsar hugmyndir, sem hann vann að á vetrum, fæddust á sumrum eystra. Þar naut hann innilegs samlífs við þá náttúru- töfra, sem höfðu heillað hug hans í bernsku og veittu honum inn- blástur til æviloka. Eftir að hann kom heim og sett- ist að í kastalanum við Skóla- vörðutorg, varð líf hans að ytri viðburðum að sjálfsögðu snauðara en verið hafði áður. í íslenzkum fréttamiðlum var sagt frá nýjum og nýjum verkum hans. Höfuð- skáld og hagyrðingar sungu hon- um lof. Hann var ókrýndur höfð- ingi íslenzkra myndlistarmanna. í erlendum tímaritum og blöðum var haldið áfram að segja frá hon- um og verkum hans. Einróma dómur var sá, að hann væri gædd- ur fágætu hugarflugi og skáld- gáfu, og um það kom mönnum saman, að ekki væri unnt að skipa honum sess við hlið annarra myndlistarmanna og að list hans yrði ekki felld í umgjörð nokkurra „isma" eða „ista". Þ6 líkja honum sumir gagnrýnendur á þessum ár- um við samtíðarmann hans, hinn víðkunna, serbneska myndhöggv- ara Mestrovic. Þannig skrifar mikilsmetinn listagagnrýnandi amerískur í bók um Mestrovic á þessa leið: „í myndlist vorra tíma get ég aðeins bent á einn lista- mann, sem í lífi og list á margt sameiginlegt með Mestrovic, en það er íslenzki myndhöggvarinn Einar Jónsson." Um gagnkvæm áhrif þessara tveggja listamanna skrifar enginn. Aðrir þóttust finna skyldleika milli málverka Einars Jónssonar og málverka dulspekingsins og skáldsins í ljóðum og litum, Willi- ams Blakes. Á þessu hafa sumir erlendir gestir í safni Einars orð enn í dag. Enn aðrir hafa talið sig finna skyldleika millí Einars og hins mikla brezka málara og „symbólista", Watts, þótt ekki sé um nokkur áhrif að ræða. Um þessi efni hefir líklega enginn ver- ið nærfærnari en dr. Guðmundur Finnbogason, þegar hann segir í ritgerð sinni um „Einar Jónsson Myndaskáld", er fylgdi fyrstu út- gáfunni af Myndum Einars: „Verk Einars Jónssonar verða ekki skýrð með því að bera þau saman við eldri íslenzka líkanssmíð, því að hún er engin til. Þau verða eigi heldur rakin til erlendrar nútíð- arlistar, því að þeim virðist ekki kippa í kyn til hennar. Þau rísa ein sér eins og fjallaþyrping á sléttum öræfum og bera fanga- mark einkennilegs anda, sem farið hefir sinna ferða." Einar Jónsson gerði brjóst- myndir margra manna, innlendra og erlendra. Fyrir þau verk þáði hann oft greiðslu, sem honum var nauðsynleg, en gerði þó óbeðinn myndir ýmissa vina, sem hann þóttist standa í þakkarskuld við. Engar slíkar myndir tók hann með öðrum verkum sínum í lista- verkabækurnar, sem hann réði sjálfur öllu um. Af Galtafelli mál- aði hann mynd, en landslag í myndum hans, máluðum og mót- uðum, er hugsmíð hans, þótt víða megi þar finna drætti úr landslagi frá Galtafelli. „Verk hans eru lif- andi mótmæli gegn hinni fornu skoðun, að listin eigi upptök sín og aðalbrunn í eftirlíkingarþörfinni," segir dr. Guðmundur Finnbogason í ritgerðinni, sem áður er nefnd. Megineinkenni listsköpunar Einars Jónssonar túlkar Pape Cowl réttilega í grein, sem hann birti með mörgum myndum af listaverkum Einars, í hinu vand- aða og víðkunna tímariti, The Review of Reviews, jólahefti 1922. Hann bendir á, að grunntónn flestra verka Einars Jónssonar sé ný og ný túlkun á hinni eilífu bar- áttu andans fyrir að ná sigri yfir efninu, og að aðalmarkmið hans sé miklu fremur það, að túlka andleg sannindi en að sýna jarðneska feg- urð. Dáir Cowl þó mjög fegurðina i listsköpun Einars. Erlendir gestir, sumir langt að komnir, skrifuðu um heimsóknir sínar í Listasafn Einars Jónsson- ar. Meðal þeirra var þýzki

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.