Morgunblaðið - 08.05.1983, Blaðsíða 25

Morgunblaðið - 08.05.1983, Blaðsíða 25
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 8. MAÍ 1983 25 — Á ég að segja þér nokkuð. Þú ert kominn í klípu, sagði Kanínka kanína við Bangsimon — bangsann skemmtilega sem allir krakkar á íslandi þekkja úr ævintýrinu og taka mark á. Hann hafði nefnilega komið í heimsókn til hennar Kanínku í holuna hennar og troðið sig svo út af öllu gómsæta hunanginu og ávaxtamaukinu hennar með brauðinu, að hann sat fastur. Af einhverjum furðulegum ástæð- um rifjuðust vandræði Bangsi- mons upp fyrir Gáruhöfundi einn morguninn, eftir lestur blaðanna með ummælum seðla- bankastjóra, forstöðumanns þjóðhagsstofnunar og annarra vandræðasérfræðinga þjóðar- innar um aðra klípu, sem þarf nú að fara að tosa vandræðageml- inginn úr með einhverjum ráð- um. Mætti saga Bangsimons verða að liði: — Jæja, þá fer ég, sagði Bangsimon. Svo vertu sæl. — Ef þú ert viss um að þú viljir ekki meira. — Er meira til? spurði Bangs- imon. Kanínka tók lokin af krukkun- um og sagði: — Nei, það er allt búið. — Mér datt það í hug, sagði Bangsimon. — Vertu þá sæl. Ég verð að fara. Hann stakk höfðinu í gatið og reyndi að troða sér út. Hann ýtti og togaði með höndum og fótum og brátt var nefið komið út hin- um megin ... svo komu eyrun ... svo hendurnar ... svo axlirn- ar .. svo ... Hjálp! kallaði Bangsimon. — Ég verð víst að reyna að troða mér inn aftur. En ég kemst hvorki út né inn. Úr því Kanínka komst ekki út um forstofudyrnar, þar sem Bangsimon sat fastur, þá fór hún út bakdyramegin. Svo hljóp hún hring um húsið og að for- stofudyrunum, þar sem höfuðið á Bangsimon stóð út úr. — Ertu fastur? — Ne ... e i sagði Bangsimon með uppgerðar kæruleysi. Ég er bara að hvíla mig og hugsa og raula. — Taktu í höndina á mér! Bangsimon gerði það og Kanínka togaði allt hvað hún gat. — Á ég að segja þér nokkuð. Þú ert kom- inn í klípu, sagði hún. — Já, sagði Bangsimon gram- ur. Og hvers vegna er ég kominn í klípu? Vegna þess að gatið þitt er ekki nógu stórt. — Vegna þess að þú borðaðir allt of mikið, sagði Kanínka. Mér datt það í hug, en ég kunni ekki við að segja það við þig, að annað okkar borðaði of mikið og það væri ekki ég. En nú fer ég og sæki Jakob ... — Heldurðu að ég komist kannski aldrei út aftur? spurði Bangsimon Jakob. — Það er aðeins eitt ráð, sagði Jakob og kinkaði kolli. Við verðum að bíða þar til þú ert orðinn mjórri. — Hvenær verð ég mjórri? — Eftir eina viku, hugsa ég. — En ég get ekki verið hér í heila viku. — Þú getur víst verið hér í eina viku, bangsakjáni. Vandinn er að koma þér út. — Við skulum lesa hátt fyrir þig, sagði Kanínka. En ef ég á að vera hreinskilin þá tekur þú dá- lítið mikið pláss inni hjá mér. Ég vona að þú takir mér það ekki illa upp, þótt ég noti fæturna á þér fyrir snaga, Þeir eru þarna hvort eð er og mér þætti þægi- legra að hengja á þá handklæðin mín. — Heila viku, sagði Bangsi- mon með grátstafinn í kverkun- um. — En fæ ég ekkert að borða? Bangsimon ætlaði að stynja en komst þá að því að hann gat það ekki. Hann var nefnilega kominn í mjög þrönga klípu. Lítið tár rann niður kinn- ina á honum. — Ég er hræddur um að það dugi ekki, sagði Jakob. Annars verður þú að vera ennþá lengur en eina viku, því þá verður þú ekki mjór. En við skulum lesa fyrir þig hughreystandi sögur. Ög það gerði hann. Þegar vikan var liðin, sagði Jakob: — Nú er tími til að reyna. Svo tók hann í hendurnar á Bangsimon og Kanínka tók í Jakob og frændur og frænkur tóku í Kanínku og svo toguðu all- ir og toguðu. Lengi vel sagði Bangsimon bara: Æ! og aftur æ! En allt í einu heyrðist í honum alveg eins og þegar tappi er dreginn úr flösku. Jakob og Kan- ínka og frændurnir og frænk- urnar duttu um koll og ofan á öllu saman sat Bangsimon. Hann kinkaði kolli til vina sinna og labbaði raulandi af stað í gegnum skóginn. Jakob horfði á eftir honum og sagði við sjálfan sig. — Bangsakjáninn minn! Svona getur vel farið í verstu klípum, ef rétt er að farið og all- ir ganga í málið og reyna að gera sjúklingnum lækninguna sem léttasta með huggunarorðum. En hvar skal byrja og hvar skal standa? Henni Daniellu Mitterand for- setafrú í Frakkalandi hefur lík- lega fundist að ekki ætti síst að byrja á toppinum, þegar búið væri að eta yfir sig og megrunin hæfist hjá þjóð hennar. Dagana sem Gáruhöfundur var að elta forseta vorn í þvísa landi, og for- seti Frakklands að halda til Sviss í opinbera heimsókn, lét forsetafrúin boð út ganga úr höllinni að hún myndi ekki fara með forsetanum í reisur til ann- arra landa meðan efnahags- ástand þjóðar hennar væri svo bágborið að gjaldeyri þyrfti að spara til almennra ferðamanna. Með þessu vildi hún sýna sam- stöðu. „Þjóðhöfðingi gæti átt nauðsynleg erindi til annarra landa vegna menningarlegrar og efnahagslegrar samvinnu og til kynningar á sinni þjóð." Enda var ferð Francoise Mitterands til Sviss sögð mikilvæg vegna - breytts viðskiptahalla landanna, þar sem þróunin er Frakklandi i óhag. Og opinber ferð til Kína strax á eftir af heimspólitískum ástæðum. Embættismenn sem ég nefndi þetta við sögðu: Auglýsing! Eða: „Henni þykir ekkert gaman að opinberum ferðum!" Og fengu svarið: „Þeim mun meiri ástæða til að eyða ekki gjaldeyri í hana." En flestum öðrum fannst þetta fjári gott fordæmi hjá forseta- frúnni. Aldrei að vita hvernig mannskapurinn bregst við. Oscar Wilde orðaði það svo: „Maðurinn er skynsöm skepna, sem alltaf missir stjórn á skapi sínu, þegar hann er kallaður til þess að hegða sér eins og skyn- semin býður honum." Er ekki úr vegi að ljúka þessu með viðeigandi heilræðavísu til ungra íslendinga. Gríp niður í erindinu í „Vögguljóði Jökla- mæðra" hans Sigurðar Þórarins- sonar: Sofðu ungi anginn minn enn svo hýr og góður. Næðir svalt um köldukinn kenna ég vil þér litla skinn að forðast afglöp föður þíns og móður. I Jóhannes Nordal lagði áherslu á tvo meginþætti: 1) „Að gefa bætt- um skilyrðum atvinnuveganna forgang, jafnvel þótt það kosti i tímabundna skerðingu lífskjara og frestun félagslegra umbóta." 2) „Hvort það sé ekki að verða fs- lendingum lífsnauðsyn að brjótast út úr þessum vítahring með því að afnema með öllu hið vélgenga verðbótakerfi launa og verðlags, sem hér hefur verið við lýði í meira eða minna mæli um áratuga skeið." Jón Sigurðsson kom víðar við í ræðu sinni, en sé sérstaklega litið til atvinnuvega og verðbólgu sagði hann: 1) „Það sem mestu varðar Morgunblaoio/Kmilia. að mínum dómi er hið almenna efnahagslega og félagslega um- hverfi sem einstaklingar og fyrir- tæki starfa í en ekki sértækar at- vinnumálaráðstafanir í þágu ein- stakra atvinnugreina eða fyrir- tækja. Ríkisvaldið gerir mest gagn með því að leggja áherslu á al- mennar efnahagsaðgerðir og al- menna jafnvægisstefnu og festu og jafnræði í reglum um kjör at- vinnurekstrar að því er varðar skatta og skyldur og aðgang að fjármagni." 2) Það er viðsjárverð skoðun að ekki eigi að gera neitt til að forðast fimmtungs hækkun innlends kostnaðar 1. júní; það er „ákaf lega brýnt að reyna að skapa festu í verðlags- og launamálum eitt til tvö ár fram í tímann"; og: „Eins og nú er komið, er vandséð hvernig tryggja má hjöðnun verð- bólgu og atvinnuöryggi án íhlut- unar í gildandi kjarasamninga og lög um kjara- og verðlagsmál. Slík ihlutun kann að vera óumflýjanleg til þess að koma í veg fyrir mjög alvarlega röskun á atvinnulífi og efnahag landsmanna." Mikilvægur áherslumunur Með því að kynna sér viðhorf þeirra Jóhannesar Nordals og Jóns Sigurðssonar til þessara tveggja meginviðfangsefna stjórn- málamanna má sjá hvaða kosti þeir telja um að velja ef móta á skynsamlega efnahagsstefnu í þeim stjórnarmyndunarviðræðum sem nú fara fram. Þeir eru sam- mála um atvinnustefnuna, ríkið á að skapa atvinnuvegum almenn vaxtarskilyrði en ekki gera upp á milli atvinnugreina. Þeir hafna báðir skyndiaðgerðum, millifærsl- um og kosningalántökum fráfar- andi ríkisstjórnar. Hins vegar er áherslumunur þegar kemur að vísitólukerfinu. Jóhannes Nordal veltir því fyrir sér, hvort ekki sé skynsamlegast að taka það úr sambandi, eins og sagt er. Gerð sé ein róttæk aðgerð og byrjað upp á nýtt. Ræða hans ber þess merki að nauðsynlegt sé að hreinsa rækilega til. Jón Sig- urðsson fer hægar í sakirnar. Hann segir að til þess að breyta ógnvænlegum verðbólguhorfum fyrir 1. júní eigi stjórnvöld aðeins tveggja kosta völ; annars vegar að fella verðbótaákvæði laga úr gildi og losa jafnframt um samninga, þannig að samningsaðilar yrðu að takast á við vandann, hins vegar að ákveða hámarksbreytingar fyrir laun og aðrar tekjur með lög- um í stað verðbótahækkunar og þá miklu lægri hundraðstölur en gildandi verðbótareglur segja fyrir um. Ræða Jóns verður varla skilin á annan veg en þann, að hann vilji að seinni leiðin sé farin og hún jafnvel lögbundin til tveggja ára. Mat fram- sóknar Fyrir ýmsa skiptir það vafa- laust máli að íhuga hvernig fram- sóknarmenn tóku þessum tveimur ræðum, en eins og kunnugt er vill Framsoknarflokkurinn eigna sér allt það b°m vel hefur verið gert undanfarin 12 ár og segist að minnsta kosti hafa ráðið efna- hagsstefnunni í 12 vikur 1981. Jóhannes Nordal dæmdi niður- talningarstefnu framsóknar 1981 dauða og ómerka. Eftir að Morg- unblaðið benti á það í leiðara birt- ust harmakvein á síðum Tímans úr þingflokki framsóknar. Tíminn gerðist nýjungagjarn og leiUði öllum á óvart álits Alexanders Stefánssonar, þingmanns, á leið- ara Morgunblaðsins um skilgrein- ingu Jóhannesar Nordals. Alex- ander sagði: „Það nægir að vísa í ræðu Jóns Sigurðssonar, forstjóra Þjóðhagsstofnunar, ef svara á þessum leiðara Morgunblaðsins." Bætti framsóknarþingmaðurinn því við, „að forstjóri Þjóðhags- stofnunar væri ekki að benda á lögbindingarúrræðið, lausn okkar framsóknarmanna, nema að vel hugsuðu máli. Mér sýnist hann taka alveg upp þau úrræði sem við höfum verið að benda á." Miðað við dóm Jóhannesar Nordals yfir niðurtalningarleið framsóknar verður orðum fram- sóknarmanna um stefnumörkun Jóns Sigurðssonar tæplega trúað fyrirvaralaust. Ekki án fórna Hvorki Jóhannes Nordal né Jón Sigurðsson gefa til kynna, að hug- myndirnar sem þeir setja fram til að sigrast á hinum mikla efna- hagsvanda sé unnt að framkvæma án einhverra lífskjarafórna. Menn þurfa auðvitað ekki annað en líta í eigin barm til að átta sig á því, að það kostar nokkra sjálfsafneitun að hætta að lifa um efni fram. En í ræðum sínum í vikunni bentu þeir jafnframt báðir á, að hinar tímabundnu fórnir myndu forða þjóðarbúinu frá miklu meiri voða sem aðgerðaleysi hefði í för með sér. Jóhannes Nordal sagði: „Þótt afnám vísitölukerfisins kunni að hafa í för með sér tímabundnar fórnir í lífskjörum, er ég sann- færður um, að þar er ekki um raunverulega fórn að ræða, a.m.k. ekki þegar til lengri tíma er litið. Þegar allt kemur til alls ræðst hagur almennings og þjóða af sköpun raunverulegra verðmæta, en ekki af því þrátefli um skipt- ingu svikulla fjármuna, sem er inntak hagsmunabaráttu verð- bólguþjóðfélagsins." Jón Sigurðsson sagði: „Ráðstaf- anir sem þessar hlytu því að skerða kaupmátt. í þessu sam- bandi yrði þó jafnframt að meta mildandi áhrif skattaívilnana, barnabóta, sem ákveðnar væru samtímis, svo og vægari greiðslu- kjör íbúðalána, en hvort tveggja gæti hlíft kjörum þeirra, sem hafa þunga framfærslubyrði. Meira máli kynni þó að skipta sá ávinn- ingur sem hjöðnun verðbólgu fær- ir hvað varðar atvinnuöryggi og afkomu. Hár kaupmáttur kaup- taxta kemur þeim að litlu haldi, sem ekki halda vinnunni." Ræðurnar sem hér hefur verið vitnað til veita innsýn í þau mál- efni sem til umræðu eru meðal stjórnmálamanna þessa dagana, þegar þeir reyna að fóta sig á nýrri meirihlutastjórn. En það skal ítrekað sem áður var sagt, að þótt tölur skipti stjórnmálamenn miklu í þessum umræðum ræður hitt þó úrslitum um útkomuna í dæminu, hvaða pólitísku aðferð- um er beitt til að hún verði landi og þjóð sem hagstæðust.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.