Morgunblaðið - 07.07.1983, Blaðsíða 37

Morgunblaðið - 07.07.1983, Blaðsíða 37
MORGUNBLADID, FIMMTUDAGUR 7. JULÍ 1983 37 flimtingum og taldi það helvíti hart að fá ekki að drepast heima hjá sér. Hinn 5. október 1940 gekk Hjörtur að eiga Einöru A. Jóns- dóttur, bónda Jónssonar á Kirkju- bæ í Norðurárdal í Húnaþingi, og konu hans Halldóru Einarsdóttur. Gekk hann þá í föðurstað syni Einöru af fyrra hjónabandi, Jóni Gunnari Kristinssyni og var einkar kært með þeim fósturfeðg- um alla tíð og ástríki mikið á öll- um barnabörnunum sem ólust upp undir handarjaðri þeirra hjóna. Einara er einstök atorku- og mannkostakona og tryggari lífs- förunaut gat Hjörtur ekki fundið. Þrek hennar og fórnarlund í veik- indum hans og annarra vensla- manna átti sér engin takmörk. En jafnvel mestu kempum kemur ell- in að lokum á kné og nú liggur hún þungt haldin á sjúkrahúsi. Heimili Hjartar og Einöru stóð í þjóðbraut um áratuga skeið. Þangað lögðu leið sína skáld og listamenn, ungir og aldnir, oddborgarar og umkomuleysingj- ar. Allir voru þar aufúsugestir. Við undirrituð erum í hópi þeirra sem átt hafa þau hjón að tryggðavinum í áratugi, sótt til þeirra holl ráð og leiðsögn í ýms- um vanda, notið gestrisni þeirra og góðvildar og glaðst með þeim á vinafundum. Það er okkur ljúft og skylt að þakka þegar Hjörtur Kristmundsson er kvaddur. Einöru, Jóni Gunnari, Hirti yngra, Einari, Guðna og Ingu Völu sendum við og okkar fólk innilegar samúðarkveðjur. Ingólfur A. Þorkelsson Sigrún Árnadóttir Hjörtur Kristmundsson fyrr- verandi skólastjóri andaðist í Landakotsspítala þann 17. júní sl., rúmlega 76 ára að aldri. Hann hafði undanfarin ár átt við erfiðan sjúkdóm að striða og vissi sjálfur að hverju dró og tók því með ró- semi og karlmennsku. Með Hirti Kristmundssyni er genginn persónuleiki sem jafnan verður þeim minnisstæður sem áttu því láni að fagna að kynnast honum og öðlast vináttu hans. Ég þekkti ekki fjölskyldu hans enda er ég Skaftfellingur og á þeim ár- um voru engar samgöngur þaðan til Vestfjarða. Ég kynntist honum fyrst í Danmörku eins og síðar verður að vikið, en eftir að ég fluttist hingað heim endurnýjuð- ust fyrri kynni okkar Hjartar, en þá höfðum við ekki sést í 15 ár þar sem ég var búsettur í Kaup- mannahöfn fram yfir stríð. Er heim kom kynntist ég einnig bróð- ur hans, skáldinu Steini Steinarr. Hjörtur var fæddur 1. febrúar 1907 á Laugalandi i Nauteyrar- hreppi. Foreldrar hans voru Krist- mundur Guðmundsson vinnumað- ur þar og kona hans Etelríður Pálsdóttir. Hjörtur ólst upp hjá merkisbóndanum Halldóri Jóns- syni á Rauðamýri. Halldór nam ungur búfræði í Noregi og Dan- mörku, fyrir tilstilli Jóns Sigurðs- sonar forseta sem var þingmaður ísfirðinga. Halldór var mikils metinn ráðgjafi um búnaðarmál i héraði sínu. Hjörtur hleypti heimdraganum tvítugur og tók íþróttakennara- próf í Reykjavík 1927. Stundaði síðan nám i alþýðuskólanum á Eiðum 1928-1930 og í Askov lýð- háskóla í Danmörku 1930—1931. Kennarapróf tók hann í Reykjavík 1935 og var kennari við ýmsa skóla til 1955, er hann gerðist skóla- stjóri Breiðagerðisskóla. Hjörtur tók mikinn þátt í fé- lagsmálum kennara, en frá því starfi geri ég ráð fyrir að verði greint af aðilum sem kunnugri eru en ég. Eins og áður sagði kynntist ég Hirti fyrst haustið 1930. Það var í Askov lýðháskóla í Danmörku, en þar hafa að jafnaði íslendingar verið við nám. Þennan vetur vor- um við 5. Rúmum hálfum þriðja áratug áður voru þar Gunnar Gunnarsson rithöfundur; Sveinn Jónsson á Egilsstöðum; Fanney, síðar kona hans; Friðrik Ás- mundsson Brekkan rithöfundur, svo nokkrir séu nefndir. Askov er þekktasti lýðháskóli á Norðurlöndum. Þar eru að jafnaði 300 nemendur ár hvert. Skólann sóttu menn frá mörgum löndum, þegar við Hjörtur vorum þar voru þar m.a. 2 Júgóslavar, 2 Þjóðverj- ar, 1 Ameríkani, 1 Japani og 3 Norðmenn. Það tókst fljótlega góður kunningsskapur með okkur útlendingunum. Kennararnir voru margir meðal fremstu manna í dönsku menning- arlífi. Skólastjórinn, Arnfred, var kunnur eðlisfræðingur. Hann var einn þeirra sem komu hingað í til- efni afhendingar handritanna 1971. í Askov kynntumst við Hjörtur rithöfundinum Jörgen Bukdahl og vorum oft gestir á heimili hans, en Bukdahl var einn af áhrifamestu fylgismönnum okkar íslendinga í handritamál- inu. Sagnfræðingurinn C.P.O. Christiansen og Hjörtur urðu miklir mátar, enda var Hjörtur góður sögumaður og mun hafa lært margt af viðkynningunni við þennan merka sagnfræðing. Þess skal getið að Christiansen var frumkvöðull þess að lýðháskólarn- ir sendu hina frægu áskorun til Ríkisdagsins að skila íslendingum handritunum. Einn kennaranna, dr. Holger Kjær, hafði árið áður verið hér á landi að safna til bókar um ís- lenska menningu. Sú kom 3 árum síðar: „Kampen om hjemmet". Margt er í bókinni um islenskan kveðskap. Kjær fékk Hjört til að þýða lausavísur á óbundið danskt mál, og birtust sumar þýðinganna í árbók Dansk-íslenska félagsins 1933. Hjörtur var mikill sögumaður, einkum hafði hann ríkan áhuga á íslandssogu. En við dvölina á Ask- ov tók hann að kynna sér sögu Suður-Jótlands og þjóðernisbar- áttu danska minnihlutans við stórveldið Þýskaland. Hann var líka vel að sér í bók- menntum, og ég held að hann hafi kunnað sumar af Islendingasög- unum utan að. Áhrif sagnastílsins voru auðsæ í skrifum hans, en hann ritaði fjölda blaða- og tíma- ritsgreina um hin margvíslegustu efni. Hjörtur var ágætt ljóðskáld og varpaði oft fram vísum af munni fram. Einnig átti hann í fórum sínum fjölda ljóða. Margir hvöttu hann til að gefa út ljóðabók, en af því varð ekki og fór hann heldur dult með. Hann var mikill mælskumaður og flutti oft ræður við ýmis tækifæri, jafnvel óund- irbúinn. Árið 1940 kvæntist hann eftir- lifandi konu sinni, Einöru Andreu Jónsdóttur frá Kirkjubæ í Aust- ur-Húnavatnssýslu. Þau bjuggu í mörg ár á Skólavörðustígnum en síðast á Þórsgötu 21. Gestrisni þeirra hjóna var rómuð. Þar komu flest skáld og listamenn og var þá oft glatt á hjalla. Hjörtur hafði mikil afskipti af málefnum lista- manna þar sem hann í nokkur ár var fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í Úthlutunarnefnd listamanna- launa. Hjörtur var ákveðinn í skoðun- um á landsmálum og fylgdi lengst af Sjálfstæðisflokknum að málum, en hann var laus við þá þröngsýni sem oft vill verða fylginautur manna sem taka virkan þátt í pólitík. Að endingu sendum við hjónin frú Einöru og vandamönnum þeirra hjóna okkar innilegustu samúðark veðj ur. Jón Björnsson Vinur minn og skólabróðir Hjörtur Kristmundsson fyrrum kennari og skólastjóri í Reykjavík er látinn. Það var á fögrum lífs- morgni drauma og vængfleygra vona sem fundum okkar bar fyrst saman austur í Alþýðuskólanum á Eiðum og vorum við þá rúmlega tvítugir að árum. Hörtur var þangað kominn langan veg, og eins og samgöngum var þá háttað á landi hér, erfiðan, alla leið vest- an frá ísafjarðardjúpi, en ég skemmri leið úr fjörðum neðan á Austurlandi. Ég hafði einnig verið í Eiðaskóla veturinn áður, en Hjörtur kom þangað sem nýnemi í yngri deild. Samvera okkar á Eið- um varð því aðeins einn vetur, en þó tókst með okkur þennan eina vetur sú tryggðavinátta sem síðan hefur aldrei brugðið lit, á hverju sem annars hefur gengið í þessum hringsóla hrakfallaheimi. Að loknu námi á Eiðum fór Hjörtur til eins vetrar náms í As- kov í Danmörku, en gekk síðan í Kennaraskóla í slands og lauk það- an kennaraprófi. Að því loknu gerðist hann, sem áður er sagt, kennari og skólastjóri hér í Reykjavík og gegndi þeim störfum uns hann fyrir nokkrum árum hætti þeim sakir aldurs. Með Hirti Kristmundssyni er af sjónarsviði þessa jarðlífs genginn maður, sem ávallt mun geymast í minningu þeirra allra, er af hon- um höfðu náin kynni. Svo sérstæð- ur persónuleiki var hann í við- kynningu allri, umgengni og gerð. Sterkar gáfur hans, víðlesni og þekking á hverskyns fróðleik og bókmenntum gæddu oft og einatt samveru- og samræðustundir með honum þvi litríki og lifi, að þær stundir margar fyrntust ekki né fölnuðu þó dagar liðu fram. Hann var orðsins og málsins maður í fyllstu merkingu og voru meitlað- ar snillisetningar þær er hann oft mælti og orðkynngi alþekkt jafnt í persónulegum viðræðum og þá stundum er hann kvaddi sér hljóðs á mannamótum eða málþingum. — Þá var hann, svo sem bróðir hans Steinn Steinarr, skáld gott bæði á ljóð og lausavísur og átti létt með að láta fjúka af munni fram snjallar stökur, þá er honum þótti efni standa til og fór þá oft á kostum. Allir þessir eiginleikar gerðu Hjört að skemmtilegum félaga og öfluðu honum vina og kunningja. En þrátt fyrir þessar góðu gáfur, sem hann hafði hlotið geymist i minnum okkar, sem við hann bundum vinskap og höfðum af honum nánust kynni, þá fer þó svo nú að leiðarlokum, er samvistum lýkur að einn verður sá þáttur í skapgerð hans og umgengni sem öllu öðru fremur markar dýpstu minningarnar í hugi okkar og hjörtu. Skáldið Gunnar Gunnarsson komst svo að orði í einu ritverka sinna: „Hinn sanni aðall er alltaf andinn." Þegar ég lít yfir meira en hálfrar aldar vináttu okkar Hjart- ar finnst mér að það sem fastast tengdi okkar vináttubönd hafi verið hinn einlægi andi dreng- skapar og tryggðar, sem hann í öllu sýndi gagnvart okkur vinum sínum og sem ávallt var hinn sami gegnum öll ár, hversu sem annað valt. Sá andi hygg ég að verða muni hjá okkur öllum, sá aðall minninganna er síðast mundi gleymast. Arið 1940 kvæntist Hjörtur og gekk að eiga Einöru A. Jónsdóttur sem um áratugi rak í Reykjavfk saumakennslustofu. Einara var þá ung ekkja, hafði misst fyrri mann sinn eftir stutta sambúð, en átti frá því hjónabandi fárra ára gamlan son, Jón Gunnar, sem er deildarstjóri í Slippfélaginu i Reykjavík. Einara Jónsdóttir var með heimili sitt og kennslustofu að Skólavörðustíg 21 og gekk Hjörtur inn í það heimili er þau giftust. í biskupasögu segir svo að þá er Lárentíus biskup á Hólum hafði lokið að lesa fyrir erkibiskup í Niðarósi Iofkvæði það er hann orti til Hallberu abbadísar í Reyni- staðaklaustri spurði erkibiskup: „Er hún góð kona, er þú lofar hana svo?" „Það halda menn satt á ís- landi," svar'aði Hólabiskup. — Ég fullyrði að hvorki er þar um oflof né staðleysustafi að ræða þá ég segi að með kvonfangi sínu hafi Hjörtur, vinur minn, fengið þá konu, sem allir er kynntust henni héldu fyrir satt að væri mikilhæf og góð kona. Hin listræna og raunsæja greind Einöru Jónsdótt- ur, ásamt háttvísri kurteisi og því kærleiksþeli er aldrei brást, vakti við fyrstu samfundi virðingu sem með aukinni kynningu leiddi til vaxandi trausts og sannrar vin- áttu. Það var hvorttveggja að þau hjónin Einara og Hjörtur voru bæði vinamörg og gestrisin svo af bar, enda fór svo að á heimili þeirra var jafnan gestkvæmt mjög. Og þar þótti öllum gott að koma, slíkt var viðmót húsráðenda og viðtökur allar. Það er því að vonum að okkur sem þar vorum tíðastir gestir og sem eigum frá þeim heimsóknum ótalinna ánægjustunda að minnast, finnist að brugðið hafi nú sól sumri, er svo hefur að syrt að húsbóndinn er látinn og í sömu andrá hefur það hörmulega atvik að borið, að hús- móðirin liggur þungt haldin á sjúkrahúsi og ekki séð fyrir hversu um bata fer. Fyrir nokkrum árum kenndi Hjörtur fyrst þess erfiða sjúk- dóms sem nú hefur lokið lífi hans, og varð hann siðan að ganga undir fleiri aðgerðir á sjúkrahúsum, auk þess sem hann aldrei hin síðustu missiri gekk þess á milli að fullu heill til skógar þó heima dveldi. Allan þennan tíma vakti Einara kona hans yfir lífi hans og liðan af slíkri kostgæfni og alúð, og þvi æðruleysi er allt sannaði hve sterkt hennar kærleiksþel var. Fljótlega eftir að Hjörtur tók að finna til sjúkdóms síns mun hann hafa vitneskju fengið um hvað þar var á ferð og til hvers mundi leiða. En hann tók því öllu með karl- mennsku og skynsemi og vitnaði oft til orða þeirrar hetju Islend- ingasagnanna, er svo kvað er hún gekk móti dauða sínum: „Kostaðu hug þinn herða, hér skaltu lífið verða." Slíkar hetjur fornsagnanna áttu hug Hjartar öðrum fremur. Sjálf- um var honum og hetjuhugur í brjóst borinn og með þeim huga hefur hann nú fellt lífsegl sín í þeirri feigðarvör, sem ðllu mann- lífi þessarar jarðar er boðin að lokum lending í. Megi Guð láta honum þar raun alla lofi betri. Ég og mín fjðlskylda sendum okkar ástkæru vinkonu, Einöru Jónsóttur okkar innilegustu sam- úðarkveðjur, svo og syni hennar, Jóni Gunnari, fjölskyldu hans og öðrum ættingjum Hjartar og vandamönnum. í veikindum Hjartar hefur Jón Gunnar sýnt mikla ræktarsemi og drengskap- arhug til fóstra síns og verið móð- ur sinni sá styrkur í hennar erfiði og umönnun, sem hún sannarlega mat að verðleikum. Þess dreng- skapar skyldi hér síst gleymt að minnast. Knútur Þorsteinsson. t Utför HELGA SIGURDSSONAR frá Heggsstöðum, sem andaöfst 2. júlí í sjúkrahúsi Akraness, fer fram frá Borgar- neskirkju laugardaginn 9. júlí kl. 2 e.h. Börn, tengdaböm. barnabörn og barnabarnabörn. t Eiginmaöur minn, faöir okkar, tengdafaöir og afi, ADALSTEINN JÓNSSON, rafemdavirki, Birkimel 8a, veröur jarösunginn frá Neskirkju föstudaginn 8. juli kl. 13.30. Valgaröur Stafénadóttir, Helga A. Richler. Orlygur Richfer, Gunnar Aðalateinsson. Valdia Einaradóttir, Stefán Aðaistemsson. Aöalbjörg Erlendsdóttir. og barnabörn. t Þökkum innilega auðsynda samuö vegna andláts og jarðarfarar bróöur míns, HALLDÓRS SIGURDAR GUDLAUGSSONAR. vélatjóra, Langeyrarvegi 15, Hafnarfiröi, Fyrir hönd aöstandenda. Magnea Guölaugadóttir. Tökum að okkur að rétta og lagfæra legsteina í kirkjugördum. S.HELGASONHF SKBAMUVEQi 48 SÍMI 78677 Legsteinar Framleiðum allar stærðir og gerðir af legsteinum. Veítum fúslega upplysingar 09 ráðgjöf __________um gerð 09 val legsteina.__________ Í* S.HELGASON HF STEINSMIÐJA SKEMMUVEGI 48 SM! 76677

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.