Morgunblaðið - 07.12.1983, Blaðsíða 6

Morgunblaðið - 07.12.1983, Blaðsíða 6
38 MORGUNBLAÐIÐ, MIDVIKUDAGUR 7. DESEMBER 1983 Fundur forsætisnefnda Norðurlandaráðs og norrænu félaganna: Samstarf getur orðið báðum aðilum til góðs — segir Hjálmar Ólafsson, formaður Norræna félagsins Forsætisnefnd sambands nor- rænu félaganna á Norðurlöndum og forsætisnefnd Norðurlandaráðs þinguöu saman á Álandseyjum um miðjan síðasta mánuð, en það var í fyrsta skipti sem þessir aðilar ræða saman formlega. Það kom í hlut Hjálmars Ólafssonar, _ formanns Norræna félagsins á íslandi, að stjórna viðræðunum af hendi nor- rænu félaganna. Morgunblaðið ræddi nýlega við Hjálmar um fund- inn og helstu niðurstöður hans: „Það er rétt, það kom í minn hlut að stjórna fundinum á okkar væng, þar sem formaður sam- bands norrænu félaganna á Norð- urlðndunum, Finninn Tuure Salo, forfallaðist. Þessar umræður voru mjög vel undirbúnar og fóru fram í mikilli vinsemd. Við lögðum áherslu á það að norrænu félögin gætu haft verulegu hlutverki að gegna til kynningar á Norður- landaráði og til að dreifa upplýs- ingum um ráðið og stofnanir þess. Það eru á milli 90 og 100 þúsund manns í norrænu félögunum. Gef- ið er út sameiginlegt blað fjórum sinnum á ári, Vi i Norden, haldnir kynningarfundir og ýmislegt fleira, svo það er augljóst að nor- rænu félögin geta þjónað Norður- landaráði mjóg mikið í upplýs- ingaskyni. f því sambandi vitnuð- um við til þess að árið 1977, þegar Norðurlandaráð átti 25 ára af- mæli, stóðu norrænu félógin að upplýsingaherferð, sem tókst mjög vel. Svæðisskrifstofur á Norðurlöndunum Fyrir þremur árum ákvað menningarmálanefnd Norður- landaráðs að veita í tilraunaskyni nokkurri fjárhæð til að opna svæðisskrifstofur víðs vegar á Norðurlöndum. Síðastliðin tvö ár hafa verið starfandi sjö slíkar skrifstofur á vegum norrænu fé- laganna, þar af ein á Egilsstöðum. Þetta hefur gefið góða raun. Við tókum upp á því hér heima, að hefja náið samstarf við íslands- deild Norðurlandaráðs og fórum til dæmis með þeim í skóla og á fundi hja ýmsum klúbbum á Aust- urlandi, og fræddum um norræn málefni. Við teljum að þessar skrifstofur hafi sannað gildi sitt, og það var eitt helsta markmið okkar á fund- inum með forsætisnefnd Norður- landaráðs að fá þá til að fallast á að framlengja þennan tilrauna- tíma með svæðisskrifstofurnar um þrjú ár í viðbót. Það er að segja, mæla með tillögu þar um á þingi Norðurlandaráðs, sem hald- ið verður í Stokkhólmi í febrúar- lok. Það er skemmst frá því að segja að forsetar Norðurlandaráðs féll- ust á þesa tillögu okkar. Enda skildu þeir manna best að nor- rænu félögin eru vel í stakk búin til að upplýsa almenning um Norðurlandaráð og stofnanir þess, sem ekki virðist vanþörf á, ef marka má skoðanakönnun sem gerð var í sumar. Það kom í ljós að þekking almennings á starfsemi Norðurlandaráðs er almennt mjög takmörkuð, sérstaklega hjá Norð- Hjálmar Ólafsson, formaður Nor- ræna félagsins á íslandi. MorgunblaSið/ ÓI.K.M. mönnum, Dönum og Svíum. Is- lendingar og Finnar eru betur upplýstir, og það er athyglisvert í því sambandi, að einmitt í þessum löndum stendur starfsemi nor- rænu félaganna í hvað mestum blóma. Önnur mál En það var ýmislegt fleira rætt á fundinum. það var talað um nauðsyn þess að efla kennara- og nemendaskipti á milli Norður- landanna. Við fslendingar höfum lítið tekið þátt í þessari starfsemi, en Svíar, Norðmenn og Danir halda uppi reglubundnum sam- skiptum á þessu sviði. Og fá til þess fé af fjárlögum. Við höfum þó sent tvo kennara til Danmerkur undanfarin ár, í viku eða hálfan mánuð, til að kynna fsland og íslensk málefni. Hafa Danir borið kostnaðinn af þessum ferðum. Eins er mikið um það að íslenskir unglingar fari til Norðurlandanna á lýðháskóla, uppundir 100 manns á ári, og hafa þeir notið fyrirgreiðslu Norræna félagsins. Þá var á fundinum lögð fram tillaga um aukin tengsl við æsku- fólk, en það var sérstaklega áber- andi í könnuninni í sumar hve æskufólk vissi lítið um Norðurlandaráð og starfsemi þess. Starfsemi nor- rænu félaganna Starfsemi norrænu félaganna hefur einkennst af því undanfarin ár, að sérstakir málaflokkar hafa verið teknir fyrir. Norræna mála- árið var 1980 til '81, Norræna ferðamálaárið 1982, og nú eigum við nokkurn hlut í Norræna um- ferðaröryggisárinu. Þá hófst í byrjun október Norrænt bók- menntaár, þar sem með ýmsum hætti er vakin athygli á norræn- um bókmenntum. Og 1984 er meiningin að leggja áherslu á Norðurlöndin og framtíðina, halda æskulýðsmót og stuðla að því að æskufólk á Norðurlöndum komi saman og kynnist. Til að vinna að öllum þessum margvíslegu málum er þörf á sam- vinnu þeirra aðila sem málið er skylt, til dæmis norrænu félag- anna og Norðurlandaráðs. Fund- urinn á Álandseyjum gaf fyrirheit um að þetta samstarf gæti aukist og orðið báðum aðilum til góðs," sagði Hjálmar Ólafsson að lokum. Hugum nú að Opið bréf t ¦ I Jóns Helgasonar dómsmálaráðherra — eftir Þorgeir Þorgeirsson Heiðraði dómsmálaráðherra! Um þessar mundir fellur skært ljós fjölmiðlanna á vandamál sem mér hefur verið hugleikið, ef svo vægilega má til orða taka, nokkur undanfarin ár. Blaðamaður við málgagn ykkar framsóknarmanna — Tímann — hefur lent í mann- raunum og orðið sár í frumskógi hins reykvíska næturlífs. Það er með ógnir þessa frumskógar eins og hrellingar annara myrkviða að þá helst gera menn sér grein fyrir háska þeirra ef trúboðar lenda þar í hrakningum. Má þar nefna þá Stanley og Livingstone til árétt- ingar. Þeir boðuðu að vísu ekki samvinnustefnuna heldur Guðs- ríki. Nú hefur semsé einn af trúboð- um framsóknarstefnunnar, Skafti blaðamaður, lent í hrakningum í næturlífinu, fengið nokkra áverka sem vel má greina á fjórdálka andlitsmyndum blaðanna. Og vitaskuld sitjum við hneyksluð og horfum á þessar myndir. Okkur líkar ekki að sjá hvernig löggæslumenn hafa leikið þennan bráðmyndarlega pilt að ósekju, því hann segist bara hafa verið að leita að frakkanum sínum í fata- hengi þegar einkennisklædd villi- dýr fyrrnefnd3 myrkviðar réðust að honum. í rnínum huga er mál Skafta bara smámál, en það hefur af fyrrgreindum ástæðum fengið verulega umfjöllun og athygli svo mér þykir rétt að nota það til að benda þér nú á það að vandamálið er miklu stærra og ógnvænlegra. Mál Skafta er svosem einsog toppurinn á ísjakanum sem við höfum komið auga á þegar kast- ljósi dagblaðanna er beint að þessu. Niðrí koldimmum þagn- arsjónum bíður hins vegar nífalt stærri hluti af vandamálinu. Um þann hlutann langar mig til að ræða við þig, úrþví þú ert nú dómsmálaráðherra og þar með æðsti yfirmaður þeirra einkenn- isklæddu villidýra sem læðast, ekki mjög þófamjúk, um frum- skóga næturlífsins hér um slóðir. Nú vil ég enganveginn fara að gera lítið úr raunum þessa pilts né þeim sársauka sem hann þoldi að ófyrirsynju. Hinu er þó ekki að leyna að Skafti mun ná sér, mar- blettirnir á honum verða smám- saman fjólubláir síðan brúnir og hverfa loks. Hann snýr til vinnu sinnar á Tímanum og smámsaman fennir þetta atvik á kaf í orrahríð dagsins. Nema við notum það til að skoða vandamálið í heild sinni. Fyrir nokkrum árum þurfti ég að dvelja fáeinar vikur á hand- lækningadeild Borgarspítalans. Þá lá þar á sama gangi maður á þrítugsaldri, hið gjörfilegasta ungmenni í alla staði. Viðkunnan- legur piltur. Ástandi hans var á hinn bóginn svo varið að hann gat varla hreyft nokkurn líkamspart nema augun. Lesið gat hann bók með sérstökum útbúnaði ef ein- hver var til að fletta blaðsíðunum fyrir hann. Mér skildist að batavon hans væri harla lítil. Stofufélagar þessa unga manns sögðu mér að bæklun hans væri af völdum útkastara og lögreglu. Þessu vildi ég þá ekki trúa svona fyrirvaralaust og spurði bæði lækna og sjúkralið að þessu. Jú, rétt var það: þarna var komið eitt af fórnardýrum löggæslunnar í næturlífi Reykjavíkur. Myndin af þessum lemstraða pilti fylgdi mér svo einhvernveg- inn útaf spítalanum og ég var það- anífrá sítalandi um þetta fyrir- bæri. Þá brá svo við að hvarvetna hitti ég fólk sem kunni sögur af mönnum sem lent höfðu jafn illa eða ver í þessum einkennisbúnu óargadýrum. Sumir höfðu jafnvel verið sendir afturá vitsmunastig frumbernsku sinnar með kyrk- ingatökum sem lögreglumenn og útkastarar kunna en fara ekki með af skynsamlegu viti heldur fautaskapog hugsunarleysi. Sögur þessar eru svo gjörsamlega sam- hljóða og margar að það verður æ örðugra að vísa þeim frá sér eins- og hverjum öðrum uppspuna. Annað er það sem fylgir þessum sögum eins og harðneskjan heims- kunni, og það er sú fullyrðing að tilgangslaust sé með öllu að hefja mál útaf þvílíkum tilvikum. Þau fari bara í rannsókn hjá annari lögregludeild þar sem sitji ein- valalið og líti á það sem konung- lega skyldu sína að hvítþvo kolleg- ana. Þessvegna liggja fórnardýr lögregluhrottanna útí vonleysinu og þurft getur að bíða árum sam- an eftir tækifæri til að ræða mál- efni þeirra af nokkru viti. Nú er kannski eitt af þessum sjaldgæfu tækifærum. Þessvegna er ég að skrifa þér bréfið atarna. Mér sýnist harla augljóst að hér sé verulega pottur brotinn í sjálfu því kerfi sem yfirmenn þess virð- ast hafa brenglaða réttlætisvitund og misnota aðstöðu sína til þess að lofa hrottum og illmennum að þægja sínu brenglaða tilfinninga- lífi — það virðist einu gilda hver fyrir verður. Mér sýnist lögreglu- stjórinn í Reykjavík meiraðsegja þónokkuð borubrattur þegar hann neitar að víkja barsmíðamönnum sínum úr starfi meðan á rannsókn Skaftamálsins stendur. Virðist harla öruggur með sig þó skjól- stæðingur framsóknar eigi í hlut. Við sjáum hvað setur. Jafnvel þó Skafti fengi sitt fram væri það undantekning sem engu breytir um það að fórnardýr þessa hrottaskapar mundu halda áfram að hrannast upp. Og þögnin mundi umlykja þau framvegis sem hing- aðtil. Mér sýnist þetta alvarlega mein liggja í sjálfu því kerfi að lög- reglumenn skuli rannsaka það hvort aðrir lögreglumenn hafi orðið offari í starfi sínu. Og þetta er líka álit margra annara mér hæfari manna á þessu máli — enda þótt enginn þeirra áræði að kveða uppúr með skoðun sína af hræðslu við barsmíð og hefndir. Svona er þetta mál alvarlegt. Tveim forvera þinna í stöðu dómsmálaráðherra skrifaði ég um Þorgeir Þorgeirsson „Mál Skafta er svosem einsog toppurinn á ís- jakanum sem við höfum komiö auga á þegar kastljósi dagblaðanna er beint að þessu. Niðrí koldimmum þagnar- sjónum bíður hins vegar nífalt stærri hluti af vandamálinu." þessi mál. Hvorugur þeirra hafði kurteisi til að svara bréfum mín- um, hvað þá annað. Undanfarna daga hef ég verið að skoða myndir af þér í blöðunum og mér sýnist á þér svo heiðríkur og drengilegur svipur með þvílíkri festu að ég hef um það vísa von að slíkum svip gæti hæglega slegið inní sálina, jafnvel þó hann væri upphaflega bara hugsaður fyrir Ijósmyndarann. Þessvegna reyni ég nú að skrifa þér líka. Tillaga mín til þín er sú sama og ég hef áður borið fram: Taktu þessi barsmíðamál lög- reglunnar útúr þeirri sjálfvirku kattarþvottavél sem þau nú eru í. Meðan lögreglumenn fá að þvo hver öðrum í þessum málum verð- ur aldrei hugað að því sem máli skiptir; að greindarprófa menn og karakterprófa áðuren farið er að kenna þeim lífshættuleg fanta- brögð, að láta þá svara til saka fyrir stundaræði sitt ef þá henda mistök, að gera lögregluna að hæfu liði sem óhætt væri að fela það vald sem þessir menn lögum samkvæmt hafa. En hvaða leið er þá útúr kerf- inu? Skipa verður óháða nefnd val- menna til að kanna í botn hver fótur er fyrir því almenningsáliti, sem óneitanlega er staðreynd, að hrottaskapur Reykjavíkurlögregl- unnar færist óðum í vöxt og sé með óeðlilegum hætti verndaður. Þessi nefnd gæti auglýst eftir fórnardýrum lögreglunnar og safnað frásögnum þeirra og sannprófað í mörgum tilvikum, komist þá væntanlega að niður- stöðu um það hvort hér er ekki um að ræða tiltölulega fáa einstakl- inga sem ráðleggja mætti að fá sér annan starfa. Ég hef það á tilfinningunni að Logregluvandamálið sé nokkuð svipað því margumrædda Ungl- ingavandamáli að því leytinu til, að það eru tiltölulega fáir ein- staklingar sem koma óorði þessu á logregluna alla. Og þá ekki þeir greindustu né bestu. Margt gott hefi ég séð til lög- reglunnar hér í bæ og margan fyrirmyndarmanninn hef ég þar fyrirhitt. Án þeirra getum við ekki verið. En mér finnst ég skulda piltinum unga þarna á Borgarspít- alanum forðum það að herða mig uppí þessa uppástungu: að reynt verði að hreinsa til svo það ævin- týrafólk sem leggur útí frumskóga næturlífsins í Reykjavík sé minstakosti óhult fyrir lögregl- unni. Nóg er samt um önnur villidýr. Fyrir dómi er stundum sett fram varakrafa til að fylgja eftir náist meginkrafan ekki fram. Sinnir þú, Jón Helgason, ekki þeirri kröfu að láta rannsaka fyrrgreind mál skora ég á ein- hvern dugandi blaðamann (t.d. Skafta) að setjast við þessa rann- sókn og birta hana í bók sem vafa- laust myndi renna út einsog heitar lummur. Sjálfur væri ég alveg reiðubúinn að taka þátt í slíku starfi hvenær sem er. Með vinsemd og virðingu, Þorgeir Þorgeirsson. Þorgeir Þorgeirsson er rithöfund-

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.