Morgunblaðið - 03.05.1984, Blaðsíða 24

Morgunblaðið - 03.05.1984, Blaðsíða 24
24 MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 3. MAl 1984 &tot$m&láltíb Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Aöstoðarritstjóri Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar hf. Árvakur, Reykjavik. Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Björn Bjarnason. Þorbjörn Guömundsson, Björn Jóhannsson, Árni Jörgensen. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst Ingi Jónsson. Baidvin Jónsson. Auglýsingastjóri Ritstjórn og skrifstofur: Aoalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar: Aö- alstræti 6, sími 22480. Afgreiosla: Skeifunni 19, sími 83033. Áskrift- argjald 250 kr. á mánuöi innanlands. í lausasölu 20 kr. eintakiö. Láglaunaland? Velsældarríki? Að kvöldi 1. maí sl. fór fram umræða í sjónvarpi um lífskjör á íslandi, m.a. í sam- anburði við ríkustu þjóðir heims. Leitast var við að svara þeirri spurningu, hversvegna Iífskjör hér á Iandi væru lakari en þar sem auðlegð er mest í heiminum. Meginskýringar vóru þrjár taldar: • Þjóðartekjur Islendinga eru verulega lægri en nágranna- þjóða. Hafa auk þess lækkað um 12% á þremur árum. • íslendingar eru mun lengur að vinna fyrir þjóðartekjum sínum en samanburðarþjóðir, sem gerir þennan mun enn skarpari, lífskjaralega. • Greiðslubyrði erlendra skulda, sem hafa hlaðizt upp á fáum árum, tekur til sín ná- lægt fjórðung útflutnings- tekna þjóðarinnar, og rýrir þjóðartekjur og lífskjör að sama skapi. Hverjar eru orsakir þess að þjóðartekjur, sem til skipta koma í þjóðarbúskapnum, eru svo lágar sem raun ber vitni — og hafa lækkað en ekki vaxið í höndum okkar næstliðin ár? Nauðsynlegt er að gera sér glögga grein fyrir þessu. • Fyrst verður fyrir sam- dráttur í sjávarafla, samhliða lækkandi söluverði sumra sjávarafurða, sem eiga í harðnandi sölusamkeppni á erlendum markaði. Verðmæti útfluttra þorskafurða verða vart helmingur þess 1984 sem þau vóru 1981. • Röng fjárfesting veldur því að kostnaður, sem kemur til frádráttar frá skiptatekjum þjóðarinnar, er mun meiri en vera þyrfti. Röng fjárfesting, sem ekki styðst við arðsemis- sjónarmið, rýrir lífskjör, bæði í bráð og lengd. Vanhugsuð af- skipti ríkisvaldsins eru máske veigamesta orsök rangþróunar á þessu sviði. • Stjórnvöld liðinna ára hafa svikizt um það mikilvæga kjaraatriði, að setja nýjar stoðir undir atvinnuöryggi og afkomu þjóðarinnar, t.d. á því sviði að breyta orku fallvatna í störf og útflutningsverðmæti. Gullin tækifæri á sviði lífefna- iðnaðar hafa heldur ekki verið rækt sem skildi. Þrátt fyrir það að löngu var sýnt, hvert horfði um veiðimörk fiski- stofna og sölumörk búvöru, var þess í engu gætt, að þjóðin næði viðbótarvopnum í lífsbar- áttu sinni. Þess í stað var eyðsla hennar, umfram tekjur, sett á „krítarkort" viðskipta- halla og erlendra skulda. Þegar núverandi ríkisstjórn tók við þrota-þjóðarbúi á fyrri hluta liðins árs hafði verð- bólga skrúfasí upp í 130% og stefndi, án mótaðgerða, í 180-200% fyrir árslok. At- vinnuvegir vóru reknir með umtalsverðum halla og hafði verið gert að safna skuldum, hérlendis og erlendis, úm ára- bil. Hávextir juku á vandann. Sýnt var að stefndi í hrun fjölda atvinnufyrirtækja og víðtækt atvinnuleysi. Útflutn- ingsframleiðslu, sem bjó við við meir en tvöfalda árlega til- kostnaðarhækkun, en þurfti að seljast í samkeppni við fram- leiðslu er bjó við stöðugleika í verðlagi, vóru allar bjargir bannaðar. Óhjákvæmilegt var að stemma stigu við sjálfvirkum víxlhækkunum verðlags, kaup- gjalds og vaxta, til að hjól at- vinnulífsins héldu áfram að snúast og forða hrikalegu at- vinnuleysi, sem ella blasti við. Árangur sá sem náðst hefur í hjöðnun verðbólgu er meiri en flestir þorðu að vona. Vextir hafa lækkað samsvarandi. Viðskiptahalli er nær úr sögu. Þá hefur einnig verið dregið allnokkuð úr ríkisútgjöldum, þó betur hefði þar mátt gera. Ef þjóðartekjur væru þær sömu að raungildi 1984 og 1982, og 30% þeirrar fjárhæð- ar teknar til ráðstöfunar í ríkisbúskapnum eins og þá var gert, væru ríkissjóðstekjur 3.500 m.kr. hærri í ár. Megin- orsök svokallaðs „fjárlaga- gats" er því lækkaðar þjóðar- tekjur, lægri skattstofnar, hóflegri heildarskattheimta. Helzti árangur núverandi ríkisstjórnar er að ná verð- bólgu niður jafn hressilega og raun ber vitni um — og trygf»Ja atvinnuöryggi, sem raunar eru tvær hliðar á sama fyrirbærinu. Þessi árangur var m.a. keyptur með nokkurri kaupmáttarrýrnun. Samtímis var gripið til hliðarráðstafana til að verja þá verst stöddu, sem gagna betur en hærri al- menn kauphækkun upp allan launastigan hefði gert, við ríkjandi aðstæður. Næsta meginverkefni verður að byggja íslenzkt atvinnulíf þann veg upp að þjóðartekjur aukizt, sem er óhjákvæmilegur undanfari bættra lífskjara. Þar þarf samátak þjóðarheild- ar til að koma, eins og Sverrir Hermannsson iðnaðarráð- herra tók fram í tilvitnuðum sjónvarpsþætti. Það þarf að efla alla hvata til verðmæta- sköpunar í þjóðarbúskapnum. Forystumenn launþega fluttu ávörp um land allt: Óraunhæft að leysa va hópa með almennri ka — sagði Ásmundur Stefánsson forseti ASÍ í 1. maí ávarpi sínu á Neskaupsstað HELSTU forystumenn launþegasam- takanna komu fram við I. mai hátíða- höldin um land allt í fyrradag og fluttu launþegahreyfingunni ávörp sín. Guð- mundur J. Guðmundsson, formaður Dagsbrúnar var aðalra-ðumanur há- tíðahaldanna í Reykjavík, og hann sagði tn.ii. í ræðu sinni: „Ég hef verið spurður að því undanfarna daga hvort Dagsbrún ætli að rjúfa friðinn 1. sépt- ember. Frið um hvað? Dagsbrún vill rjúfa friðinn um að það sé þolað bóta- lítið að kaup verkafólks lækki um rösk 25%. Við viljum engan frið um það að kaup fyrir unna klukkustund sé bér hegst i Vesturlöndum. Spurt er hvort við ætlum að segja upp samningum 1. september. Svar- ið er skýrt og afdráttarlaust. Við fyrsta tækifæri, munum við leggja til atlögu, gegn þeim óviðunandi kjörum er almennt verkafólk býr nú við. Og öll 1. mai nefndin í Reykja- vík svarar i ávarpi dagsins þannig: „Fyrsta áfanga í baráttu verka- Björn Þórhallsson, varaforseti ASÍ, flutti ra-ðu í Borgarnesi 1. maí. Morgunblaðið Helgi Bjarnason. lýðshreyfingarinnar fyrir endur- heimt kaupmáttar er lokið. Næsti áfangi er 1. september. „Þetta eru skýr svör." „Einn þáttur í gagnrýni á samningana kom mér illilega í opna skjöldu" Ásmundur Stefánsson, forseti Ásmundur Stefinsson, forsetí ASÍ, var aðalræðumaður hitíðahaldanna í Nos- kaupstað. ASÍ flutti ávarp á Neskaupstað 1. maí. í ræðu sinni sagði Ásmundur m.a.: „Einn þáttur í gagnrýni á samningana í vetur kom mér illi- lega í opna skjöldu. Það er sú ein- dregna fordæming sem úr óvæntum áttum mætti þeim félagslegu úrbót- um sem gerðar voru í tengslum við samningana. Hið ótrúlegasta fólk lýsti því yfir að þessi mál hefði átt Þau kynntu fréttamönnum valkosti varðandi skipulagsbreytingar Alþýðusambands íslands. Fri vinstsri: Helgi Guðmundsson, s Þórir Daníelsson, fonnaður skipulagsmilanefndarinnar, Ásmundur Stefinsson, forseti ASÍ og Lira Júlíusdóttir, lögfræðingur si Skipulagsbrey tingar inn; til umræðu meðal launþc „HVE víðtækt samstarf er æskilegt/nauðsynlegt innan atvinnugr- einarinnar og hvaða skipulagsbreyt- ingar henta slíku samstarfi best?" eru þær spurningar sem fulltrúar starfs- fólks í þremur atvinnugreinum, bygg- ingariðnaði, iðnaði og fiskvinnslu, munu velta fyrir sér á laugardag og sunnudag, en það eru skipulagsmála- nefnd og miðstjórn Alþýðusambands ís- lands sem gangast fyrir þessum fund- um, meö það fyrir augum að hafin verði umræða um aukið samstarf innan at- vinnugreina og hugsanlegar skipu- lagsbreytingar sem slíkt samstarf kann að kalla á. Fulltrúar skipulagsmála- nefndarinnar og forystu ASÍ kynntu fréttamönnum á fundi í gær helstu hugmyndir sem á döfinni eru og munu verða til umræðu i þessum fundum og fleirum. Á fundinum kom fram að skipu- lagsnefndin hefur að undanförnu unnið að gagnasöfnun með það fyrir augum að hægt verði að leggja fyrir atvinnugreinafundina hvaða valkost- ir standa til boða þegar rætt er um skipulagsbreytingar innan ASÍ. Koma þar einkum til greina fjórar leiðir, að undanskildu óbreyttu skipu- lagi. I fyrsta lagi bendir nefndin á leið sem sniðin er eftir sænskri fyrir- mynd, og nefnir nefndin þessa leið Atvinnugreinafélög — Landssam- band atvinnugreinasambanda. Slíkt skipulag gerir ráð fyrir að í stað nú- verandi stéttarfélaga yrðu mynduð félög eftir atvinnugreinum, og í þeim yrðu allir starfsmenn viðkomandi greinar, ófaglærðir, faglærðir og skrifstofufólk. Er gert ráð fyrir að atvinnugreinarnar gætu verið 8 til 12 talsins og félögin á bilinu 60 til 90, en í dag eru rúmlega 200 félóg og deiídir í ASÍ. Samþykkt ASl-þings frá síð- asta þingi felur efnislega í sér þetta skipulag. í öðru lagi er gert ráð fyrir að Al- þýðusambandið yrði landsfélag, þar sem kosið yrði til trúnaðarstarfa í beinni almennri kosningu, ekki ósvip- aðri sveitarstjornar- eða alþingis- kosningum. Rétturinn til boðunar og afboðunar verkfalls yrði hjá trúnað- arráði sem yrði einnig kjörið al- mennri kosningu, og er gert ráð fyrir að í slíku ráði yrðu 500 til 1.000 manns. Þriðji valkosturinn gerir ráð fyrir því að Alþýðusambandið yrði deilda- skipt landsfélag þar sem deildirnar afmörkuðust af landssvæðum, og all- ir starfsmenn á viðkomandi svæði yrðu félagar í deildinni. Þing deildar- innar veldi fulltrúa á þing ASÍ sem færi með æðsta vald í málefnum samtakanna líkt og nú er. Samnings- og verkfallsréttur yrði hjá deildun- um. Loks gerir fjórði valkosturinn ráð fyrir því að ASÍ yrði samband at- vinnugreinasambanda þar sem nú- verandi landssambönd yrðu uppistað- an en hugsanlega yrðu stofnuð eitt eða fleiri sambönd einkum í þeim fé- lögum sem hafa beina aðild að ASÍ en eru ekki í neinu landssambandi. Höf- uðverkefni landssambandanna yrði að gera heildarkjarasamning fyrir allt starfsfólk í greininni, en verk- fallsrétturinn yrði áfram hjá félög- unum. Á fundinum í gær, sem þau Ás-