Morgunblaðið - 11.05.1984, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 11.05.1984, Blaðsíða 12
12 MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 11. MAÍ 1984 Merk starfsemi þrátt fyrir fjárskort Líffræðistofnun Háskólans heimsótt á 10 ára afmæli hennar í tilefni af 10 ára afmæli Líffræðistofnunar Há- skólans efndi stofnunin til kynningar á starfsemi sinni sl. sunnudag og voru húsakynni hennar að Grensásvegi 11 og 12 opin almenningi. Kennarar og nemendur veittu gestum leiðsögn auk þess, sem haldnir voru fjórir stuttir fyrirlestrar um rannsókn- ir, sem unnið er að á Líffræðistofnun. Dr. Guðni Alfreðsson dósent og dr. Jakob K. Kristjánsson fjölluðu um líftækni á íslandi, dr. Einar Arnason dósent ræddi um hlutleysiskenningu í þróunar- fræði, dr. Þóra Ellen Þórhallsdóttir um vistfræði Þjórsárvera og dr. Gísli Már Gíslason dósent um vistfræði Mývatns og Laxár. Þá var sýnd ný mynd Magnúsar Magnússonar um Mývatn, sem Magnús hefur gert í samvinnu við Líffræðistofnun. Morgun- blaðið leit inn á Grensásveginum og spjallaði stutt- lega við nokkra forsvarsmenn stofnunarinnar og skoðaði aðstöðu starfsmanna. Líffræðistofnun hóf starfsemi sína árið 1974 og er reglugerð stofnunarinnar dagsett 18. júní það ár. Líffræðistofnun heyrir undir verkfræði- og raunvísinda- deild Háskólans og fer starfsemin að stærstum hluta fram í leigu- húsnæði að Grensásvegi 12, en rannsóknastofur eru einnig til húsa að Grensásvegi 11 og á Landspítalalóðinni. Fastráðnir starfsmenn eru nú 8 og starfa á eftirtöldum sviðum: dýrafræði, erfðafræði, grasafræði, lífeðlis- strandsvæða, vistfræði Mývatns og Laxár, fléttuflóru Islands, efnaskyni fiska, erfðum baktería, stökkbreytandi og krabbameins- valdandi efnum og hitakærum bakteríum úr ísienskum hverum, auk þess sem rannsóknir fóru fram í stofnerfðafræði og þróun- arfræði og líftæknilegri örveru- fræði. Alit frá upphafi hefur Líffræði- stofnun tekið að sér ýmis rann- sóknaverkefni. Má nefna um- fangsmiklar rannsóknir á lífríki Dr. Guðni Alfreðsson, dósent, heldur hér á 0,3 grömmum af frostþurrkkuðu ensímdufti úr tveggja Htra rækt thermus-baktería. Dr. Jakob K. Kristjánsson var því miður farinn til útlanda er þessar myndir voru teknar. og umhverfi við Grundartanga fyrir íslenska járnblendifélagið, rannsóknir á salmonella-sýklum fyrir ýmsa aðila, rannsóknir á lífríki Önundarfjarðar og nálægra fjarða auk annarra rannsókna fyrir Vegagerð ríkisins og rann- sóknir á gróðri og jarðvegi í Þjórs- árverum fyrir Landsvirkjun. Stofnunin starfar í nánum tengslum við líffræðiskor verk- fræði- og raunvísindadeildar. Líffræðiskor sér um kennslu í líffræði til BS-prófs, en kennsla hófst árið 1968 og hafa nú hátt á þriðja hundrað Jíffræðingar út- skrifast frá Háskólanum. Námið í líffræði til BS-prófs er skipulagt sem þriggja ára nám, en nemend- ur eiga þess kost að ljúka fjórða árinu, en þá vinna nemarnir yfir- leitt að ákveðnu rannsóknaverk- efni, sem að jafnaði eru unnin á Líffræðistofnun Háskólans. Dr. Guðmundur Eggertsson prófessor hefur umsjón með rann- sóknum á skipulagi og starfsemi tRNA-gena, erfðum örvera og erfðatækni. Auk Guðmundar vinna að þessum rannsóknum Sig- ríður H. Þorbjarnardóttir erfða- fræðingur og þrír líffræðingar í fjórða árs námi. „Við erum að vinna að rann- sóknum á erfðum baktería og þá sérstaklega erfðum bakteríunnar escherichia coli eða E-coli," sagði Guðmundur, er hann var spurður um rannsóknirnar. „Þessi bakt- ería, sem þrífst í þörmum manna og dýra, hefur verið notuð lengi I !: pny| >9B9 j Uia íl 1 Hl f|H ¦ 'EE^F ^^fMj^ * t ( {j í f 1 HliT'IHI 1 ¦ 1,11 1 IU liB IIII11 JL E1 1 jpjfr^ i HH^P^§*v ÍH1 ^B "! Dr. Guðmundur Eggertsson prófessor. MorgunhlaAiA. K.W Dr. Jórunn Erla Eyfjörð á rannsóknarstofu sinni á Líffræðistofnun. við rannsóknir erlendis og hún er sennilega sú lífvera, sem mest hef- ur verið rannsökuð bæði hvað snertir erfðir og lífefnafræði. Hún er hentug til þessa vegna mikils vaxtarhraða og einfaldra nær- ingarþarfa. Hún þarf einungis þrúgusykur og nokkur ólífræn sölt sem næringu og hjá henni fer fram nokkurs konar kynæxlun þótt undarlegt megi virðast, þar sem flutningur á erfðaefni á sér stað á milli bakteríufruma. Þá hefur E-coli-bakterían verið notuð við erfðatæknilegar rannsóknir. Unnt hefur verið að flytja inn í hana erfðaefni úr öðrum lífverum og hún hefur komið við sögu við framleiðslu insúlíns, vaxtarhorm- óns og interferóns. Þessi baktería er því vel þekkt og í miklu uppá- haldi hjá líffræðingum. Rannsóknirnar beinast að erfð- um tRNA-sameinda í bakteríunni, en þessar litlu sameindir eru í öll- um lifandi frumum og gegna miklu hlutverki við túlkun erfða- boða. í E-coli eru nokkrir tugir mismunandi tRNA-sameinda og þar eru a.m.k. 60 gen, tRNA-gen, sem ákvarða núkleótíðröð sam- eindanna, en byggingareiningar fræði, vatnalíffræði, vistfræði, þróunarfræði og örverufræði. Þá munu sennilega bætast tveir kennarar í hóp starfsliðs stofnun- arinnar með frumulíffræði og sjávarlíffræði sem sérgreinar, en fastráðnir starfsmenn eru allir kennarar í líffræðigreinum (pró- fessorar, dósentar eða lektorar). Að jafnaði starfa nokkrir laus- ráðnir sérfræðingar við stofnun- ina auk allmargra líffræðinema, er fást við rannsóknastörf að BS-prófi loknu. Ritari stofnunar- innar er í hálfu starfi, en ekki hef- ur fengist leyfi stjórnvalda til að fastráða annað starfsfólk. Árið 1983 námu útgjöld Líf- fræðistofnunar Háskólans um 2,7 milljónum króna að launum fast- ráðinna kennara undanskildum. Fjárlög gerðu þá ráð fyrir 750 þús. króna fjárveitingu, en tii viðbótar voru tekjur af þjónustuverkefnum og rannsóknastyrkir. Rannsóknaverkefni Líffræði- stofnunar Háskólans eru margvís- leg. Árið 1983 voru m.a. gerðar rannsóknir á lífríki fjöru og KtAbÞfiHCMSVtLOANOl ÍXM\, DNA viocenoid UT i/ííTreeo/ P//V6MUfll/flTrV5 srofN/tn «s SKxnetí.'friNSfin 8f*NANfirLU&NA; fKoSKASTfG ftOSKAFeSTRA visTFtmei PédS/WÆW, ?wwruvisrfs«ei f HÍNNUN 'i OVRflÚr/ •l OVPR/ HLUTt MWWUÍÍISWflfSIWS liáNrutOiKi '/sí/wús VfíTrMSOI TpRUNNML, tyN6li*0U* nm tftwrv/icr««jo/, STorw£Rrr>ir««a erfoih BixraÍJA eAroATtucrV/ viírrR«e/ mýyhtns lvflT/v/u.'irr«j»roi LmLBB,___ t'irrnwoiSTOF/vufv es. m ntisn 'a z o& i n«ð ab 6gCH<;MEei IZ,0&'l WOBVöCWGlV tiononii v/0 tefiLUÚSW, £NNTRc»iA(í 'fí Z HtíO'/ HÚSI fí'ALflMNS V/0 0<l€NSfiS\/E6. 44 Fri sýningunni þeirra nefnast núkleótíð og raðast þau misjafnlega saman. E-coli- bakterían hefur aðeins einn litn- ing og er staða ýmissa tRNA-gena á honum þekkt. Svonefndar byrgi- breytingar hafa mikið verið not- aðar við rannsóknir á tRNA- genunum. Þetta eru stökkbreyt- ingar í genunum, sem breyta sér- hæfni tRNA-sameindanna og breyta þar með erfðatáknmálinu." Guðmundur Eggertsson sagði rannsóknirnar fara fram í sam- vinnu við dr. Dieter Söll við Yale- háskólann í Bandaríkjunum, dr. Theodor Dingermann við háskól- ann í Erlangen í Þýskalandi og dr. Óiaf S. Andrésson á Tilraunastöð Háskólans í meinafræði á Keldum og væri markmið þeirra aðallega þrenns konar. „í fyrsta lagi vild- um við afla vitneskju um stöðu og skipulag tRNA-gena og gena- gengja. Þá vildum við skýra eðli byrgibreytinga eða stökkbreyt- inga í vissum tRNA-genum. I þriðja lagi vildum við kanna, hvernig starfi tRNA-gena væri stjórnað. Til að ná þessu mark- miði höfum við beitt aðferðum erfðatækninnar. Að undanförnu hefur verið unnið að því að ein- angra og raðgreina 6 tRNA-gen. 011 hafa þessi gen verið flutt inn í veiruna M13 til að auðvelda rað- greiningu þeirra og er nú rað- greiningu fjögurra gena lokið. Við eigum enn eftir að rannsaka hvernig starfi tRNA-gena er stjórnað og getur það verið mikils virði að vita hvernig genastarfi í bakteríum er háttað, sem ætti einnig að gefa vísbendingu um fyrirkomulag genastarfs í frumum æðri lífvera. En við höfum aflað góðrar vitneskju um stöðu og skipulag tRNA-genanna og svör hafa fengist við spurningunni um eðli stökkbreytinga f vissum tRNA-genum." Hvert er hagnýtt gildi þessara rannsókna? „Ekki er um beint hagnýtt gildi að ræða. En hér er beitt aðferðum erfðatækninnar, sem geta komið að góðum notum í lífefnaiðnaði þar sem erfðatæknin er í raun ein af undirstöðugreinum líftækninn- ar. Má t.d. nefna, að í líftækni, þar sem bakteríur eru notaðar, er iðu- lega beitt erfðatæknilegum að- ferðum tii að auka framleiðslu baktería á ákveðnum efnum. Þetta

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.