Morgunblaðið - 05.07.1984, Blaðsíða 24

Morgunblaðið - 05.07.1984, Blaðsíða 24
24 MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 5. JÚLÍ 1984 P*r$itttÞlðfttfe Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Aöstoöarrítstjóri Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Auglýsingastjóri hf. Arvakur, Reykjavík. Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Björn Bjarnason. Þorbjörn Guömundsson, Björn Jóhannsson, Arni Jörgensen. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Agúst Ingi Jónsson. Baldvin Jónsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstrætl 6, sími 10100. Auglýsingar: Aö- alstræti 6, sími 22480. Afgreiösla: Skeifunni 19, sími 83033. Askrift- argjald 275 kr. á mánuöi innanlands. I lausasölu 25 kr. eintakiö. Erlendar skuldir Fá mál vekja nú meiri at- hygli og umræður á al- þjóðavettvangi en skuldir ríkja rómönsku Ameríku við stórbanka í Bandaríkjunum. Þau vandamál, sem leitt hafa af bessari miklu skuldasöfnun, hafa jafn- framt orðið til þess að undir- strika hin sterku innbyrðis tengsl, sem nú eru milli þjóða heims, a.m.k. í fjár- hagslegum efnum. Ríki róm- önsku Ameríku skulda svo mikið, að Henry Kissinger, fyrrum utanríkisráðherra Bandaríkjanna, staðhæfir í nýlegri blaðagrein, að þau hafi enga möguleika á að borga nokkuð af höfuðstól skuldanna næstu 10 árin. Þessar miklu skuldir leiða svo til þess, að vaxtahækk- anir í Bandaríkjunum auka vaxtaútgjöld þessara ríkja um 3—4 milljarða Banda- ríkjadala við hvert prósentu- stig sem vextir hækka um. Viðskiptabankar þessara ríkja, sem eiga mikið fé inni hjá þeim, eiga ekki margra kosta völ. Þeir geta ekki gengið að þessum ríkjum. Það er einfaldlega ekki hægt. Hvað á að taka upp í skuld- ir? Þeir hafa enga möguleika á að knýja fram greiðslur. Ef þeir afskrifa skuldirnar er framtíð bankanna sjálfra stofnað í verulega hættu. Raunar er gengi hlutabréfa í helztu bönkum vestan hafs nú mjög lágt m.a. vegna slæmrar skuldastöðu þeirra í rómönsku Ameríku. Ef stór- ir bankar í Bandaríkjunum yrðu greiðsluþrota vegna greiðsluerfiðleika skuldu- nauta þeirra í þessum heimshluta mundi það hafa gífurlega neikvæð áhrif á allt efnahagslíf á Vestur- löndum. Ríki rómönsku Am- eríku gera sér vel grein fyrir þessu og þess vegna er ekki út í hött að segja, að skuld- unautarnir hafi lánardrottn- ana í greipum sér. Það er nauðsynlegt, að Vesturland- abúar geri sér glögga grein fyrir því, að skuldavandi ríkjanna í rómönsku Amer- íku er ekki einangrað vanda- mál þeirra ríkja heldur getur hún haft mikil áhrif á af- komu og lífskjör fólks á Vesturlöndum á næstu ár- um. Enginn vafi er á því, að sum þeirra ríkja, sem hér um ræðir, eru mjög auðug að náttúruauðlindum. Má þar til nefna Brasilíu, Mexíkó og Venezúela. Þess vegna verð- ur að ætla, að vandamál þeirra ríkja nú séu tíma- bundin. Þegar fram í sækir muni sú fjárfesting, sem þau hafa lagt í, skila sér í aukn- um tekjum. Og raunar hefur útflutningur frá Brasilíu aukizt geysilega mikið það sem af er þessu ári. Fyrir nokkrum misserum var mikið rætt um skuldir Austur-Evrópuríkja við Vesturlönd. Á þessu hefur orðið mikil breyting að und- anförnu. Fjármálasérfræð- ingar fara viðurkenningar- orðum um frammistöðu þessara ríkja við að greiða niður skuldir, þ.á m. um Pólverja, enda er vafalaust auðveldara fyrir ríkisstjórn- ir A-Evrópuríkjanna að grípa til harkalegra efna- hagsaðgerða heldur en lýð- ræðislega kjörnar ríkis- stjórnir, eins og t.d. hina nýju lýðræðisstjórn í Arg- entínu. Umræðurnar um skulda- stöðu ríkja rómönsku Amer- íku hljóta að verða okkur ís- lendingum nokkurt íhugun- arefni. Fyrir nokkrum dög- um birtist í hinu virta fjármálablaði Wall Street Journal yfirlit yfir skuldir ríkja heims og var þá annars vegar miðað við skuldir sem hlutfall af þjóðarframleiðslu og hins vegar erlendar skuldir á mann. í yfirliti þessu kemur í ljós, að erlend- ar skuldir íslendinga eru orðnar hlutfallslega mjög miklar og engin spurning er lengur um það, að meðal fjármálamanna erlendis vekja skuldir okkar íslend- inga nú nokkra athygli, þótt við höfum hingað til ekki átt í nokkrum erfiðleikum með að standa í skilum. Það er hins vegar hættu- legt fyrir litla þjóð að verða háð erlendum bönkum um of. Þess vegna á það að vera okkur kappsmál að draga verulega úr erlendum skuld- um okkar. Umræður á al- þjóðavettvangi um skuldir annarra þjóða ættu að verða okkur hvatning til þess. Umfangsmikil könnun á viðhorfum íslenskra kjósenda til öryggis- og Allur þorri kj ur Atlantshaí Meirihluti telur að Atlantshafsbandalagið megi ekki dragast aftur úr Varsjárbandalaginu í hernaðarlegu tilliti. ÖRYGGISMÁLANEFND sendi í gær frá sér ritgerð, sem ber heitið Viðborf Islendinga til öryggis- og utanrikismála og er höfundur hennar Ólafur Þ. Harðarson lektor í stjórnmálafræði við Háskóla íslands. Þar er að finna niðurstöður könnunar á viðhorfum íslenskra kjósenda til aðildar íslands að Atlantshafsbandalaginu, varnarliðsins, gjaldtöku af varnarlioinu, kjarnorkuvopnalausra svæða á Norðurlöndum, friðarhreyfinga o.fl. þátU öryggis- og utanríkismála. Ritgerðin er hluti af viðameiri athugun höfundar á viðhorfum til stjórnmálaflokka og ýmissa þátU stjórnmála, sem hann nefnir Kosningarannsókn 1983, og segir í fréttatilkynningu frá Öryggismálanefnd, að hér sé um að ræða ,'yrstu fræðilegu rannsóknina sem veiti upprýsingar um afstöðu íslenskra kjósenda til öryggis- og uUnríkismála. Gagnaöflun hófst eftir alþingis- kosningarnar í fyrra, en veturinn á undan var rannsóknin undirbúin, spurningalisti saminn og forpróf- aður. Spyrjendur voru alls 29 og var Gunnar Helgi Kristinsson, stjórn- málafræðingur, Ólafi Þ. Harðarsyni til aðstoðar við honnun og fram- kvæmd könnunarinnar. Samtals urðu þátttakendur 1003 kjósendur og var rætt beint við um þriðjung þeirra, en aðrir svöruðu í síma eða pósti. Ortakið var valið úr þjóðskrá af Reiknistofnun Háskólans með svonefndri siembiaðferð. Allir þátttakendur voru spurðir þriggja spurninga. Ein var um af- stoðu til Atlantshafsbandalagsins, onnur um afstöðu til varnarliðsins og hin þriðja um gjaldtöku af varn- arliðinu. Að auki var 329 manna hópur á höfuðborgarsvæðinu spurð- ur um mikilvægi varnarstöðvarinn- ar i Keflavik, um mat á stefnu stjórnmálaflokkanna i öryggis- og utanrikismálum, með hvaða heims- hluta íslendingar eigi samleið, hvort styrjaldarlikur hafi aukist, um kjarnorkuvopnalaus svæði á Norðurlöndum, og um afstoðu til friðarhreyfingar, þróunaraðstoðar, vigbúnaðar og hervarna á íslandi. þeirra til bandalagsins. Þó eru kjós- endur á aldrinum 24—39 ára and- snúnari aðildinni en aðrir og eins er andstaðan meiri meðal þeirra sem hafa lengri skólagöngu. Yfirgnæf- andi meirihluti kjósenda fjögurra stjórnmálaflokka er hlynntur aðild að Atlantshafsbandalaginu, sé ein- ungis litið á þá sem afstöðu tóku. Nánast allir kjósendur Sjálfstæðis- flokksins styðja aðildina og 85—90% kjósenda Alþýðuflokks, Framsóknarflokks og Bandalags jafnaðarmanna gera það líka. Mikill meirihluti kjósenda Alþýðubanda- lagsins er andvígur aðild, en athygli vekur að þegar einungis er tekið mið af þeim sem afstöðu tóku — eins og hér að ofan — segist tæpur fjórð- ungur kjósenda flokksins (23%) vera hlynntur aðild að Atlantshafs- bandalaginu. Af kjósendum Kvennalistans, sem afstöðu taka, eru 54% hlynntir Atlantshafs- bandalaginu og 46% andvigir. Mikill stuðningur við varnarliðið Spurningin um afstöðu kjósenda til varnarliðsins var í nokkrum lið- um og neituðu fjórir að svara og 29 Afstaða íslendinga til áframhaldandi veru íslands í Atlantshaf sbandalaginu. Meömæltir 53% Andvígir 13% Engin skoöun 34% Samtals 100% Af þeim sem taka afstöðu: Meðmæltir 80% Andvkjir 20% Yfírgnæfandi meiri- hluti stydur Atlantshafsbandalagið Spurningin um Atlantshafs- bandalagið var þessi: „Ýmsir telja að ísland ætti að vera áfram i Atlantshafsbandalaginu, á meðan aörir telja að íslendingar ættu að segja sig úr þvi. Hver er þín skoð- un?" Af svarendunum 1003 neituðu 24 að svara, en af þeim sem svöruðu kváðust 53% vera hlynntir aðild, 13% andvigir og 34% kváðust enga skoðun hafa á málinu. Ef aðeins er tekið mið af þeim sem afstöðu tóku reynast 80% vera hlynntir aðild og 20% andvígir. Höfundur segir að athygli veki að þriðjungur svarenda hafi enga skoð- un á þessu máli, en telur líklegt að form spurningarinnar ráði þar ein- hverju um. Fleiri konur en karlar, eða tæpur helmingur þeirra, kváð- ust ekki hafa skoðun á aðildinni að Atlantshafsbandalaginu. Aldur manna og skólaganga virð- ist ekki breyta miklu um afstöðu sogðu „veit ekki". Af þeim sem svör- uðu kváðust 23% vera „afgerandi hlynntir" varnarliðinu, 31% kváð- ust vera „frekar hlynntir" því, 15% sogðu að varnarliðið „skipti ekki máli", 15% kváðust „frekar andvig- ir" og enn önnur 15% kváðust „af- gerandi andvígir". Ef hópurinn sem telur varnarliðið ekki skipta máli er ekki tekinn með reynast 64% kjós- enda hlynntir varnarliðinu og 36% andvigir. Andstaðan við varnarliðið er mun meiri en við aðildina að Atlants- hafsbandalaginu og segir höfundur ljóst „að umtalsverður hópur kjós- enda telur að hér sé um tvö að- greind mál að ræða". Sáralítill munur er á afstoðu kynjanna til varnarliðsins, en andstaða við það er hins vegar heldur meiri meðal þeirra sem yngri eru og þeirra sem lengri skólagöngu hafa að baki. Nánast allir kjósendur Sjálfstæð- isflokksins eru hlynntir varnarlið- ínu (93%) og nánast allir kjósendur Alþýðubandalagsins eru henni and- vígir (93%). Kjósendur annarra flokka greinir hins vegar á um þetta mál. Sé einungis litið á þá sem eru með varnarliðinu eða á móti því kemur í ljós að 71% kjósenda Al- þýðuflokks eru varnarliðinu hlynnt- ir, 62% kjósenda Bandalags jafnað- armanna, 59% kjósenda Framsókn- arflokks, og 23% kjósenda Kvenna- listans. Gjaldtaka af varnarliðinu á mikinn hljómgrunn Þriðja spurningin sem lögð var fyrir alla þátttakendur var í formi staðhæfingar sem þeir voru beðnir að taka afstöðu til. Fullyrðingin var þessi: „íslendingar ættu að þiggja gjald fyrir veru bandariska herliðs- ins hér á landi." Af þátttakendun- um 1003 sogðu 3,7% „veit ekki" og 0,8% neituðu að svara. Tæpur helm- ingur eða 49% kváðust „alveg sam- mála" staðhæfingunni, 14% „frekar sammála", 9% kváðust „blendnir", 7% „frekar ósammála "og 22% „al- gjörlega ósammála." Þetta þýðir að meðal um % kjósenda á gjaldtaka af varnarliðinu mikinn hljómgrunn. Andstaðan við gjaldtöku er miklu meiri meðal andstæðinga Atlants- hafsbandalagsins en annarra. Þó er þriðjungur andstæðinga bandalags- Afstaða Is Keflavíkursti Afgerandi hlynntir Frekar hlynntir Skiptir ekki máli Frekar andvígir Afgerandi andvígir Samtals Af þeim sem eru stöðin Hlynntir Andvígir ins hlynntur gjaldtðku. Mikill mun- ur er á afstöðu manna til þessa at- riðis eftir áhuga á stjórnmálum og skólagöngu. Þeir sem mikinn áhuga hafa á stjórnmálum eru mun and- snúnari gjaldtöku en hinir sem lit- inn áhuga hafa. Sömuleiðis er and- staðan við gjaldtöku miklu meiri meðal þeirra sem langa skólagöngu hafa að baki. Tæp 60% þeirra sem stundað hafa háskólanám eru and- víg gjaldtöku. Afstaða til gjaldtöku er hins vegar ekki mjög breytileg eftir aldri og kyni. Ef tekið er mið af stjórnmála- flokkum eru 69% kjósenda Alþýðu- flokks hlynntir gjaldtoku af varn- arliðinu, 67% kjósenda Framsókn- arflokks, 67% kjósenda Sjálfstæðis-*' flokks, 45% kjósenda Alþýðubanda- lags, 59% kjósenda Bandalags jafn- aðarmanna og 44% kjósenda Kvennalistans. Verðbólgumálið mikilvægara en deilur um varnarliðið Sem fyrr segir voru að auki lagð-

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.