Morgunblaðið - 05.07.1984, Blaðsíða 32

Morgunblaðið - 05.07.1984, Blaðsíða 32
32 MORGUNBLADIÐ, FIMMTUDAGUR 5. JÚLÍ 1984 AF ERLENDUM VETTVANGI eftir JOHN P. BURNS Önugt hugarfar í Moskvu: Kann að endurspegla langtíma fjandskap Á þeim fjórum mánuðum sem liðnir eru síðan Kon.xtantin Chernenko varo leiðtogi Sovétríkjanna, bafa valdhafarnir í Kreml tamið sér svo fjandsamlega afstöðu gagnvart Vesturlöndum, að leitun er i öðru eins frá því að kalda stríðið náði hámarki fyrir þremur áratugum. Aundanförnum mánuðum hefur mátt sjá, hvernig skorið hefur verið á tengsl við Vesturlönd og gripið til ráða, sem nálgast rudda- skap gagnvart opinberum gestum, er lagt hafa áherzlu á kurteisi og málamiðlun í samskiptum við Sov- étríkin. Heima fyrir hefur einnig átt sér stað uggvænleg þróun. Rétt eins og forystan teldi sig engu hafa að tapa til viðbótar í samskiptum sínum við Vesturlönd, þá hefur Andrei D. Sakharov — sá Rússi, sem veröldin hefur látið sig meiru varða en nokkurn annan mann í Rússlandi — verið sviptur síðustu tengslunum við umheiminn, sem hann hefur haft, frá því að hann var rekinn í útlegð til Gorki fyrir fjórum og hálfu ári. Þau hafði hann fyrir atbeina konu sinnar, Yelenu G. Bonner. Opinberlega hefur Chernenko og aðrir forystumenn eins og And- rei Gromyko utanríkisráðherra og Dmitri F. Ustinov marskálkur kennt stjórn Reagans Bandaríkja- forseta um versnandi sambúð. Lítið er þó vitað um starfshætti í Kreml undir stjórn Chernenkos. Sú skoðun er samt útbreidd á með- al vestrænna sendistarfsmanna, að viðhorfin í Kreml nú mótist að minnsta kosti að nokkru leyti af skapgerð hins nýja leiðtoga Sov- étmanna. Hann er bóndasonur frá Síberíu, sem hefur sýnt það i tim- ans rás, að hann er í ríkum mæli gæddur þeim tilhneigingum, sem eignaðar eru flestum íhalds- somum leiðtogum Rússa, þar á meðal djúpri tortryggni í garð Vesturlanda, ósveigjanlegu stolti með tilliti til Sovétríkjanna og fljótur til þess að fjandskapast út af öllu, sem taka má sem móðgun eða hótun. Bráðabirgdaleiötogi? Þegar iitið er um öxl, þá virðist lítill vafi á því, að Chernenko, sem er 72 ára að aldri, var valinn til þess að taka við af Yuri Andropov sökum þess, að yngri keppinautar hans gátu ekki komizt að sam- komulagi sín á meðal um eftir- mann Andropovs og hinir eldri, sem eru í tengslum við Ustinov og Gromyko, hafa viljað tryggja valdastoðu sína gagnvart leiðtoga, sem komið hefði úr röðum yngri manna. Þetta hefur fengið suma til þess að segja, að Chernenko sé ekki sterkur foringi, sem hafi ekki ann- að fram að færa en tímabundna forystu fyrir voldugum flokksjöfr- um eins og Gromyko, sem hver um sig ráði öllu á sínu sviði. Vestræn- ir sendistarfsmenn, sem átt hafa samskipti við Gromyko í mörg ár, segjast aldrei hafa vitað hann jafn óþýðan í samskiptum og nú. Ein skoðunin er sú, að utanrik- isráðherrann, sem er 74 ára gam- all, sé aðal hvatamaðurinn að baki ósveigjanlegrar afstöðu Sovét- manna nú. Samkvæmt þessari skýringu hefur Gromyko meiri áhrif í utanríkismálum nú á vald- atíma Chernenkos en hann hafði nokkru sinni á valdaskeiði þeirra þriggja annarra flokksleiðtoga, sem hann hefur starfað með á þeim 27 árum, sem hann hefur verið utanríkisráðherra, en það eru þeir Nikita Krushchev, Leonid Brezhnev og Yuri Andropov. Jafn- framt notfærir Gromyko sér nú aöstoðu sína á þessum vettvangi til þess að ná sér niðri á Banda- ríkjunum fyrir að láta kvíða manna út af mannréttindum, Af- ganistan og öðrum deilumálum hafa áhrif á stefnu sína. Gromyko sá sem talar Vestrænir sendistarfsmenn benda á, að Chernenko sé ekki heill heilsu og að hann hafi sést studdur af aðstoðarmönnum sín- um í Kreml. Þá hafi sá siður Chernenkos á fundum að lesa stutta tilkynningu en láta siðan Gromyko eftir að tala það sem eft- ir er, vakið athygli. Enn aðrir segja, að jafnvel lik- amlega veiklaður maður, sem gegni hinni áhrifamiklu stöðu að- ans forseta um nýjar viðræður. Þessi von dvínaði þó fljótt við margar harðoröar ræður í Kreml, þar sem ítrekaðar voru kröfur Sovétmanna um brottflutning á kjarnorkueldflaugum Bandaríkja- manna frá Vestur-Evrópu sem skilyrði fyrir því, að Genfar-við- ræðurnar gætu hafht að nýju. Varúðarráðstafanir hardlínumanna Sumir töidu þetta vera varúð- arráðstafanir af hálfu harðlínu- manna innan stjómmálaráðsins og þá einkum Ustinovs marskálks gegn nokkrum tilslökunum gagn- vart Vesturlöndum. Enn aðrir álitu, að sú nákvæmni, sem sam- kvæmt siðvenju hefði einkennt út- förina, hefði skyggt á þann boð- skap, sem Chernenko vildi koma á framfæri. Margir vestrænir sendi- starfsmenn eru komnir á þá skoð- Chernenko ásamt félögum. Mynd þessi var tekin 1979 og sýnir Brezhnev sitjandi en Chernenko nestan honum. Að baki standa m.a. fri vinstri: Gromyko, Dobrynin og Ustinov. alritara kommúnistaflokksins, sé þess megnugur að gefa tóninn, hindra stefnubreytingu, hefja vini sína til vegs og draga úr valdi þeirra, sem ekki eru í hans eigin hring. Samkvæmt skoðun þessara manna hefur Chernenko örugg- lega haft mikil ef ekki afgerandi áhrif í málum eins og samninga- viðræðunum um kjarnorkuvopn og á þá ákvörðun að taka ekki þátt í Ólympíuleikunum i Los Angeles. Á fyrstu valdadögum sínum, vakti Chernenko nokkrar vonir. Vestrænir leiðtogar, sem hittu hann við útför Yuri Andropovs, lögðu áherzlu á alúð hans og um- mæli um slökunartímabilið á ár- unum eftir 1970, er hann ferðaðist sem helzti ráðgjafi Brezhnevs til Bandaríkjanna og tók þátt í þeirri viðleitni að efla samskipti austurs og vesturs. í febrúar vonuðust vestrænir sendistarfsmenn til þess, að Chernenko tæki undir tilboð Reag- un, að hann hafi ekki verið að leita leiða burt af þvi öngstræti, sem valdhafarnir í Kreml voru búnir að skapa, er þeir hættu Genfar- viðræðunum, heldur hafi hann verið að mælast til þess, að tekin væri aftur upp slökunarstefna í samræmi við skilning sovézku valdhafanna, en hann er mjög á annan veg en skilningur manna á Vesturlöndum. Samkvæmt þessari skoðun er Chernenko fulltrúi þeirrar kyn- slóðar sovézkra forystumanna, sem tóku upp slökunarstefnu í þeirri trú, að samningar um tak- markanir á vopnabúnaði, aukin verzlun og önnur samskipti við Vesturlönd, sem efldu hagsmuni Sovétríkjanna, gætu náðst án nokkurra meiri háttar tilslakana Rússa sjálfra. Höfundur greinarinnMr er fréttmrit- »ri rið Tbe New York Times. Greinin er birt nokkuð stytt. Stigalisti Alþjóðaskáksambandsins: Fjórir Islendingar með yfir 2500 stig B333 Margeir Pétursson Alþjóðaskáksambandið, FIDE, hef- ur sent fri sér skikstigalita sem gild- ir fri 1. júlí til 31. desember 1984. Sovézki stórmeistarinn 21 irs gamli, Gary Kasparov, heldur efsta sæti sínu i listanum með 2715 stig, en heims- meistarinn Anatoly Karpov er í öðru sæti með 2705 stig. Nokkrir íslenskir skikmenn hafa hækkað mjög mikið fri því i síðasta lista, sem gefinn var út 1. janúar, og mi að sögn sérfræo- inga þakka það frammistöðu þeirra i Búnaðarbankaskikmótinu, Reykja- víkurskikmótinu og mótunum í Grindavík og Neskaupstað, sem iill voru haldin i fyrri hluta þessa árs. Karpov og Kasparov eru í sérflokki Sovétmennirnir tveir, sem í sept- ember munu tefla einvígi um heimsmeistaratitilinn, bera höfuð og herðar yfir aðra af sterkustu skákmönnum heims. Samkvæmt listanum eru 22 öflugustu skák- menn heims þessir, í sviga er stiga- tala þeirra 1. janúar sl. 1. Kasparov, Sovélr. 2715 (2710) 2. Karpov, Sovétr. 2705 (2700) 3. TimBUD, Hollandi 2650 (2610) 4. Porusch, Ungverjal. 2640 (2625) 5. Korrhnoi, Sviss 2635 (2635) 6-7. Polugajevskj. Sovétr. 2625 (2615) 6-7. Vaganjan. Sovétr. 2625 (2630) 8. Ljubojevk, Júgósl. 2615 (2635) 9 10. Ilubner V-Þýskal. 2610 (2620) 9 10. Smjslov, Sovétr. 2610 (2600) 11 — 12. Tal, Sovétr. 2605 (2620) II 12. Ilort, Tékkóelóvakíu 2605 (2615) 13 14. Heljavskj, Sovótr. 2600 (2565) 13-14. Ribli, Ungverjal. 2600 (2610) 15-16. Andereson, Svíþjóð 2595 (2630) 15-16. Ktacnik. Tékkoslóv. 2595 (2570) 17-18. Spasskj, Prakklandi 2590 (2570) 17-18. Jusupov, Sovétr. 2590 (2570) 19. P. Nikolic, Júgósl. 2585 (2570) 20-22. Adorjan. Ungverjal. 2580 (2570) 20-22. Brovoe, Bandarikj. 2580 (2585) 20-22. Petrosjan, Sovétr. 2580 (2580) Ilinum svonefndu „súper- stórmeisturum", þ.e. skákmönnum með 2600 stig og yfir, hefur fækkað úr 17 í 14 og bendir það í átt til aukinnar breiddar. Þeir Anders- son, Spassky og Englendingarnir Miles og Nunn hafa fallið úr þess- um hópi og aðeins Beljavsky komið í staðinn. Fjórir fslendirtear eru í hópi ungra skákmanna sem sækja upp listann. Þeir Jóhann Hjartar- son og Helgi Ólafsson eru í 54. til 58. sæti með 2520 stig, Margeir Pét- ursson er í 66. til 72. sæti með 2510 stig og Jón L. Árnason er í 73. til 86. sæti með 2505 stig. Á listanum 1. janúar voru aðeins Jón og Frið- rik Ólafsson í hópi 100 stigahæstu skákmanna í heimi. Aðeins fimm þjóðir eiga fleiri skákmenn en fslendingar í hópi hinna 100 stigahæstu. Eftirtaldar þjóðir eiga fulltrúa í þessum hópi: Sovétríkin 31, Bandaríkin 12, Júgó- slavía 10, Ungverjaland 8, England 7, fsland 4, Holland, V-Þýzkaland og Tékkóslóvakía 3, Svíþjóð, Kan- ada, Danmörk, Búlgaría og Argent- ína 2 og eftirtalin lónd eiga einn mann hvert: Sviss, Frakkland, A-Þýskaland, Filippseyjar, Kól- umbía, Finnland, Kúba, Rúmenía og Spánn. Vegna hinna tíðu móta hér á landi á fyrri hluta ársins hefur fs- lendingum á stigalista FIDE fjölg- að tóluvert og eru nú 49 talsins, þar af eru þrjár konur á kvenna- listanum. Alls eru á milli 4.000 og 5.000 skákmenn á listanum, en á hann komast aðeins skákmenn sem hafa 2.200 stig og þar yfir. Margir íslendinganna hafa hækkað mjög verulega, Jóhann Hjartarson þð langmest, en á aðeins sex mánaða tímabili hefur stigatala hans hækkað um 105 stig. Þá hefur Helgi Ólafsson hækkað um 75 stig á sama tímabili og Margeir Pét- ursson um. 45 stig. 20 stigahæstu f slendingarnir á listanum eru þess- ir, stigatalan frá 1. janúar er í sviga: 1-2. Jóhann Hjartarson 2520 (2415) 1-2. Helgi Ólafsson 2520 (2445) 3. Margeir Pétursson 2510 (2465) 4. Jón L Árnason 2505 (2500) 5. Friorik Ólafsson 2485 (2495) 6. Guom. Sigurjónss. 2480 (2470) 7. Karl Þorsteins 2415 (2375) 8. Ingi R. Jóhannsson 2410 (2410) 9. Ingvar Ásmundsson 2400 (2400) 10.1'álmi K. Pétursson 2370 (njr) 11. Hankur Angantjsson 2365 (2395) 12. Jón Kristinsson 2360 (2385) 13. Sevar Bjaniason 2345 (2375) 14. Björn Þorsteinsson 2325 (2325) 15-16. Klvar Guomundsson 2320 (2330) 15-16. Jón Þorsteinsson 2320 (2320) 17. Jóhanncs G. Jónsson 2315 (2315) 18. Dan Hansson 2305 (2320) 19. Lárus Jóhannesson 2300 (njr) Tímaritið Sagnir í nýjum búningi SAGNIR, tímarit um söguleg efni, sem nemendur í sagnfræðí við Hi- skóla íslands standa að, er nýkomið út og að þessu sinni í mjög veglegum búningi. Uppistaða ritsins er greinar, sem tengjast efninu „Reykjavík og hafið", og eru höfundar samtals fimmtán, sagnfræðingar og sagnfræðinemar. Að auki eru fjór- ar greinar í ritinu, sem ekki tengj- ast meginefni þess. Fram kemur í forspjalli rit- nefndar að á síðastliðnum vetri var haldið námskeið við heim- spekideild Háskóla fslands þar sem nemendur voru þjálfaðir í að semja læsilegan sagnfræðitexta „án þess að slaka á fræðilegum kröfum". Jafnframt hafi verið kennd almenn vinnubrögð við út- gáfu bóka og timarita og hafi Helgi Þorláksson sagnfræðingur verið leiðbeinandi. „Þótti tilvalið," segir í forspjallinu, „að sameina þetta námskeið útgáfu 5. árgangs Sagna." Sem dæmi um efnisval í grein- unum um „Reykjavík og hafið" má nefna fyrirsagnir eins og: „Var hyskið í þurrabúðunum bjargar- laust með öllu?", „Brennivínið fær á sig óorð", „Matföng úr sjó", „Fjörulallar í Vesturbæ", „Istaka SAGNIR KFrKiAVU: (X. ;s.*;íí: á Tjörninni" og „Halaveðrið og, heimili i vanda". Björn Þorsteinsson prófessor á grein í ritinu sem nefnist „Aum- astir allra" og er fyrirlestur, sem hann flutti á árshátíð Sagnfræð- ingafélagsins; Eggert Þór Bern- harðsson skrifar um „Gullæðið í Reykjavík"; Gísli Kristjánsson um „Stríðsbrölt og stjórnfrelsi" og Bragi Guðmundsson um kennslu i fslandssögu í framhaldsskólum. Með ritinu fylgir efnisskrá 1.—5. árgangs Sagna.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.