Morgunblaðið - 26.07.1984, Blaðsíða 26

Morgunblaðið - 26.07.1984, Blaðsíða 26
26 MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 26. JÚLÍ 1984 Lestunar- áætlun Skip Sambandsms munu ferma til íslands á næstunni sem hér segir: HULL/GOOLE: Disarfell .................. 26/7 Dísarfell .................. 6/8 Disarfell .................. 20/8 Dísarfell .................. 3/9 ROTTERDAM: Dísarfell .................. 9/8 Dísarfell .................. 21/8 Dísarfell .................. 5/9 ANTWERPEN: Dísarfell .................. 10/8 Dísarfell .................. 22/8 Dísarfell .................. 6/9 HAMBORG: Dísarfell .................. 27/7 Dísarfell .................. 8/8 Disarfell .................. 24/8 Dísarfell .................. 7/9 HELSINKI/TURKU: Hvassafell .............. 27/7 Hvassafell.............. 20/8 LARVIK: Jan ......................... 30/7 Jan ......................... 13/8 Jan ......................... 27/8 Jan ......................... 10/9 GAUTABORG: Jan ......................... 31/7 Jan ......................... 14/8 Jan ......................... 28/8 Jan ......................... 11/9 KAUPMANNAHÖFN: Jan ......................... 1/8 Jan ......................... 15/8 Jan ......................... 29/8 Jan ......................... 12/9 SVENDBORG: Jan ......................... 2/8 Jan ......................... 16/8 Jan......................... 30/8 Jan ......................... 13/9 ÁRHUS: Jan ......................... 3/8 Jan ......................... 17/8 Jan ......................... 31/8 Jan ......................... 14/9 LENINGRAD: Hvassafell .............. 28/7 FALKENBERG: Amarfell ................. 10/8 GLOUCESTER MASS.: Jökulfell................ 1/8 Skaftafell ............... 22/8 HALIFAX, KANADA: Jökulfell ................. 2/8 Skattafell ............... 23/8 SKlÍttDEILD SAMBANDSINS Sambandshúsinu Pósth. 180 121 Reykjavík Sími 28200 Telex 2101 ^terkurog KJ hagkvæmur auglýsingamiðill! Frá Þjóðnitíð í Vestmannaeyjum Hve oft hefur Þjóðhátíð Vestmannaeyja verið haldin? — eftirGuðjón Ármann Eyjólfsson Um sogulegar villur segir Árni Magnússon handritasafnari áriö 1725: ,,Sv<> gengur það til í heimin- um, að sumir hjálpa erroribus (þ.e. vitleysum) á gang og adrir leitast síö- an vió að útryðja aftur þeim sömu erroribus. Hafa svo hvorir tveggja nokkuð að iðja." Mér virðist, að ein slík söguleg vitleysa sé nú komin á gang um hve oft þjóðhátíð Vestmannaeyja hefur verið haldin. Ég sá þetta fyrst í frétt um næstu þjoðhátíð í Morgunblaðinu 6. júlí sl., þar sem segir í fyrirsögn: „110. þjóðhátíð Vestmannaeyinga verður haldin um næstu verslunarmannahelgi." Þetta er síðan endurtekið í DV hinn 11. júlí, þar sem þrítekið er í smágrein: „eyjamenn halda nú þjóðhátíð í 110. skipti." Þetta var svo endurtekið í ágætum skemmtiþætti og kynningu um þá góðu þjóðhátíð í rás 2 í útvarpinu sl. sunnudag. Villan flýgur sem sé hratt um landið. Ég hélt satt að segja, að allir Vestmannaeyingar vissu betur, en svo bregðast krosstré sem önnur tré, segir þar. En hafa skal það sem sannara reynist segir hið fornkveðna og þess vegna þessar linur. Mér telst svo til, að þjóðhátíð Vestmannaeyja árið 1984 verði 84. í röð þjóðhátíða frá því hún fyrst var haldin árið 1874 í Herjólfsdal. Skal þetta nú rökstutt nokkru nánar, en aðalheimildir fyrir þessu eru: 1. Saga Vestmannaeyja I. bindi eftir Sigfús M. Johnsen, útg. ísafoldarprentsmiðja 1946, þar sem segir: „Þjóðhátíð sína héldu Vest- mannaeyingar í Herjólfsdal þjóð- hátíðarárið 1874, en í Dalnum höfðu aðalútiskemmtanir verið haldnar lengi. Var mikið um dýrð- ir í Dalnum 1874. Var meðal ann- ars haft þar sameiginlegt borð- hald, og hlaðið upp borð, er enn sér móta fyrir, af torfi og grjóti. Það er nú orðið föst venja frá því um aldamótin síðustu að halda £ hverju iri þjóðhátíð Vestmanna- eyja í Herjólfsdal, þar sem talið er, að bær fyrsta landnámsmanns- ins í eyjunum hafi staðið. Þjóðhá- tíðin var lengi haldin eftir miðjan ágúst og í fyrstu laugardaginn í 16. viku sumars eða viku fyrir Skerdag, er fýlaferðir byrjuðu, og milli heyanna og fýlaferða. Þessu hefur verið breytt nú." (Letur- breyting er min G.Á.E.) 2. Jóhann Gunnar Ólafsson, bæj- arfógeti ritaði margt og mikið um þjóðhátíðina í greinaflokki, sem birtist í Þjóðhátíðarblaði Vest- mannaeyja árin 1956—1961, og nefndist „Þjóðhátíðin frá fornu fari". Þar rekur Jóhann Gunnar, að í tíð Péturs Bryde, eiganda Tangaverslunar, upp úr miðri 19. öld fari fyrst sögur af því, að Eyjaskeggjar færu í Herjólfsdal til að skemmta sér, en hann bauð árlega samstarfsmönnum sínum í dalinn og „sparaði ekki til veit- inganna". í verslunarbókum Tang- ans frá 1859 má lesa, að Daltúrinn fyrir Bryde og kompaní kostaði 46 ríkisdali. Var það veruleg upphæð, þegar árslaun verslunarstjórans voru 250 ríkisdalir. Um þjóðhátíð Vestmannaeyja skrifar Jóhann Gunnar: „Hina fyrstu stórhátíð, þjóðhátíðina árið 1874, héldu Vestmannaeyingar há- tíðlega í Herjólfsdal." I almanaki Þjóðvinafélagsins er sagt frá þjóð- hátíð Vestmannaeyja með þessum orðum: „2. ágúst 1874. Þjóðhátíð í Herjólfsdal." Allítarleg frétt er um þessa fyrstu þjóðhátið i Þjóðólfi 31. ág- úst 1874 og segir þar: „Hátíðin fór fram með góðri glaðværð og með bestu reglu og urðu fáir ölvaðir." Jóhann Gunnar segir í sömu grein: „í samtíma blöðum eða alm- anaki Þjóðvinafélagsins er síðan ekki getið um þjóðhátíðarhald í Herjólfsdal fyrr en árið 1901." (Let- urbreyting G.Á.E.) I blaðinu ísa- fold, 9. október 1901, er frétt um þjóðhátíðina, sem haldin var 17. ágúst í ágætu veðri. 3. Eyjélfur Gíslason frá Bessa- stöðum ritaði minningar frá þjóð- hátiðinni 1901 og fleiri þjóðhátíð- um í Þjóðhátíðarblaðið 1980. Hann segir þar m.a.: „Þegar ég var aö alast upp í Eyjum, heyrði ég fullorðið fólk oft minnast á og segja frá þjóðhátíðinni 1874. Foð- ur mínum, Gisla Eyjólfssyni frá Kirkjubæ, sem þá var 7 ára gam- all, var hún mjög minnisstæð, en aldrei neyrði ég þá talað um aðrar þjóðhitíðir, sem haldnar hefðu verið fyrir aldamót í Herjólfsdal. (Let- urbreyting G.Á.E.) Sérstaklega var föður mínum minnisstætt borðhaldið í Herj- ólfsdal..." Þannig eru margar og öruggar heimildir fyrir þvi, að eina þjóðhá- tíðin, sem haldin er fyrír 1901, er fyrsta þjóðhátíðin, sem haldin var 2. ágúst 1874, þegar minnst var eitt þúsund ára byggðar i landinu. Frá 1901 og til ársins 1914 var þjóð- hátíð Vestmannaeyja haldin á hverju ári og eru heimildir um það í landsmálablöðum og dagbókum Austurbúðar, auk þess sem elstu menn muna enn þær þjóðhátiðir. Árið 1913 stóð kvenfélagið Líkn „Mér telst svo til, að þjóðhátíð Vestmanna- eyja árið 1984 verði 84. í röð þjóðhátíða frá því hún fyrst var haldin árið 1874íHerjólfsdal." og Fótboltafélagið, sem síðar var nefnt Knattspyrnufélag Vest- mannaeyja (KV), fyrir þjóðhátíð- inni, en knattspyrna var fyrst leikin í Vestmannaeyjum árið 1903. Kvenfélagið Líkn var stofn- að 1909 og starfar enn í dag af jafnmiklum krafti og þá — 75 ára afmælis minnst á þessu ári í Vest- mannaeyjum. Sumarið 1914, en fyrri heims- styrjöldin hófst þá um sumarið í júlí, féll þjóðhitíð Vestmannaeyja niður. Síðan hefur þjóðhitíðin verið haldin i hverju irí og mun vafa- laust og vonandi verða svo áfram. Eins og segir í einu Þjóðhátíð- arkvæði eftir Loft Guðmundsson: „þá verður aftur þjóðhátíð þrátt fyrir böl og alheimsstrið, jú, þú ert mættur Jón í Hlíð, jafnan hýr og sætur." Ollum heimildum ber saman um, að þjóðhitíðin féll niður iríð 1914. 4. Árni Árnason frá Grund skrifar í Þjóðhátíðarblaðið 1962: „Þj6ð- hátíð höldum við enn og árlega síðan 1901, að árinu 1914 undan- skildu. Þá féll hún niður." íþróttafélagið Þór sem var stofnað 1913 sá í fyrsta sinn um þjóðhátíðina 1915 eða '16. Árni frá Grund segir í fyrrnefndri grein, að Þ6r hafi séð um þjóðhátiðina 1915. „Eftir því sem ég bezt veit, tók íþróttafélagið „Þ6r" að sér, þá í fyrsta skipti, að halda þjóðhátið- ina." Og minnir, að hreinn ágóði af þjóðhátíðinni hafi orðið kr. 232 — „sem þótti offjár og ekki mátti hafa hátt um". Árni var Þórari og virkur íþróttamaður á yngri árum. Jóhann Gunnar heldur þvi fram, að Líkn hafi séð um þjóðhátiðina 1915 og Þór fyrst árið 1916. Ekki skiptir það máli. J.G.Ó. segir, að fátt sé kunnugt frá þjóðhátíð árin 1915—1921, en á þessum árum var þjóðhátíðin haldin eftir miðjan ágúst. íþróttafélagið Týr var stofnað árið 1921 og sáu iþrótta- félögin um þjóðhátiðina 1922, en keppendur í frjálsum íþróttum voru frá fjórum félogum: Knatt- spyrnufélagi Vestmannaeyja, Þ6r, Tý og Framsókn. Nokkru síðar var tekin upp sú venja, sem siðan hef- ur haldist, að iþróttafélögin tvö i Eyjum, Þór og Týr, hafa séð um þjóðhátíðarhaldið sitt hvort árið. Eru tekjur af þjóðhátíð ein aðal- tekjuvon félaganna og standa und- ir rekstri þeirra og öilum kostnaði fram til næstu þjóðhátíðar. í þessum hugleiðingum um þá merkilegu hátíð, sem þjóðhátíð Vestmannaeyja er, finnst mér rétt að víkja nokkuð að þeirri þjóð- sögu, sem gengið hefur um upphaf og tilefni þjóðhátiðarhaldsins i Herjólfsdal árið 1874, en þar sem oft áður hefur hver haft upp eftir öðrum. Sagan er á þá leið, að Vest- mannaeyingar hafi efnt til þjóð- hátíðar í Herjólfsdal, til að minn- ast þúsund ára íslandsbyggðar, vegna þess að þeir hafi ekki kom- ist til lands og þaðan til Þingvalla út af brimi við Landeyjasand. Haraldur Guðnason skjalavörður ritaði skemmtilega og fróðlega grein í Þjóðhátíðarblaðið 1979, þar sem hann hrekur þessa staðhæf- ingu og bendir réttilega á að hún stenst ekki. Haraldur greinir þar frá, að kjörnir fulltrúar Vest- mannaeyinga, þeir Arni Einars- son á Vilborgarstoðum og Þor- steinn Jónsson i Nýjabæ, hafi haldið á þjóðhátíðina á Þingvöll- um eins og ráðgert hafi verið, en hátíðin i Þingvöllum hófst 5. igúst eða þrem dögum síðar en Vest- mannaeyingar héldu sína þjóohátío í Herjólfsdal, 2. igúst Þessi fyrsta þjóðhátíð í Herjólfsdal var því langt frá því að vera haldin út úr einhverjum vandræðum eða af til- viljun vegna brims við sandana, þetta var vandlega undirbúin há- tíð. Fluttar voru ræður, tjöld reist og Dalurinn skreyttur og tókst sérstaklega vel eins og áður er að vikið. Hátíðina sóttu nær allir Eyjabuar, eða um 400 manns, en á íbúaskrá í Vestmannaeyjum voru þá544. Þessi athugasemd og hugleiðing um þjóðhátið Vestmannaeyja er orðin lengri en ætlað var, en ekki er noinn vafi á þvi, að þjóðhátíð Vestmannaeyja verður nú haldin í 84. skipti en ekki í 110. sinn eins og greint hefur verið frá í fjölmiðl- um. Tala þjoðhátíða fylgir því öld- inni og er það reyndar skemmtileg tilviljun, þó að rekja megi upphaf- ið til fyrri aldar, ársins 1874, þeg- ar „þjóðminningarhátíðir" voru haldnar um allt ísland. Þegar haldið verður upp á aldamótaárið 2000 verður þvi um leið hægt að halda upp á 100. þjóðhátiðina í Herjólfsdal. í sjálfu sér skiptir þetta ekki höfuðmáli. — Þjoðhátið Vest- mannaeyja mun vera ein elsta héraðshátíð landsmanna, en er þ6 alltaf jafn fersk, þannig að likast er því, sem verið sé að halda hana í fyrsta skipti í hvert sinn sem komið er í Herjólfsdal á þjóðhátíð. Allir bornir og barnfæddir Vestmannaeyingar, sem hafa átt sín æskuár í Vestmannaeyjum, minnast þjóðhátíðarinnar sem einnar af stórhátíðum ársins. Ef gott er veður er Herjólfsdalur ein- stakt hátíðarsvæði og hefur það sem vonlegt er verið lofað bæði í ræðu og riti. Þar haldast i hendur fornar og nýjar hefðir og áreiðan- lega er ekki ofmælt, að þar er haldin ein sérstæðasta útihátíð ís- lendinga, þegar vel tekst til með veður. „Undurfagra ævintýr ágústnóttin hljóð" orti Árni úr Eyjum (Árni Guð- mundsson frá Háeyri) um þj6ð- hátiðina og á hverju ári er ævin- týrið endurtekið. Með þessum lín- um sendi ég gömlum vinum í Eyj- um kveðjur og 6ska öllum Vest- mannaeyingum og ððrum hátíð- argestum gleðilegrar þjóðhátíðar. Gudjón Ármann Eyjólfsson er skólastjóri Stýrimannaskólans í Reykjarík. Viðskiptavinir athugið Breytt símanúmer okkar er 611991 og 611933 Wrigley's umboðið ÓLAFUR GUÐNASON HF. HEILDVERSLUN, AUSTURSTRÖND 3.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.