Morgunblaðið - 11.11.1984, Blaðsíða 30

Morgunblaðið - 11.11.1984, Blaðsíða 30
30 MORGUNBLADID, SUNMJDAGUR 11. NÓVEMBER 1984 Hér á eftirfara kaflar úr bókinni „Galina: A Russian Story", sem er vœntanleg á markað í Bandaríkjunum á nœstunni, en þetta er sjálfsœvisaga rússnesku söngkonunnar Galina Vishnevskaya. Hún og maður hennar, sellóleikarinn og hljómsveitarstjórinn Mstislav Rostropovich, voru bœði virtir listamenn í Sov- étríkjunum. En eftir langvarandi pólitískar árásir fluttust þau fyrir fullt og allt frá Sovétríkjunum árið 1974. I heimi söngkonu í Sovétríkjunum Það var verið aö sviðsetja nýja óperu í Bolshoi- -leikhúsinu „Desembrist- arnir" eftir Yuri Shaporin, og ég var oft viðstodd æfingarnar. Ég tók eftir því að ég var alltaf að hitta ókunnuga á æfingunum, fólk sem ég ekkert kannaðist við. Hverjir voru þeir, þessir hörku- legu menn, þöglir aðkomumenn í dimmum skotum salarins? Fljót- lega komst ég að því að þeir voru frá upplýsinga- og áróðursdeild Miðstjórnarinnar (Agitprop), að þeir áttu að hafa eftirlit með uppsetningunni, og að þeir voru að ganga fram af bæði tónskáld- inu og söngfólki með sífelldum kröfum sínum um breytingar. Þessir opinberu starfsmenn höfðu ekki minnstu tilfinningu fyrir list. Þeir hlustuðu aðeins á orðin. Þeir vildu að óperan sýndi fram á að aðalsmennirnir, sem efndu til mótmæla og voru drepn- ir á Þingtorginu í desember 1825, hafi í raun verið byltingarsinnar — verkamenn. Fjöldinn allur af „sendinefndum" frá Miðstjórn- inni sá æfingar á „Desembristun- um" áður en heimilað var að hefja sýningar fyrir almenning. Uppsetningin tok nokkur ár, og meðan á henni stóð tók sagan á sig algjörlega nýja mynd. Lyg- arnar drupu af allra vörum í sýn- ingunni. Þarna hafið þið „helgi- dóm listarinnar". Menningarmálaráðherra síðari hluta sjötta áratugarins var Nik- olai Mikhailov, sem áður hafði verið aðalritari miðstjórnar æskulýðssamtakanna Komsomol um margra ára skeið. Á æskuár- um hafði hann verið ofsafenginn afbrotamaður, sem skelfdi íbúa úthverfa Moskvu. Framkoma hans var jafn lítið áberandi og gáfur hans, og stundum i opin- berum móttökum þekkti ég hann hreinlega ekki aftur innan um allan fjöldann. Slava (Rostropovich) var vanur að ýta við mér og hvísla, „af hverju heilsar þú honum ekki?" „En hver er þetta?" „Ertu gegnin af vitinu? Þetta er Mikhailov." „Nú já, halló." Af öllum þeim kjánum, sem skipuðu þessa stöðu, held ég að hann hafi verið einna verstur. Það var hann sem fékk þá stor- kostlegu hugmynd að bæta inn á sýningarskrá Bolshoi óperum frá öllum þjóðalýðveldunum. „Sjáið til, óperur eftir rússnesku tón- skáldin Tchaikovsky og Glinka eru sýndar í Uzbekistan og Az- erbaijan, svo Bolshoi ætti á móti HOFUNDUR GALINA VISHNEVSKAYA Galina gretur meoan MstUlav rekur aögu vinar þeirra, útlagans og andspyrnumannsins Andrei Sakharovs. i blaoamannafundi í París. að sýna óperur eftir tónskáld frá Uzbekistan, Azerbaijan, Tadzhik- istan og öðrum hlutum Sovétríkj- anna utan Rússlands." Samkvæmt einkunnarorðum Khrushchevs: „Næsta kynslóð sovézku þjóðarinnar skal búa við kommúnisma," flæddu yfir Bolshoi 10 daga listahátiðir hvers sovézku ríkjanna á fætur öðru eins og faraldur. Á öllum þessum hátíðum fylltu hljómsveitir, söngflokkar og danshópar — þús- undir listamanna — leikhúsið og lömuðu alla starfsemi í hálfan mánuð í senn. Hætt var við svið- setningar, listamennirnir ráfuðu um án vinnu, sóttu launin sfn, og biðu þess að innrásinni yrði lokið. Ekki er unnt að ímynda sér hve margar milljónir rúblna hver þessara listahátíða kostaði. Hundruð nýrra búninga, prýddir gulli og eðalsteinum, glitruðu frammi fyrir Ieiðtogunum í stúk- unum. Raustir söngvaranna þrumuðu sameiginlega lofsöngva um flokkinn og ríkisstjórnina. Dansflokkarnir kepptust hver við annan við að spæna upp Bolshoi- sviðið. Loksins, að tíu dögum liðnum, hlutu verstu senuþjóf- arnir þá umbun, sem þeir sóttust eftir: verðlaun, titla, heiðurs- merki. Og daginn eftir voru þeir farnir, horfnir og gleymdir. Listamönnum í Sovétríkjunum er skipað í fasta launaflokka, sem miðast við stoðu hvers og eins og listgrein. Hagnaður eða tap leikhússins skiptir þar engu máli. Árið 1978 voru hæstu greiðslur til hljóðfæraleikara 180 rúblur. Fyrir söngvara voru þau 200 rúblur fyrir einkahljómleika, einnig þegar komið var fram á íþróttaleikvangi, sem tók mörg þúsund áheyrendur. í ferðum er- lendis fáum við okkar föstu Iaun endurreiknuð í erlendum gjald- eyri, þannig að ríkið greiddi i ör- læti sínu Richter, Oistrakh, Gil- els og Rostropovich heila 200 dollara fyrir hljómleika. Söngv- arar hlutu 240 dollara á þeirri forsendu að erfiðara væri að syngja en að draga boga yfir strengi eða berja píanónóturnar. í Bandaríkjunum er þetta nefnt „svitabúðakerf ið": að greiða eins litið og unnt er og krefjast eins mikillar vinnu og unnt er. ftg hef lesið það einhversstaðar að leikhússtjórar hafi verið látnir svara til saka fyrir svona fram- komu. En ( Sovétríkjunum eru listamenn reiðubúnir að gera hvað sem er til að komast utan. Og jafnvel við þessi þrælkunar- skilyrði er það gróðavænlegt fyrir þá að fara til útlanda. Fyrir marga — í dansflokkum, kórum og hljómsveitum — eru utanferð- ir í rauninni eina lifsafkomuleið- in. Sem dæmi má nefna að lista- fólk í dans- og söngflokkum Bolshoi-leikhússins hefur í mesta lagi 150 rúblur á mánuði. Þegar þetta listafólk kemur heim úr ferðalogum erlendis hefur það með sér ýmsa ódýra hluti, sem selja má með ágóða heima. Eftir margar svona leikferðir hefur þessu fólki tekizt að aura saman i kaup á íbúð. Hún er trúlega örlít- il, en hún er þeirra eign. Mér voru aðeins greiddir 240 dollarar fyrir tónleika þegar ég var ein á ferð. Þegar Bolshoi- leikhúsið sendi sýningarflokka utan, hlutu allir, utantekningar- laust — frá sviðsmönnum til ein- leikara — sðmu launin: 10 dollara á dag. Af þeim launum urðum við að sjá okkur fyrir nægum mat svo ekki liði yfir okkur af hungri á sýningunum. Það sem bjargaði mér var erlendi gjaldeyrinn, sem ég hafði lagt til hliðar i einka- ferðunum. Árið 1%9 stjórnaði Slava „Onegin" og „Stríð og frið- ur" fyrir Bolshoi, og fór í sýn- ingarferð til Frakklands, Austur- ríkis og Japans. Hann fékk engar aukagreiðslur fyrir stjórnunina — aðeins sömu 10 dollarana á dag og allir hinir. En hann gat komið fram aukalega sem einleikari. Á því lifðum við; aðrir listamenn voru ekki jafn lánsamir. Þegar sovézka farþegaþotan okkar lenti erlendis, streymdum við út úr henni eins og hópur flökkumanna með töskur og poka yfirfulla af eldhúspottum, hita- plðtum, sykri, niðursuðuvörum og öðrum matvælum, meðal annars kartöflum. Tilgangurinn var augljós: að eyða ekki nema dollar á dag í matvæli. Þegar Bolshoi var í París árið 1969 bjó hópurinn á hóteli skammt frá óperunni, og lyktina af kálsúpu og lauk lagði yfir allan Boulevard Haussmann. Innan fárra daga höfðu allir fastagestirnir flúið — þegar kveikt var á 400 hitaplötum sam- timis hafði rafmagnið farið af hótelinu, og Frakkarnir lögðu á flótta hræddir um að styrjöld væri skollin á. Það var furðulegt hve fljótir þessir fulltrúar „verkalýðsins" voru að finna leiðir til samskipta við ibúana. Daginn eftir lendingu, hvort sem það var á Italíu, í Frakklandi, Kanada, eða jafnvel Japan, sáum við okkur til undr- unar við komuna til æfingar í leikhúsinu að sviðsmennirnir voru farnir að „tala" (!) við þá innfæddu. Á hvaða máli? Það vissi enginn. En þegar leið á dag- inn vissu verkamennirnir og
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.