Morgunblaðið - 11.11.1984, Blaðsíða 54

Morgunblaðið - 11.11.1984, Blaðsíða 54
54 MORGUNBLAÐID, SUNNUDAGUR 11. NÓVEMBER 1984 Er óhugsandi að Arabar og Gyðingar geti átt samleið einhverntíma? LEON Uris er einn af þessum bók- uðu metsoluhöfundum og vs-ntan lega verður somu sögu að segja af þessari bók sem hér verður gerð að umtalsefni, „The Haj", og ýms- um öðrum. Flestir þekkja án efa Ezodus, sem einnig var gerð kvikmynd eftir. Nefna má Mila 18, QB VII og Topaz, að ðgleymdri Armageddon. Leon Uris skrifar þó ekki afþreyingarlMekur í þeim skilningi sem við leggjum í orðið, bækur hans eru nnnar að undan- gengnum miklum rannsóknum og undirbúningi og það eykur á gildi bóka hans, sem innihalda hvort- treggja í senn sagnfræði og sögu- þráð með mikilli spennu. Leon Uris hefur ritað í fyrri bókum sínum nokkrum um gyð- inga og sogusviðið í The Haj er Palestína. En svo bregður við að aðalpersónur í þessari bók eru allar af arabískum uppruna, þó að gyðingurinn Gideon Asch komi aö vísu einnig við sögu og það með afdrifaríkum hætti. Haj Ibrahim, ættarhöfðinginn í Taba í Palestínu þegar bókin hefst, verður vissulega eftir- minnileg persóna. Hann kemst í kynni við Gideon áðurnefndan og þrátt fyrir að þeir séu óvinir — vegna þess að hefðin og að- stæðurnar neyða þá til þess — tekst vinátta með þeim. Þaö verður Ibrahim mikil opinberun að kynnast Gideon og i rauninni leiðir til breytinga á lífsviðhorf- um hans, þótt hann fái ekki breytt atburðarásinni né harm- leiknum. Enda er Haj Ibrahim fastur og rigbundinn i klafa arabískrar siðfræði — Islam — sem Leon Uris hefur augsýnilega kynnt sér til hlitar. Það er með ólíkindum, hversu hann gerir skil hugsunarhætti araba og baráttu Palestínumanna, og þá ekki síst fjölskyldusamfélagi arabanna, sem er ósveigjanlegt og fylgir ekki takti timans. í kynningu útgefenda sem er Andre Deutsch-forlagið segir að Uris hafi á eftirminnilegan hátt sett sig inn i hugsunarhátt og gert hann skiljanlegri en áður svo og hversu hann dragi fram hina jákvæðu hliðar þeirra per- sóna arabískra sem hann lýsir. Það má vissulega taka undir, að Uris hefur þetta allt á valdi sínu, en á næstum óskilgreinanlegan hátt gerir hann hinn dæmigerða araba nánast að fáráði, sem er staðnaður i löngu liðnurn tíma, tekst ekki að brjóta sér né öðrum leið til framfara eða bættrar Þankar um nýjustu bók Leon Uris stöðu í lífinu. Leon Uris gerir þetta svo meistaralega, að það er liðið á bókina þegar lesandinn gerir sér í raun og veru grein fyrir því, hversu griðarlega mik- il áróðursbók The Haj er — gegn aröbum. Og þó, þessu fólki verð- ur vissulega vorkennt vegna þess hve fortiðin er þeim nærri en nútið og framtíð, vegna fjöl- skyldusamheldninnar og falla má í stafi yfir hinu samanneglda ættarsamfélagi. En virðingin fyrir hinni arabísku manneskju — einstaklingnum — hún fer fyrir litið að minnsta kosti ekki fyrr en enn hefur verið lengra lesið og maður hefur áttað sig á þessum persónum, sem við fyrstu sýn virðast svo svartar og hvítar. En fleiri litbrigði má skynja, sem betur fer. Það er Ishmael, sonur Haj Ibrahims, sem er eins konar sögumaður lungann úr bókinni. Hins vegar verður smáruglun hjá Uris þegar fer að líða að stofnun ísraelsríkis i bókinni. Þá tekur „sagnfræðin" hann tökum, svo að skáldsagan og spennusag- an hverfa i skuggann og þetta verður óneitanlega til að brjóta upp frásögnina. Haj Ibrahim hrekst til Vestur- bakkans með fjölskyldu sina þegar honum er beinlínis ógnað af aröbum — ekki gyðingum vel að merkja. Hann hrekst um og á illa ævi en missir þó ekki reisn sína sem höfuð fjölskyldunnar — að þvi er Leon Uris segir. En mér þótti Haj Ibrahim í meðför- um Uris smátt og smátt verða að því óhugnanlega nátttrölli, sem án efa vakir fyrir höfundi. Son- urinn Ishmael er þrátt fyrir menntun sín og fróðleiksþorsta og þrátt fyrir að hann sé af kynslóð, að ætla mætti að fyndi hvötina til að laga hefðina að nútiðinni — þó ekki verði gerð uppreisn gegn henni. En Ishmael ferst eins og aðrir, situr i bókar- lok geggjaður og mun ekki eiga sér viðreisnar von. Nada systir LeonUris hans brýst undan okinu á þann eina hátt sem hún getur — hún sefur hjá svona næstum því hverjum sem er og er skorin á háls fyrir vikið að skipan föður hennar. Bókin endar í limbó. Stríðið 1956 hefur geisað. Eiga arabar og gyðingar nokkurn tíma eftir að geta lifað saman í friði? Verð- ur nokkru sinni hægt að mjaka hinu arabíska mentaliteti á það stig, að þessir aðilar geti talast við eins og jafningjar og umfram allt — unað saman sem slikir? Svartsýni Leon Uris er mikil, Arabar — gyðingar, munu þeir aldrei getað unað ífriði? Forsiðan i Tbe Haj. hvort það á að kalla það raunsæi eða bölsýni veit ég svo sem ekki. Það er ákaflega erfitt að sætta sig við afstoðu höfundar til hins arabíska kynstofns þó svo að maður sé fylgjandi ísraels- mönnum og Israelsríki. Svo langt er gengið, að óhugnaðurinn og dapurleikinn situr eftir. Og maður byrjar strax að lesa bók- ina aftur. Svo ótrúlegur meistari Leon Uris. Margar hugsanir hljóta að vakna hjá lésanda við það sem ég vil kalla reynslu, sem hann gengur í gegnum við lestur The Haj. Sjálfsagt er að virða óskir Uris og telja að persónurnar séu flestar hugarfóstur hans sjálfs. Atburðarásin er það að nokkru leyti, þótt stuðst sé við sögulegar staðreyndir, þó eru þær stað- reyndir á þann veg, að þær má túlka á mismunandi vegu eftir því hver skoðun manns er á vandamálum Miðausturlanda. Það er hörmulegur boðskapur, sem Leon Uris ber fram i þessari bók: að steinrunnar hefðir ar- aba, stolt þeirra og mentalitet einsog það leggur sig, koma í veg fyrir að arabar geti yfirleitt átt samleið með einum né neinum. Það er ekki heldur lúrt á því i bókinni hversu mikil sundur- þykkja er milli araba innbyrðis, hversu Palestinumenn bera mik- ið hatur til íraka vegna grimmd- ar þeirra, Jórdana vegna þess að þeir eru eiginlega ekki til — heldur jórdanska þjóðin búin til af Bretum — og er út af fyrir sig nokkuð til í því — Sýrlendinga fyrir fláræði og svo mætti lengi telja. Mikill dómur er upp kveð- inn yfir aröbum í þessari bók, þrátt fyrir að hún leiði til kynnis við þá, sem hljóta að verða áhugasömum lesanda ihugunar- efni. Og það eru dapurleg sann- indi ef hin arabiska þjóðarsál er á þann veg sem Leon Uris lýsir í magnaðri bók sinni. KAUPMENN- VERSLUNARSTJORAR AVEXTIR IKUNNAR Bananar Det Monte — Appelsínur Outspan — Kiementinur Sataumas apénakar — EpH USA Extra Fancy — EpU frðnsk gul — EpU grasn Qranny Smith — Oönsk epli mgrkJ Msrte — Sítrónur •parwkar — Qrapefrult Jatta Yardin fliver — MeKmur spánskar gular — Vfnber spðnak gresn — Vfnber spðnek btá — Perur franskar — Khwl N.Z. — Ananas — Kókoshnetur — Kaki spénekt. Efnntg mrklð úrvat grajnmetls EGGERT KRISTJANSSOIM HF Sundagörðum 4, simi 685300. E4 bUÍVb í Kaupmannahöf n FÆST í BLAÐASÖLUNNI Á JÁRNBRAUTA- STÖOINNI, KASTRUPFLUGVELLI OG Á RÁDHUSTORGI
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.