Morgunblaðið - 11.11.1984, Blaðsíða 62

Morgunblaðið - 11.11.1984, Blaðsíða 62
62 MORGUNBLAÐID, SUNNUDAGUR 11. NÓVEMBER 1984 Birgir Björn Sigurjónsson hagfræðingur Leiöin byggir á samvinnu Hagfræðinga greinir ekki á um það að íslenskt hagkerfi hef- ur gengið í gegnum óvenjumikl- ar sveiflur á undangengnum ár- um og áratugum. Þetta er að sönnu einkenni allra hagkerfa sem byggja afkomu sina i ríkum mæli á fiskveiðum eins og við. Á árinu 1982 og fram á árið í ái hafa skakkaföllin e.t.v. verií með mesta móti, enda hafa farif saman minnkandi afl, óhagstæð- ari samsetning hans og rýrnandi verðlag. Þetta ástand hefur leitt huga margra til þess hvort unnt sé að brjótast út úr ógöngum sveifluhagkerfisins. Á sjötta áratugnum sáu ráða- menn óhagkvæmni einhæfninn- ar í framleiðsluháttum. Þá var lagður grunnurinn að stórvirkj- unum og stóriðjustefnunni. Hugsunin virtist rétt í byrjun. En reynslan hefur kennt okkur að afkoma stóriðju er samfelldur taprekstur ef eigandinn er er- iendur; að raforkuverðið er lágt; skattgreiðslur litlar; mengun taisverð og það sem verst er: við höfum lagt til besta virkjunar- kostinn fyrir þessa erlendu hagsmuni í stað þess að bjóða íslenskum athafnamönnum þessi vildarkjör til uppbyggingar á is- lenskum framleiðslufyrirtækj- um. Svo kom áratugur byggðasér- fræðinnar og sjóðanna. Ríkis- valdinu var beitt til að afla stórkostlegra fjármuna til upp- byggingar framleiðslu- og þjón- ustufyrirtækja um alla lands- byggðina til að jafna tækifærin. Þetta þýddi í raun að meðalaf- kastakrafa á framleiðslufjár- muni var lækkuð og menn græddu stórfé á staðsetningu. Mér blandast ekki hugur um það i dag að peningakerfi þjóðarinn- ar beið verulegan skaða af þeim verkum sem framkvæmd voru í nafni byggðastefnunnar. í stað þess að jafna á sanngjarnan hátt moguleikum sem allra flestra landsmanna færðu byggðapen- ingarnir fyrst og fremst stór- gróða til fárra braskara en stór- iðjustefnan og byggðastefnan hleyptu þjóðarbúinu í fádæma skuldaklafa. Þrátt fyrir ýmsar sveiflur í ytri skilyrðum eins og olíu- verðshækkanirnar, alþjóðlegar vaxtahækkanir, óhagstæðar verðhorfur á sjávarvörumörkuð- um og teikn á lofti um minnk- andi afla, jókst þenslan í ís- lenska peningahagkerfinu allt frá 1974 fram til 1982. Þá dundi yfir meiriháttar aflabrestur, afl- inn varð óhagstæðari að sam- setningu og verð á útflutningsaf- urðum féll. Þessi efnahags- skellur hefur á fjórum misserum náð stærðargráðunni 7—8 millj- arðar. Það voru skrifaðar sífellt fleiri ávísanir uppá óbreyttan fjölda fiska eða jafnvel fækkandi físka í sjónum. Meginorsök efnahagsvandans virðist þó ekki að mati ráða- manna í dag vera skipulag fram- leiðsluháttanna heldur verðbólg- an (sem var). Aðalorsök verð- bólgunnar er almennt rakin til þess að laun séu og hafi verið of há miðað við burðargetu at- vinnuveganna. Lausn verðbólgu- vandans hjá núverandi ríkis- stjórn byggist alfarið á því ann- ars vegar að draga úr kaupmætti launamanna til að minnka eftir- spurn þeirra og hins vegar styrkja enn betur tekjustofna fyrirtækja og fjármagnseigenda með skattalækkunum. Þannig hefur hlutdeild launamanna á íslandi orðið 10—15 prósentu- stigum minni af því sem ráðstaf- að er í þjóðarbúinu en i helstu iðnrikjunum, þar á meðal Bandaríkjunum. Þetta er auðvit- að aðalvandinn: skipting af- raksturs þjóðarbúsins er launa- fólki afar óhagstæð og sérhverri tilraun launamanna að bæta hlut sinn er i dag mætt með verkbönnum fyrirtækja og tekjutilfærsluaðgerðum ríkis- valdsins sem ganga á hlut launa- fólks. Mér sýnist að kominn sé tími til að ræða hvert sé hlutverk ríkisins í kjaramálum. Það er óhæfa að ríkio breyti öllum hlutaskiptareglum samfélagsins eftir frjálsa samninga með um- byltingu skattkerfa, gengisfell- ingum eða banni viö tilteknum þáttum kjarasamninga. Ég sé enga réttlætingu fyrir slíkum aðgerðum rikisins. Pólitfkusar eiga ekki að ráðskast með alla hluti. Verðbólgumarkmið ríkis- stjórnarinnar er ekki hafið yfir þær tekjuskiptareglur sem íaunamenn semja um við fyrir- tæki með frjálsum samningum. Rikið hefur þvert á móti skyldur að virða slíka frjálsa samninga. En ríkið hefur einnig skyldur gagnvart almenningi að fara vel með fé. í þessu samhengi ber að minnast þess að milljörðum króna hefur verið varið í óarð- bærar fjárfestingar fyrir al- mannafé, að milljarðar króna liggja í skattsvindli fyrirtækja; að ríkið greiðir starfsmönnum sínum undirmálslaun: Varla er til verri fjárfesting en illa laun- aður starfsmaður með mikla ábyrgð! Það verður að skapa samfélag sátta, andrúmsloft samvinnu og skilnings, i stað hinnar sívax- andi aura- og krónuhyggju. Með auknum skiiningi á kjörum hvers annars og nauðsynlegum starfsramma atvinnulífsins öðl- ast stéttirnar tækifæri til að byggja upp framtiðarriki á grundvelli almennrar velferðar. Við höfum verið á reki í gagn- stæða átt á undangengnum ár- um. Leiðin út úr ógöngunum byggir ekki aðeins á voninni um meiri fiskafla: hún byggir á við- tækri samvinnu. Birgir Björa Sigurjónsson hetur verið viA framhaldsnám í l.unrli. London School ofEconomiea og stundar nú nám riö Háskólann í Stokkhólmi. Hann starfar hjá BHM. V\ð f ramleióum KEDJUR fyrir allar ^ geróir bíla LANDVEiARHF SMIEUUVEGI66, PÓSTHÓIF20, 202 KÓFAVÖGI, S.9176600
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.