Morgunblaðið - 13.01.1985, Blaðsíða 28

Morgunblaðið - 13.01.1985, Blaðsíða 28
28 B MORGUNBLADID, SUNNUDAGUR 13. JANÚAR1985 LC I I IMI rVIKMyND/tNNA Bíóhöllin: — hin hrikalega framtíöarsýn George Orwells sýnd á næstunni STRÍÐ ER FRIOUR FRELSI ER ÁNAUÐ FÁFRÆÐI ER MÁTTUR Arið 1948 bjó breski rithöfund- urinn George Orwell til framtíöar- sýn, sem hann staðsetti á nýliönu ári, 1984. Þao var framtíöarsýn, sem skelfdi fólk með Stóra bróöur, Friöarráöuneyti, Ástarráöuneyti, Sannleiksráöuneyti, Gnóttarráöu- neyti og Hatursviku. Allt byggoist á tvihyggju. Friöarráöuneytiö sá um stríosrekstunnnm, Sannleiksráöu- neytíö útdeildi lyginni. Winston Smith var söguhetjan, síöasti maö- urinn í Evrópu sem þorði að hugsa. Áöur en Stóri bróðir hafði lokið sér af meö hann, trúöi hann eins og nyju neti aö 2+2 væru 5 og hann elskaði Stóra bróður. Hann haföi verið pindur í Astarráðuneytinu Árið 1956 var gerð kvikmynd eftir þessari sögu Orwells og hún hlaut vægast sagt slæma dóma. Ekkja Orwells, Sonia, varð svo miður sín aö hún tók myndina úr umferð þegar höfundarrétturinn rann út 1976 og tilkynnti aö hún myndi aldrei leyfa nokkrum manni að kvikmynda bókina aftur. Svo var þaö í ágúst 1980 aö lögfraeð- ingur frá Chicago, Marvin Rosen- blum aö nafni, heimsótti Soniu Orwell í þeirrl von aö geta talað um fyrír henni og fá hana til aö endur- nýja kvikmyndaréttinn á 1984. Hún var fræg fyrir hörku í þessu máli og þaö hafði þegar tekiö hann ár bara aö fá að sjá hana. Þrátt fyrir aö hann haföi lesiö allt þaö sem Orwell haföi skrifaö og var oröinn sérfræöingur í skáldsögum hans, ritgeröum og bréfum, sló þaö ekki á taugatitr- inginn á fyrsta fundi Rosenblums meö Soniu. „Þegar ég lenti á Heathrow var ég enn að hraðlesa smásðgur hans. Ég gat ekki vikiö þeirri hugsun frá mér aö hún myndi taka uppá þvi að spyrja mig einhverrar spurningar um verk Orwells, sem ég gæti ekki svaraö. Ég hólt hún myndi spyrja: „Hvað segir George á siöustu siöu i f jóröa bindi af feröasögum sínum? ... og ef ég vissi þaö ekki yröi ekkert úr neinu." En þótt hann væri vel stressaö- ur tókst Rosenblum aö sannfasra Soniu um alvöru erindis síns og aö kvikmynd hans myndi á engan hátt gera lítið úr bók eiginmannsins. Ytni hans borgaöi sig og skrifaöur var samningur en í honum lofar Rosenblum „aó gera allt sem í Smith er pyntaóur af hinum hrottafengna O'Brien, sem Rich- ard Burton leikur, en það var hans siðasta hlutverk é ævinni. minu valdi stendur til að forðast aö gera myndina í stii viö Star Wars eða 2001: A Space Odyssey eða hverskyns geimvisindamyndir og fariö veröur meö hina sérstöku áhrifatækni þannig aö hún yfir- gnæfi aldrei eða bregöi skugga á þema eða boðskap ..." í fyrstu heimtaöi Sonia aö fá aö fylgjast náiö með kvikmyndagerö- inni, en hætti viö þegar samningar voru undirritaöir, en það var gert á spitala 1. desember 1980, því Sonia var oröin alvarlega veik. Niu dögum síöar lést hún. Rosenblum var kominn með kvikmyndaréttinn en hann átti eftir aö yf irstíga töluveröa erfiöleika áö- ur en kvikmyndavélarnar tóku að snúast. Leíkstjórarnir Hal Ashby, Milos Forman og Francis Coppola afþökkuöu verkið. Og Rosenblum átti eftir aö neita nokkrum áhuga- sðmum leikstjórum. Hann viður- kennir aö hann hafi gert mistök í því: „Það hringdi í mig ungur leik- stjóri, sem sagöi mér hve mikiö hann langaöi að gera Nítjánhundr- uö áttatíu og fjögur og hann spuröi mig hvort ég vildi sjá nýju myndina hans, sem enn hafði ekki verið sýnd neins staöar. Mér þóttl myndin frábær, en hugsaöi sem svo: „Hvað ætli maöur hafi aö gera meö einhvern gersamlega óþekkt- an eins og þennan?" Leikstjórinn var Hugh Hudson og myndin var Chariots of Fire." Á endanum náöi Rosenblum samstarfi viö leikstjórann Mike Radford og framleiöandann Simon Perry og 2. apríl 1984 hófst gerö myndarinnar. „Það var spennandi tilhugsun aö fást viö þessa mýnd," segir Perry. „Ég las bókina þegar ég var 15 ára og hún haföi gífurleg áhrif á mig. Aö gera kvikmynd úr henni yröi víssulega erfitt, sérstak- lega á þeim stutta tíma sem viö höföum ef viö ætluöum að sýna hana á því ári sem hún fjallar um, en svona tækifæri fær maöur aö- eins einu sinni á lífsleiðinni." Það varö aldrei neitt rifrildi út af ráöningu í aöalhlutverkiö, Winston Smith, hetjuna og fórnarlamb al- ræöisríkisins. John Hurt var eini leikarinn, sem þeír Radford og Perry sögöu aö kæmi til álíta. Richard heitinn Burton var feng- inn í hlutverk O'Brien, vln Win- stons og hinn hrottafulla kvalara Edmond O'Brien og Donald Pleasence f hinni upprunalegu kvik- myndagerð af 1984 frá árinu 1956. Þyrlur eru hluti af hinu ttöðuga •ftirliti Stóra bróour. Múgurinn safnast saman á Sigurtorgi í 1984. Stóri bróðir flytur ávarp. John Hurt í hlutverki Winston Smith. hans. Það var ekki fyrr en myndin haföi veriö í framleiðslu um nokk- urn tima aö Burton ákvað aö taka aö sér hlutverkiö. Þá sagöi hann: „Mín fyrstu viðbrögö voru aö segja „nei" Ástæöan fyrir því aö ég skipti um skoöun var gott handrit og tækifæriö til að vinna meö John Hurt." Framleiöandinn Simon Perry segir: „í heimi Nítjánhundruö átta- tíu og fjögur er hver maður og hver kona undir stööugu eftirliti. Sjón- varpsskermar, sem eru í senn viö- og senditæki og komiö fyrir af Flokknum í hverju skúmaskoti og stundum risastórir, pumpa útúr sér áróðri í síbylju og um leið fylgjast þeir meö og skrá hverja hreyfingu, hvert orö og hverja hugsun. Þetta er heimur þar sem börn þjóna sem njósnarar ... þar sem tungumálið er eyðilagt á kerfis- bundinn hátt til aö þjóna „nýlensk- unni", máli sem er sérstaklega komiö í gagniö til að koma í veg fyrir aö fólk geti skipst á hugmynd- um ... þar sem sprengjur eru sí- fellt að falla á höfuöborgina án viö- vörunar og án þess aö nokkur vitt meö vissu hver óvinurinn er... og þar sém þúsundir fjðlskyldna hraöa sér reglulega út á Sigurtorg- iö til aö vera vitní aö opinberri af- töku sér til skemmtunar." Til aö skapa þessa veröld, hina svokölluöu Eyjaálfu, uröu kvik- myndageröarmennirnir aö finna upp sina eigin tækni, þar á meöal skermi, sem búa yfir ólíkt meiri myndgæöum en hinn venjulegi sjónvarpsskermur og auövitaö hina frægu ímynd alræöisins eins og Orwell reiddi hana fram, hina eilífu mynd foringjans, Stóra bróö- ur. „Framtiöarsyn Orwells er sem betur fer í fáu lík raunveruleikanum á þessu herrans ári 1984," segir Perry. „Eyjaálfa er hugarburöur." En hann er þó á þeirri skoöun aö sjá megi ýmislegt sameiginlegt meö veröld Orwells og heiminum í dag og segja megi að þjóðfélag höfundarins sé komiö á legg í mörgum löndum „En þegar allt kemur til alls er Nítjánhundruö áttatíu og fjögur um fólk og ekkert annaö," segir leik- stjórinn Radford. Og nú ætlar Bíóhöllin aö taka hana til sýninga. — aí.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.