Morgunblaðið - 24.02.1987, Blaðsíða 14

Morgunblaðið - 24.02.1987, Blaðsíða 14
14 MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 24. FEBRUAR 1987 Lánveitingar í Reykja- neskjördæmi bannaðar - þegar Steingrímur sat í stjórn Framkvæmdastofnunar eftírÓlafG. Einarsson Ritstjóri Tímans ritar grein í blað sitt laugardaginn 14. þ.m. til varnar formanni sínum og nú fyrsta manni á framboðslista Framsóknar á Reykjanesi. Tilefni varnarræðu ritstjórans, 3 manns á lista Framsóknar í Reykja- neskjördæmi, er viðbrögð Matthías- ar Á. Mathiesen, utanríkisráðherra, og Karls Steinars Guðnasonar, al- þingismanns, við sérkennilegu viðtali, sem birtist við formanninn, réttara sagt frambjóðandann, í Tímann þann 30. janúar sl. Með viðtali þessu hóf Steingrímur Hermannsson kosningabaráttu sína í nýju kjördæmi, Reykjaneskjör- dæmi. Viðtal þetta olli vonbrigðum, ekki í röðum frambjóðenda annarra flokka eða þingmanna, heldur meðal kjósenda almennt. Þeir höfðu búist við að forsætisráðherrann hefði ann- að til málanna að leggja en grunn- færnislegar ádrepur í garð þingmanna kjördæmisins. Við þingmennirnir máttum svo sem vita á hverju við ættum von. Ritstjórinn má hins vegar vita, að viðtalið við Steingrím er vottur um alveg nýjar baráttuaðferðir fram- bjóðanda í Reykjaneskjördæmi. Þingmenn kjördæmisins og fram- bjóðendur aðrir bera engan ugg í brjósti vegna framboðs Steingríms eins og ritstjórinn segir. Við höfum hins vegar hina mestu skömm á baráttuaðferðum hans vegna þess að þær eru óheiðarlegar. Við, sem í Reykjaneskjördæmi höfum háð kosningabaráttu í undan- gengnum kosningum, höfum oft barist hart, en ekki óheiðarlega. Við höfum aldrei svarist í neitt fóst- bræðralag um að gagnrýna ekki vinnubrögð hvers annars „til þess að fá að vera í friði", eins og ritstjór- inn orðar það svo smekklega. Við höfum haldið uppi málefna- legri gagnrýni hver á annan, en umfram allt höfum við starfað vel saman að lausn vandamála, sem upp hafa komið í kjördæminu. Auðvitað hafa einstakir þingmenn haft þar misjafnlega mikil áhrif, eins og gengur, og e.t.v. einnig sýnt misjafn- lega mikinn áhuga. En þeir hafa aldrei borið hver öðrum á brýn ónytj- ungshátt. Þess vegna hafa þeir heldur ekki ráðlagt neinum að forða sér í annað kjördæmi, þótt stundum hafi illa árað hjá einstökum fyrir- tækjum. Viðbrögð þau, sem birst hafa í blaðagreinum vegna viðtalsins við Steingrím, eru ekki árásir á þann sem bendir á vandann, eins og rit- stjórinn segir. Margskonar vandi, sem að kjördæminu hefur steðjað, hefur verið þingmönnum þess ljós. Hins vegar hefur forsætisráðherr- ann ekki gert sér rellu út af honum fyrr en nú. Lánveitingar í Reykja- neskjördæmi bannaðar Það væri verðugt viðfangsefni fyrir ritstjórann að kanna orsakir þess, hvernig komið er fyrir ýmsum fyrirtækjum í sjávarútvegi, ekki síst á Suðurnesjum. Til að létta honum þá rannsókn er sjálfsagt að benda hér á nokkur atriði. Eitt af fyrstu verkum vinstri stjórnarinnar 1971 var að koma á fót Framkvæmdastofnun ríkisins (1972). Fyrsti stjórnarformaður hennar var Ragnar Arnalds og með- al stjórnarmanna var Steingrímur Hermannsson. Þrír forstjórar voru ráðnir, einn frá hverjum stjórnar- flokkanna, Framsókn, Alþýðubanda- lagi og Samtökum frjálslyndra og vinstri manna. Á vegum Fram- kvæmdastofnunar var gerð svonefnd frystihúsaáætlun og hafist handa um að hrinda í framkvæmd upp- byggingu frystihúsanna og varið til þess miklum fjármunum, m.a. úr Byggðasjóði. Jafnframt var ausið fé til skipakaupa og margháttaðra ann- arra verkefna, margra hverra hinna þörfustu. Það verður þó ekki sagt um allar þær fjárfestingar, en verður ekki rakið hér. Vinstri meirihlutinn í stjórn Fram- kvæmdastofnunar, Steingrímur og félagar, gætti þess vandlega á þess- um fyrstu árum, að sem allra minnst fé rynni til Suðurnesja til uppbygg- ingar sjávarútvegs eða yfirleitt nokkurra annarra atvinnugreina. Til þess að tryggja það var gerð sérstök stjórnarsamþykkt, sem bannaði lán- veitingar í Reykjaneskjördæmi, nema til endurbóta á fiskiskipum. Hinir „ódýru" peningar fóru því framhjá Suðurnesjum en streymdu til annarra landshluta. Þar voru frystihúsin byggð upp fyrir þetta hagstæða lánsfé. A því kjörtímabili, sem nú er að líða, hefur orðið veruleg stefnubreyt- ing að því er varðar lánveitingar til Suðurnesja. Einkum hefur þetta breyst eftir að Byggðastofnun tók til starfa árið 1985. Þannig voru á síðasta ári lánaðar um 150 milljónir króna frá Byggðastofnun til ýmissa framkvæmda á Suðurnesjum. Breyt- ingin, sem orðið hefur er sú, að ekki er lánað einvörðungu til fyrirtækja í sjávarútvegi, heldur einnig.í iðnaði. Þetta aukna fjárstreymi hefur orðið án nokkurrar hvatningar frá forsætisráðherra. Hins vegar hefur sú ánægjulega breyting orðið, að því er virðist, að hann hefur fengið áhuga á Suðurnesjasvæðinu nú Ólafur G. Einarsson „Þingmenn kjördæmis- ins og f rambjóðendur aðrir bera engan ugg í brjósti vegna f ramboðs Steingríms eins og rit- stjórinn segir. Við höfum hins vegar hina mestu skömm á bar- áttuaðferðum hans vegna þess að þær eru óheiðarlegar." síðustu mánuðina. Því ber að fagna. Þannig segir hann í viðtalinu við Tímann 30. janúar varðandi togar- ann Gaut: „Ég vildi gjarnan beita mér fyrir því að togarinn verði heima." Þessi vilji hans dugði þó ekki til. Hverjir hafa ráðið í sjávarútvegsráðuneyti? Hverjir eru það, sem mestu hafa ráðið um stefnuna í sjávarútvegs- málum síðustu árin? Ritstjórinn ætti að athuga það. Og enn til að létta honum rannsóknarstarfið skal upp- lýst að frá 1980 hafa Framsóknar- menn farið með sjávarútvegsráðu- neytið, fyrst formaður flokksins, Steingrímur Hermannsson, og svo frá 1983 varaformaður flokksins, Halldór Ásgrímsson. En það er kannski skoðun ritstjórans, að þessir menn hafi mátt sín lítils. Þeirra dugnaður og áhugi á uppbyggingar- starfinu á Suðurnesjum hafi strand- að á „liðleskjunum", sem kjörnar hafa verið á þing fyrir Reykjanes- kjördæmi. Það er einnig nauðsynlegt fyrir ristjórann að rifja upp, hverjir hafa valdið því verðbólgubrjálæði, sem hér ríkti frá 1971 til 1983. Eina kjörtímabilið, sem einhver árangur náðist í baráttunni við verðbólguna var 1974-1978, þegar Sjálfstæðis- flokkurinn fór með stjórnarforystu. Sá árangur var að vísu eyðilagður í lok þess kjörtímabils af óábyrgri verkalýðsforystu. Steingrímur hrifinn af vinstri stjórn Baráttan stendur enn við þá drauga, sem vaktir voru upp á Fram- sóknaráratugnum. En forsætisráð- herrann segir í nefndu viðtali: „Ég verð að segja, að eftir því sem ég lít betur yfir Framsóknaráratuginn því stoltari verð ég." Þá veit maður það. Og spurður um líklegt stjórnar- mynstur eftir kosningar segir hann m.a.: „Mér líst að mörgu leyti vel á myndun vinstri stjórnar ef hún er ábyrg í efnahagsmálum." Vinstri stjórnir Framsóknarára- tugarins gera forsætisráðherrann æ stoltari eftir því sem hann hugsar meira til þess tímabils. En m.a.o. voru þær ekki allar ábyrgar í efna- hagsmálum? Það hlýtur að vera, þær voru allar undir forsæti Framsókn- ar, nema sú síðasta 1980—1983. Það sýnist því ljóst af þessu hver óska- stjórn Steingríms er eftir kosningar. Þetta er verðmæt vitneskja fyrir Suðurnesjamenn og raunar alla landsmenn. Sungið fyrir fugla Bókmenntir Jóhann Hjálmarsson Stefán Hörður Grímsson: TENGSL. Ljóð. Mál og menning 1987. Eindagar nefnist ljóð eftir Stefán Hörð Grímsson sem birtist í bók hans Hliðin á sléttunni (1970). í þessu ljóði er ort um „yfirburði" mannsins og „ríkidæmi" og er mik- illeika hans lýst með eftirfarandi hætti: „Hann er þegar orðinn skæð- asta meindýr jarðar./Vegna örrar tímgunar sinnar/er hann að eyða öllu lifandi og dauðu/á láði í lofti og legi." Meindýrið maður er viðfangsefni í Tengslum. f bókinni er fjallað um mengun í ýmsum myndum. Mest áberandi er efnið í fyrsta hluta bók- arinnar. Þar er að finna ljóðið Þögnuðuholt sem verður að teljast eins konar framhald Eindaga þótt það sé ekki jafn skorinort. Eg spái því að þetta Ijóð verði sígilt, það hefur alla burði til þess: Þegar þú gengur núna þessar beru klappir þessar urðir og blásnu mela sérðu nögur þínar þar sem þú gengur við hljóðnaðan fuglasöng horfha stíga tneðal ljósra birkistofna í liðnum ilmi skógar sem féll svo að þú fengir lifað sem af mannlegri náð ert á góðri leið með að brenna allt sem fram undan er og allar brýr að baki ¦ svo að skelfingu þinni lostin stígur engilsmynd þín upp úr lindinni og rifur ímyndun þína á hol Nú þekkjumst við bræðrungar þeysandi á læmingjum og hvorugur hefur farið úr skónum Hvasst fyrir tungl Að ganga við hljóðnaðan fugla- söng er ekki tilhlökkunarefni. Það er þess vegna sem rödd skáldsins verður átakanleg í ljóðinu Spör: „Steindepill steindepill/á þessari stundu/þolir bringa mín engan söng/nema þinn." „Eyðimarkafari" fær í þessu ljóði kveðju frá „kvöldroðastúlku", fugl og stúlka verða tákn þess sem við þórfnumst, lífs af holdi og blóði sem um leið er vængjaður andi. Næturbón er ákaflega ljóðræn eins og fleiri ljóð í Tengslum. Á sömu opnu og Næturbón er Nóv- embermorgunn sem byrjar með hinum dæmigerða ljóðræna hætti Stefáns Harðar og þeirri mystík sem honum er svo lagið að laða fram: „Morgunn þögull sem grunað vængjatak/yfir gruni um sokkið land". En þögnin er skyndilega rof- in og myndinni sundrað því að utan úr logndrífunni „maður nokkur ek- ur bíl/á negidum hjólbörðum/og með fullkomnum ljósabúnaði". Eftir að maðurinn hefur ekið „inn í eitt svartholið enn" erum við á ný köll- uð til vitundar um „vængjatak" skáldskaparins því að: „Á minning- arhof ófleyga fuglsins/hefur fallið austurlenzk sorg". Fuglar eru jafnan nálægir í fyrsta hluta Tengsla, en bókin hefst á Ijóði um fiðrildi (Húm) og Iýkur á ljóði um fiðrildi (Húm II). Það á að minna okkur á viðkvæmni lífsins og hverfulleik. Fegursta nótt í sumri er að sönnu hverful nótt. Stefán Hörður gerir dálítið af því í Tengslum að birta sama ljóðið I fleiri en einni gerð. Þetta má til dæmis segja um upphafs- og loka- ljóðið, en einnig að fyrri hluti þess birtist fremst í bókinni, en síðari hlutinn aftast. Ljóðin Flúðin og Að farga minn- ingu í þriðja hluta bókarinnar eru birt í sömu opnu og gætu verið sama ljóðið í tveimur útgáfum. Einnig er líklegt að Þá sé framhald Sunnudags, en þessi ljóð eru líka í sömu opnu í þriðja hluta. Stefán Hörður fer sínar eigin leiðir við röðun ljóða og uppbyggingu bókar, en allt hefur sína merkingu hjá honum þótt hún liggi ekki alltaf í augum uppi. Fyrsti hlutinn er sem fyrr segir um mengun, annar hlut- inn með mystískum ljóðum og þriðji hlutinn með ýmsum ljóðum og frjálslegri yrkisefnum. En í þriðja hluta er líka vikið að mengun og öll eru ljóðin með einhverjum hætti mystísk. Sum eru margræðari en önnur. Það er líka eðli ljóða Stefáns Harðar að þau birta okkur sífellt ný og ný sannindi, fá okkur til að uppgötva eitthvað nýtt í hvert skipti sem við lesum þau. Lesendur skyldu ekki láta sér detta í hug að ljóðin í þessari bók opnist við fyrstu kynni. Það þarf að lesa þau oft til þess að njóta þeirra. í Tengslum eins og fleiri bókum sínum virðist mér Stefán Hörður vera að túlka ýmsar hugmyndir um líf og framtíð mannsins á jörðinni '1^1 MkH 1 S'3S I f sr^ W&Mm Wm H. Stefán Hörður Grímsson um leið og hann tjáir hálfsögðum orðum mikla lífsreynslu þess sem vissulega hefur verið í háska stadd- ur. í sumum ljóðanna er þessu hvíslað að lesandanum, enda ólíkt Stefáni Herði að öskra. En það vantar síst af öllu kraft í þessi ljóð. Þau geta verið beinskeytt og mis- kunnarlaus, jafnvel nöpur eins og til dæmis Hátíðleg tugga þar sem ort er í senn um „yndi blindgötunn- ar" og „undur blindgötunnar", lífið sjálft, og komist að þeirri niður- stöðu að líklega sé „affarasælast/að sleikja útum". í Farvegum (1981) biður Stefán Hörður okkur um að syngja fyrir fugla í Ijóði sem er hvatning til að gæta þess vel sem náttúran hefur upp á að bjóða. Nú brýnir hann okkur á ný í Tengslum, syngur fyr- ir fugla og um fugla, ekki síst þá fugla sem kvaka í brjóstum manna. Sérstaða Stefáns Harðar Gríms- sonar verður enn augljósari með Tengslum. Hann hefur náð miklum árangri í þeirri vandmeðförnu list að segja hvorki of mikið né of lítið. Vel getur verið að einhverjum þyki ljóð hans gegn mengun áróðurs- kennd og sumum þykir kannski að í þeim ljóðum sem eru varla nema fáein orð sé hann að skopast að lesendum. Þá er því til að svara að vissulega er skáldinu mikíð niðri fyrir og við mörg mein að glíma, en lögmál skáldskaparins jafnan höfð í heiðri. Og hvað „skopið" varðar er blekking hins sanna skáldskapar alltaf fögur og án hennar myndi ljóðið sjálft kafna eða breytast í ritgerð. Tignarlegt málfar og vandað er meðal einkenna ljóðanna í Tengsl- um. Stefán Hörður sækir ýmislegt til ævintýra eins og þegar hann yrkir um dís sem hann biður að halda áfram í slæðunum sínum sjö. í ljóði með jafn ævintýralegu heiti og Brunnklukkan slær styðst hann líka við forna dansa: „Blíðan lagði byrinn undan". Stefán Hörður gæt- ir þess vel að ofbjóða ekki lesendum með tilvitnunum og of mörgum vís- unum í ævintýri og danskvæði. Ekki er heldur víst að þau ævintýri sem Stefán Hörður styðst við eða sækir orðalag til séu meðal hinna kunnustu. „Hvar sem þú ert ertu margt" stendur í Staðleysu. Frá þessu ljóði hvarflar hugur minn á ný til Flúðar- innar: Jl Dag nokkurn þegar skylduför er lokið kemur gestur þinn aftur róandi fyrir klapparnefið og leggst fast á árar. Og það faðmast skuggar við lendinguna. Skýringuna á þessu máttuga ljóði er að finna í Að farga minningu: „Sá sem kemur aftur/er aldrei sá sami/og fór."
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.