Morgunblaðið - 11.10.1987, Blaðsíða 60

Morgunblaðið - 11.10.1987, Blaðsíða 60
60 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 11. OKTÓBER 1987 EITT AR UÐIÐ FRA LEIÐTOGAFUNDINUM I REYKJAVIK EITT ár er í dag liðið frá því viðræður þeirra Ronalds Re- agan Bandaríkjaforseta og Mikhails S. Gorbachev aðal- ritara sovéska kommúnista- flokksins hófust í Höfða í Reykjavík. Þegar þær f réttir bárust að leiðtogarnir hefðu afráðið að eiga óvæntar viðræður hér á landi lögðu talsmenn beggja ríkja áherslu á að ekki væri að vænta sögu- legra afvopnunarsamninga að þessu sinni heldur væri fundurinn fyrst og fremst haldinn til að ræða stöðu af- vopnunarviðræðna fyrir væntanlegan leiðtogafund í Bandaríkjunum. Þegar fundur þeirra 12. október dróst á lang- inn tóku fjölmiðlar ýmsir að gera því skóna að sögulegir atburðir væru að gerast hér á landi sem marka myndu þáttaskil í afvopnunarviðræðum risa- veldanna. Því varð vart þó nokkurra vonbrigða er dyruin Höfða var upp lokið og ieiðtogarnir héldu til sín heima án þess að hafa gert með sér nokkurt sam- komulag né heldur ákveðið hvenær þeir ræddust við að nýju. Nú, ári síðar, er hins vegar ljóst að á leiðtogafundinum í Reykjavík var ýmsum hindrunum rutt úr vegi en jaf nf ramt skutu ný vandamál upp kollinum sem enn eru óleyst. Segja má með sanni að gangur afvopnunarvið- ræðna hafi verið með ólíkindum hraður og nú liggur f yrir bráðabirgðasamkomu- lag um upprætingu meðaldrægra og skammdrægra kjarnorkuflauga á landi, sem þeir Reagan og Gorbachev munu að öllum líkindum undirrita síðar í haust. Reagan og Gorbachev að störfum í Höfða ásamt aðstoðarmönnum sínum. Brautin rudd í átt að þýð- ingarmiklu samkomulagi eftir Asgeir Sverrisson „Leiðtogana greinir á um geim- varnir", sagði á forsíðu Morgun- blaðsins mánudaginn 13. október. Sagði þar ennfremur að leiðtogarn- ir hefðu rætt stórfellda fækkun meðaldrægra flauga bæði í Evrópu og Asíu auk þess sem rædd hefði verið fækkun langdrægra kjarn- orkuflauga. Mikhail. Gorbachev krafðist þess hins vegar að sam- komulag um þennan vopnabúnað yrði tengt samningum um takmark- anir á tilraunum með geimvopn. Þetta gat Reagan forseti ekki fellt sig við og kvaðst telja að slíkt sam- komulag myndi gera Bandaríkja- stjórn með öllu ókleift að vinna áfram að geimvarnaráætluninni. Reagan lagði á hinn bóginn til að uppsetningu varnarkerfa í géimn- um yrði frestað um tíu ár á meðan langdrægum kjarnorkuflaugum yrði fækkað á ári hverju. Gorbachev krafðist þess á móti að bæði ríkin myndu skuldbinda sig til að virða ákvæði ABM-sáttmálans svonefnda frá árinu 1972 um takmarkanir gagneldflaugakerfa í 15 ár jafn- framt því sem ákvæði hans varðandi tilraunir og rannsóknir yrðu hert. Þessi ágreiningur reyndist óleysan- legur. Fljótlega kom í ljós að leið- togarnir höfðu rætt flestallar hliðar vígbúnaðarmála á fundinum í Reykjavík. Höfðu þeir orðið ásáttir um að stefna bæri að upprætingu meðaldrægra kjarnorkuflauga í Evrópu og rætt helmingsfækkun langdrægra kjarnorkuflauga. „Núlllausnin" Sovétmenn hófu að setja upp meðaldrægar flaugar árið 1977 og tveimur árum síðar urðu aðildam'ki Atlantshafsbandalagsins sammála um að setja upp bandarískar kjarn- orkueldflaugar til að mæta þessari ógnun. Árið 1981 kynnti Reagan forseti fyrst „núlllausnina" svo- nefndu. Sagði hann að hætt yrði við að koma kjarnorkueldflaugun- um fyrir ef Sovétmenn fjarlægðu eldfiaugar sínar. Þessari tillögu vísaði Leonid Brezhnev þáverandi Sovétleiðtogi á bug. í maímánuði það ár tilkynntu Sovétmenn að nýj- um flaugum yrði komið fyrir í ríkjum Austur-Evrópu féllu NATO-ríkin ekki frá áformum um uppsetningu bandarísku flauganna í Evrópu. Stórveldin héldu áfram að kynna tillögur varðandi meðal- drægu flaugarnar en viðræðurnar sigldu í raun í strand allt þar til í janúar á síðasta ári er Gorbachev lagði til að öllum bandarískum og sovéskum meðaldrægum flaugum yrði eytt á fímm til átta árum. Til- laga Sovétleiðtogans var bundin því skilyrði að Bretar og Frakkar efldu ekki kjarnorkuherafla sinn. Mánuði síðar lögðu Bandaríkjamenn til að allar meðaldrægar flaugar yrðu upprættar og vísuðu á bug kröfum Sovétstjórnarinnar varðandi herafla Breta og Frakka. í september ákvað Sovétstjórnin að falla frá þessari kröfu og mánuði síðar var leið- togafundurinn haldinn í Reykjavík. Varðandi meðaldrægu flaugarn- ar urðu leiðtogarnir ásáttir um að Evrópuflaugarnar skyldu eyðilagð- ar en hvoru ríkinu skyldi heimilt að halda eftir 100 kjarnaoddum utan álfunnar. Þar með höfðu Sov- étmenn efnislega fallist á tillögu Reagans forseta um „núlllausnina" sem miðaði að þvi að hefta stór- fellda kjarnorkuvígvæðingu í Evrópu. Frumkvæði og áróður Ýmsir sérfræðingar um vígbún- aðarmál hafa funyrt að breytt afstaða Sovétstjórnarinnar til Evr- ópuflauganna hafi komið banda- rískum embættismönnum í opna skjöldu á leiðtogafundinum í Reykjavík. Bandarísku sendimenn- irnir og Reagan forseti hafi ekki verið nógu vel undirbúnir og þeir hafi ekki gert sér grein fyrir hversu Viðræður um meðal- og skammdrægar eldflaugar Hér á eftir verða raktar samningaviðræður Bandaríkja- manna og Sovétmanna um meðaldrægar kjarnorkuflaug- ar á landi, sem draga 1000 til 5000 km. Þær hófust árið 1981 og síðar bættust við skammdrægar flaugar, sem draga 500 til 1000 km. Nú hafa risaveldin gert með sér bráðabirgðasamkomulag um að flaugar þessar skuli uppr- ættar. 1977: Sovétríkin hefja uppsetningu SS-20-flauga sinna, sem hver um sig er búin þremur kjarna- oddum, til þess að leysa af hólmi skammdrægari SS-4- og SS-5- flaugar, sem aðeins bera einn kjarnaodd hver. Flaugarnar draga 5.000 km og geta þær því hæft hvaða borg í Evrópu sem er. 1979: Atlantshafsbandalagið ákveð- ur að koma fyrir 572 banda- rískum Pershing-2 og stýriflaug- um fyrir í Vestur-Evrópu, sem beint verður að sovéskum skot- mörkum. Um leið er lagt til að samið verði um allar meðaldræg- ar flaugar á meginlandi Evrópu. Sovétríkin hafna viðræðum og krefjast þess að Atlantshafs- bandalagið hætti við áætlun sína um uppsetningu flauganna. Samkomulag næst um viðræður eftir misserislangt þref. 1980: Fyrstu fundir samninga- nefnda ríkjanna hefjast, en eru árangurslitlir, enda Carter- stjórnin að renna sitt skeið. 1981: Reagan-stjórnin lætur un.dan þrýstingi Evrópu-ríkja um samn- ingaviðræður, þrátt fyrir efa- semdir Bandaríkjamanna um árangur slíkra viðræðna. Forseti Sovétríkjanna, Leonid I. Brez- hnev, stingur upp á svonefndri „frystingu" á uppsetningu kjarnaflauga í Evrópu. Ronald Reagan, Bandaríkja- forseti, stingur í staðinn upp á svokallaðri „núll-Iausn" — að meðaldrægar flaugar NATO í Evrópu verði niður teknar, geri Sovétmenn slíkt hið sama, en Brezhnev hafnar því. Viðræður um meðaldrægar flaugar hefjast í Genf hinn 30. nóvember. Bretar, ítalir og Vestur-Þjóð- verjar fallast á að hefjast handa við uppsetningu síðla árs 1983, en Belgar og Hollendingar halda að sér höndum fyrst um sinn. 1982: I mars tilkynnir Brezhnev um „frystingu" á uppsetningu SS-20 í hinum evrópska hluta Sov- étríkjanna. Ríkisstjórnir Vestur- landa segja hins vegar að ekki sé um mikla fórn af hálfu Sovét- manna að ræða; flytja megi flaugarnar frá Síberíu á nokkr- um klukkustundum. 1983: 14. nóvember koma fyrstu
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.