Morgunblaðið - 31.10.1987, Blaðsíða 42

Morgunblaðið - 31.10.1987, Blaðsíða 42
42 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 31. OKTÓBER 1987 -t Kaþólskt biskupaþing um hlutverk leikmanna eftír Torfa Ólafsson Fyrsta dag oktobermánaðar hófst í Róm þing kaþólskra biskupa um köllun og hlutverk leikmanna í kirkjunni. Það þing átti raunar að halda á síðastliðnu hausti en þar sem þá var talin nauðsyn á að halda aukaþing biskupa, var þinginu um hlutverk leikmanna frestað um eitt ár. Lauk þinginu í gær. Hlutverk og staða leikmanna í kirkjunni hafa verið mikið rædd síðastliðna tvo áratugi eða frá lok- um II. Vatíkanþingsins 1965. Á þessum rúmu 20 árum hefur orðið allmikil fækkun í prestastétt kirkj- unnar þótt dregið hafi úr henni upp á síðkastið, færri prestar látið af störfum og fleiri ungir menn innrit- ast f prestaskóla. Eftir Vatíkanþingið hófust mikl- ar hræringar í prestastéttinni. Að vísu hafði borið við áður að prestar sæktu um lausn frá embætti en það færðist miög í aukana eftir þingið. Mátti að sjálfsögðu búast við ein- hverju slíku því rót og umbyltingar hefjast að jafnaði þegar slakað er á reglum og aga, eins og tvímæla- laust gerðist á þinginu. Meðalaldur presta hefur hækkað töluvert og þótt fleiri nemendur hafi innritast f prestaskóla á síðastliðnum árum en á 7. og 8. áratugnum hafa prest- nemar horfið frá námi, kvænst og farið að vinna hin og þessi störf. Nokkuð hefur verið um að prestar hafi sótt um lausn frá embætti, stundum vegna löngunar til að stofna heimili en þó oftar vegna annarra ástæðna. Þó hefur dregið úr slíkum umsóknum enda hefur Jóhannes Páll II. páfi staðið fastar gegn þeim.en fyrirrennarar hans. Vafalaust á vaxandi heimshyggja sinn þátt í þessu losi innan presta- stéttarinnar. Mest hefur fækkun presta orðið í Vestur-Evrópu og Norður- Ameríku og er þar nú alvarlegur prestaskortur. Pólland hefur þó sér- stöðu meðal Evrópulanda. 30% af fjölgun presta í Evrópu varð þar 1979—1984. í rómönsku Ameríku hefur jafnan verið mikill presta- skortur. Ef við athugum hversu margir leikmenn eru „á prest" í kirkjunni þá voru þeir 2.069 árið 1984 miðað við allan heiminn. í Mið-Ameríku voru þá 7.698 leikmenn á prest, 920 í Norður-Ameríku og 1.181 í Evrópu. Hér á landi mun fjöldi kaþ- ólskra presta vera mestur í heimin- um, miðað við fólksfjölda, því hér gegna 11 prestar þjónustu við 1.800 leikmenn og eru því aðeins 163,6 leikmenn á prest. Fjöldi kaþólskra í heiminum var 855,6 milljónir 1984 og hafði þá fjölgað um 11 milljónir frá árinu áður. í Brasilíu voru kaþólskir fjöl- mennastir eða 118,5 milljónir, í Mexíkó 73,8 milljónir, á ítalíu 55,8 milljónir, í Bandaríkjunum 52,5 milljónir og í Frakklandi 46,6 millj- ónir. (Þessar tölur eru teknar úr hagskýrslun Vatíkansins fyrir 1984.) Meðan fjöldi presta var nægileg- ur á Vesturlöndum var hlutdeild leikmanna í störfum kirkjunnar heldur rýr og fólst helst í því að gangast fyrir ýmiss konar félags- starfsemi meðal safnaðanna. Haft er eftir amerískum biskupi að þá hafi prestað aðeins ætlast til þess af leikmönnum að þeir „hlýddu, bæðu og borguðu". En þegar prestaskortur fór að verða tilfmnan- legur fóru að heyrast raddir um að full þörf væri á að þjálfa leikmenn til ýmissa starfa enda reyndust þeir víða vera fúsir til að leggja kirkj- unni lið. Með því að taka að sér ýmis störf, sem prestar höfðu unnið áður, svo sem bókhald, bréfaskriftir og önnur skrifstofustörf, léttu þeir á prestunum svo þeir höfðu rýmri tíma til sinna starfa. Á Vatíkan- þinginu 1963—65 var hlutverk leikmanna í kirkjunni rætt og gefin út um það tilskipún 1965 þar sem postullegt starf leikmanna var talið mjög áríðandi fyrir kirkjuna enda hefði öllum kristnum mönnum verið veittur „hinn almenni prestdómur". Á árunum eftir Vatíkanþingið var meira rætt um ókvæni presta en áður. Róm hélt og heldur enn sem fyrr fast við það en þá var farið að leyfa kvæntum mönnum að læra prestleg fræði og þeim að því námi loknu veitt djáknvfgsla sem er síðasta vígslan fyrir prest- vígslu. Geta því djáknar unnið flest prestverk Snnur en hlýða á skriftir og helga altaríssakramenti og því létt mikið undir með önnum köfnum prestum. Hins vegar hafa ekki allir gömlu prestarnir verið hrifnir af því að eiga að fela þessum nýju aðstoðarmönnum hluta af störfum þeim sem þeim finnst enginn hafa heimild til að vinna nema þeir. Komið hefur fyrir í öðrum kirkju- deildum að kvæntir prestar hafi gengið í kaþólsku kirkjuna og óskað þess að vera þar prestar. Hafa nokkur brögð verið að þessu í ensku kirkjunni síðan fór að slakna þar á andstöðunni við prestvígslu kvenna. í því efni hefur kaþólska kirkjan verið ósveigjanleg, eins og hin orþ- odoxa. Þessum óskum presta hefur verið vel tekið og eru þeir nú einu kvæntu prestarnir innan kaþólsku kirkjunnar. Þó mun þeim ekkihafa verið falin störf sóknarpresta. Á það er rétt að benda að ókvæni presta er aðeins byggt á kirkjulögum en ekki kristinni kenningu og gæti kirkjan því breytt þeim lögum ef henni fyndist ástæða til þess. Ókvænis hefur verið krafist af kaþ- ólskum prestum síðan á 11. öld. Konur hafa látið meira til sín heyra síðustu tvo áratugina en nokkru sinni áður og hafa þær kraf- ist jafnréttis á við karla á þessu sviði sem öðrum. Segjast þær vera fullfærar um að vinna merkilegri störf í kirkjunni en skipuleggja bas- ará og bingóspil, gera við messu- klæði eða ganga í klaustur. Róm hefur þó jafnan litið á kröfur þeirra um prestvíglu sem hverja aðra fá- sinnu. Þó hafa konur í síauknum mæli annast ritningarlestur og ýmsa aðra þjónustu í kaþólskum messum og smástúlkur jafnvel þjónað við hlið kórdrengja með góðu samþykki sóknarpresta þótt Vatíkanið hafi ekki enn gefið út formlega heimild til slíkrar þjón- ustu. Engar stökkbreytingar Þessi og önnur vandamál hafa rædd á þingi því sem nú er lokið. Basil Hume, kardínáli í Englandi, lét þau orð falla í heimsókn sinni til Dublin á sl. hausti að þetta þing mundi að vísu varla skipta sköpun í sögu kirkjunnar en þó gæti það orðið „nýr áfangi á leið kirkjunnar til að skilja sjálfa sig og endurnýj- ast". Hann og fleiri vilja forðast að vekja of glæsar vonir þeirra sem óska gagngerðra breytinga á lífi og háttum kirkjunnar því ef svo færi að ekki yrði haldið lengra í frjálslyndisáttina fyrst um sinn, og kannski dregið eitthvað í land frá því sem nú er, gætu vonbrigðin orðin breytingamönnum þungbær. Um það er ekki að villast að íhaldss- amari öflin innan kirkjunnar telja að eftir Vatíkanþingið hafi verið gengið of langt í frjálslyndisáttina og verði nú að stinga við fótum og jafhvel herða eitthvað á klónni á ný, án þess þó að ganga í berhðgg við samþykktir Vatíkanþingsins. Vafalaust er kirkjunni það fyrir bestu að forðast allar öfgar í hvaða áttina sem er því einingu hennar verður að varðveita. Breytingar verða sjálfsagt á háttum hennar eftir því sem tímarnir krefjast en affarasælast er að þær gerist smám saman en ekki í stórum stökkum eins og raunin var á eftir Vatíkan- þingið. Dæmi um hvað slíkt getur haft í för með sér er svissneski bisk- upinn Lefevbre sem lýsti þingið vera markleysu eina svo og allar breytingar sem því fylgdu. Hann og fylgjendur hans syngja messuna enn alla á latínu samkvæmt gamla messuforminu frá 16. öld og neita afdráttarlaust að hlíta fyrirmælum kirkjustjórnarinnar. Undirbúningur að biskupaþing- inu sem nú er lokið hófst fyrir tveim árum með því að öllum biskupum var sent ítarlegt bréf um köllun og hlutverk leikmanna í kirkjunni og heiminum. Var ætlast tií þess að efni bréfsins yrði rætt í biskups- dæmunum og svarað spurningum sem S því voru til glöggvunar á við- fangsefninu. Það olli þó nokkrum erfiðleikum að málið á bréfi þessu var svo snúið og tyrfið að jafnvel Englendingar kvörtuðu undan erf- iðleikum við að skilja hina ensku þýðingu þess. Biskuparáðin sendu síðan til Rómar svörin við spurningunum og var vinnuskjal biskupaþingsins síðan byggt á þeim að sögn eh nið- urstöður biskuparáðanna, byggðar á svörunum, voru ekki birtar. Hlutur leikmanna Þingið hafa setið um það bil 230 biskupar, 20 aðstoðarmenn og 60 áheyrnarfulltrúar. Fimm aðstoðar- mannanna voru leikmenn en hinir prestar og systur. Af áheyrnarfull- trúunum voru 33 karlar, þar af 6 prestar, og 27 konur. Aðalritari þingsins var Jan Schotte, erkibis- kup frá Belgíu. Fyrir hönd Norður- landa sat það"Gerhjard Sehwenzer, Oslóarbiskup. Atkvæðisrétt höfðu einungis biskuparnir. Sú staðreynd blasir við að kirkjan kemst ekki hjá því að auka hlut- deild leikmanna í starfsemi sinni. Óvíst um framhald afvopnun- arviðræðna risaveldanna eftír Henry Brandon AÐ undanförnu hafa menn unnið að því hörðum höndum í Wash- ington að undirbúa leiðtogafund risaveldanna. Utanrikisráðherrum risaveldanna tókst ekki að leysa ágreining um ýms tæknileg atriði varðandi upprætingu meðal- og skammdrægra f lauga á f undi þeirra í Moskvu í síðustu viku. Ráðherrarnir höfðu einnig sett sér að ákveða dagsetningu fyrir næsta fund leiðtoga risaveldanna en það tókst ekki þar sem Sovétstjórnin setti það sem skilyrði að fyrir lægju drög að samkomulagi um gagneldflaugakerfi og fækkun lang- drægra kjarnorkuflauga. Fréttir herma að þeir hafi nú fallið frá þessari kröfu og leiðtogarnir muni koma saman tíl fundar fyrir áramót. Óvíst er um árangur þess fundar en ljóst er að verulega hefur miðað í samkomulagsátt á velflestum sviðum. Ef að líkuin lætur verður sáttmáli um upprætingu meðal- og skammdrægra flauga undirritaður þ.e.a.s. ef Sovétmenn setjá ekki fram ný skil- yrði likt og þeir gerðu á leiðtogafundinum í Reykjavík á síðasta ári og nú síðast i Moskvu. Reagan forseti kynnti fyrst hug- mynd sína um „núlllausnína" svonefndu árið 1981 og bauð að hætt yrði við uppsetningu banda- rískra kjarnorkuflauga í Evrópu gegn því að Sovétmenn tækju niður eldflaugar sínar. Sovétmenn reynd- ust ófáanlegir til að setjast að samningaborðinu allt þar til þeir Mikhail Gorbachev Sovétleiðtogi og Reagan forseti komu saman til fundarins fræga í Reykjavík. Þar voru risaveldin nærri því að ná sam- komulagi um „núlllausnina" en á síðustu stundu setti Gorbachev það sem skilyrði að jafnframt yrði sam- ið um takmarkanir tilrauna með geimvopn. Reagan gat ekki fallist á að fórna geimvarnaráætluninni og því lauk fundinum án samkomu- lags. Síðar lýsti Gorbachev sig reiðubúin til að semja um útrým- ingu meðal- og skammdrægra flauga óháð geimvörnum og náðu utanríkisráðherrar stórveldanna bráðabirgðasamkomulagi um þetta á fundi sfnum í Washington í síðasta mánuði. Urðu þeir ásáttir um að freista þess að ganga frá lokadrög- um samkomulagsins í Moskvu, sem leiðtogarnir myndu síðan undirrita á fundi í nóvember eða desember. Þetta fór á annan veg en efni stóðu til þar sem Sovétmenn settu geim- varnaráætlunina enn og aftur fyrir sig og kröfðust þess nú að fyrir lægju drög að samningi um tak- markanir tilrauna með þess háttar vopnabúnað og helmingsfækkun langdrægra kjarnorkuflauga áður en boðað yrði til næsta leiðtoga- fundar. Hingað til hafa hverfandi líkur virst á því að samkomulag náist um fækkun langdrægra flauga. Reagan hefur marglýst yfir því að ekki verði horfið frá tilraunum með ýmsan hátæknibúnað sem tengist geimvarnaráætluninni. Sovétmenn hafa jafnan krafist þess að sam- komulag um langdrægar eldflaugar hafi einnig að geyma ákvæði sem takmarki tilraunir með geimvopn. Því kom það bandarískum ráða- mönnum nokkuð á óvart er Eduard Shervardnadze, utanríkisráðherra Sovétríkjanna, kynnti þeim nýjar hugmyndir um þetta ágreiningsefni er hann ræddi við George Shultz utanríkisráðherra í Washington í síðasta mánuði. Shevardnadze lagði fram lista yfir þann búnað sem Sovétmenn telja sig geta fallist á að gerðar verði tilraunir með I geimnum. Sagði hann þetta þó bundið því skilyrði að Bandaríkja- stjóm félli frá svonefndri „rýmri túlkun" á ABM-sáttmálanum frá árinu 1972 um takmarkanir gagn- eldflaugakerfa og yrðu stjórnvöld vestra að skuldbinda sig til að virða „þrengri túlkun" sáttmálans í tíu ár. Shultz utanríkisráðherra sagði á fundi með utanríkisráðherrum Atlantshafsbandalagsins í Briissel um síðustu helgi að nokkuð hefði miðað í samkomulagsátt um fækk- un langdrægra eldflauga á fundi hans og sovéskra ráðamanna í Moskvu en ef marka má yfirlýsing- ar hans og Reagans forseta er það ófrávíkjanleg krafa Bandaríkja- stjómar að áfram verði unnið að tilraunum með geimvopn. Yfírburðir Sovétmanna Ráðamenn í varnarmálaráðu- neytinu telja óráðlegt að hefja viðræður sem leitt geta til stórfellds niðurskurðar kjamorkuheraflans. Þar sem Sovétmenn njóta yfirburða á sviði hefðbundins vígbúnaðar myndi slíkur niðurskurður þjóna hagsmunum Sovétmanna, einkum og sér í lagi í Evrópu. Paul Nitze, helsti ráðgjafí Shultz utanríkisráð- herra á sviði vígbúnaðarmála, er einn þeirra sem hefur leitt þennan ótta hjá sér. Hann telur unnt að ná samkomulagi um tilraunir á sviði geimvama og greiða þannig fyrir samkomulagi um fækkun lang- drægra flauga. Hann hefur sagt að unnt væri að skilgreina þann búnað sem leyfilegt væri að gera tilraunir með og þann sem ekki væri leyfilegt að þróa og smíða samkvæmt ákvæðum ABM-sátt- málans. Sovétmenn leggja til að tilraunir í geimnum með ýmsan búnað svo sem spegla og örbylgju- vopn verði takmarkaðar og samið verði um umfang tilrauna með ann- an búnað sem heyrir geimvörnum til svo sem leysigeisla. Þar virðist ekki bera mikið á milli. Starfsmenn varnarmálaráðu- neytisins eru á hinn bóginn ósammála Nitze. Þeir teija ein- göngu raunhæft að semja um takmarkanir tilrauna með geim- vopn og helmings fækkun lang- drægra flauga ef Sovétmenn fallast jafnframt á niðurskurð hins hefð- bundna herafla. Menn efast vissu- lega um að Sovétstjórnin reynist reiðubúin til að fallast á nægilegar tilslakanir varðandi geimvamartil- raunir. Á hinn bóginn er ekkí vitað hversu langt Mikhail Gorbachev er reiðubúinn að ganga til að ná fram samkomulagi um fækkun lang- drægra eldflauga, sem eru ógn- vænlegustu kjamorkuvopnin. Sovéskir ráðamenn hafa þegar látið að því liggja að þeir séu reiðu- búnir til að skera hefðbundinn herafla niður um helming geri riki Atlantshafsbandalagsins slíkt hið sama. Ekki er með öllu óhugsandi að þeir reynist reiðubúnir til að samþykkja að slík fækkun verði ekki jöfn. Staðreyndin er sú að þeir haf a mun fleiri menn undir vopnum en ríki Atlantshafsbandalagsins og ráða auk þess yfir mun fleiri skrið- drekum og fallbyssum. Markmið Gorbachevs Þótt það sé öjdungis óvíst hvort Sovétmenn reynast reiðubúnir til að ganga að kröfum Bandaríkjanna og NATO til að ná fram samkomu- lagi um fækkun kjamorkuvopna um niðurskurð hins hefðbundna herafla og bann við framleiðslu efnavopna, sem einnig hefur verið rætt með góðum árangri, þá er það engan veginn útilokað. Sérfræðinga grein- á
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.