Morgunblaðið - 06.09.1988, Blaðsíða 20

Morgunblaðið - 06.09.1988, Blaðsíða 20
20 MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 6. SEPTEMBER 1988 Framtíð sjávarútvegs - hver verður hún? eftír Svanfríði Jónsdóttur Þegar efnahags- eða hagstjórn- arvandi okkar íslendinga nær þeirri stærð að stjórnmálamenn og fjöl- miðlar taka til að fjalla um hann, þegar hugsanleg „lausn" efnahags- vandans yfirskyggir alla aðra um- ræðu í landinu þá er sjávarútvegur- inn alla jafna í lykilhlutverki. Vand- inn stóri virðist eiga þar upphaf sitt jafnt sem endi og gildir þá einu hvort um er að ræða vanda vegna verri ytri skilyrða eða vanda vegna hagstjórnar hér innanlands. Nú vakna menn rétt einu sinni upp við vondan draum. Saltfisk- vinnslan sem gekk svo glimrandi undanfarin ár er að sigia í tap, en afkoma hennar er misjöfn eftir landsvæðum. Frystihúsin um allt land eru hins- vegar farin að tapa og það miklu. Talað er um 12% á þetta fræga meðalhús sem enginn veit hvar er staðsett, en menn geta þá rétt ímyndað sér hver staðan er sum- staðar. Staða frystihúsanna er að ýmsu leyti þannig að tæpast er hægt eða sanngjarnt að tala um frystihús sem sjálfstætt fyrirtæki. Skulu ástæður þess nú raktan 1) Frystihúsin selja vöru sína í gegnum tvö stór sölusamtök, Sambandið og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Samtökin eiga síðan og starfrækja verk- smiðjur og söluskrifstofur í Bretlandi og Bandaríkjunum. f versmiðjunum er hluti afurða frystihúsanna unninn frekar, þ.e. hluti afurðanna er iðnaðar- hráefni. Sölusamtökin sjá um markaðinn og semja um verð. Þau sjá jafn- framt um vöruþróunarstarf. Frysti- húsin fá siðan upplýsingar um birgðastöðu, þar sem hægt er að sjá hvaða pakkningar vantar helst, hvað hreyfíst mest og hinsvegar fá þau verðskrá yfir framleiðsluvör- urnar. Af þessu fyrirkomulagi leiðir að stjórnendur frystihúsanna hafa ekki yfirsýn yfir markaðinn og þær breytingar sem þar kunna að vera í farvatninu. Framleitt er eftir birgðaskýrslum og verðskrám sem kunna að breyt- WORD PERFECT 12.-15. september HÆTTA A STAFSETNINGARVILLUM OG RITVILLUM H VERFUR NÁNAST EF ÞÚ BEITIR WORD PERFECT WORD PERFECT inniheldur m.a. orðabók með 106.000 íslenskum orðum, sem auka má við eftir þörfum notenda. Allar valmyndir og skipanir eru á íslensku. EFNI: Skipanir kerfisins • Æfingar í notkun Word Perfect • Möguleikarorðasafns • Helstustýri- kerfisskipanir. LEIÐBEINANDi Ragna SigurðardóttirGuðjohnsen, ritvinnslukennari. TÍMIOGSTAÐUR: 12.-15. september kl. 8.30-12.30 í Ánanaustum 15. SÍMI: 621066 Stjórnunarfélag íslands TÖLVUSKÓU Ánanaustum 15 Simi 6210 66 Fyrirliggjandi í birgðastöð SVARTAR OG GALVANISERAÐAR PIPUR Samkv.Din 2440 Magnafsíáttur og greiðslukjör við allra hæfi! ooo°ooo° oQOo Sverleikar: svart, 3/8 - 5" galv., 3/8 - 4" Lengdir: 6 metrar SINDRAA^STALHF BORGAR7ÚNI31, SÍMAR 27222 & 21684 ast og dæmi eru um núna að fram- leitt hefur verið í góðri trú eftir verðskrá sem síðan hefur verið breytt og látin virka á þegar fram- leidda vöru. Slík áföll hafa húsin tekið á sig af fullum þunga og menn horft á birgðir lækka á einni nóttu um milljónir. 2) Flest frystihús kaupa og vinna heila togarafarma af blönduð- um, misgömlum afla. Sérhæfing er því nánast útilokuð. Staðan er einnig þannig að þegar mest berst að, t.d. yfir sumartímann, að útilokað er að framleiða þá vöru sem e.t.v. væri hagstæðast því keyra þarf mikið magn gegn- um húsin á stuttum tíma og vinnuaflið er að stórum hluta unglingar og börn. 3) Tekjur frystihúsanna ráðast ekki einvörðungu af framan- greindum þáttum, þ.e. því verði sem sölusamtökin hafa, og hvað framleitt er, heldur einnig af skráningu gengis, þ.e. hve margar krónur fást fyrir doliara og pund til að mæta innlendum kostnaði. Þannig er afkoma þeirra stór- lega háð því — í buliandi verð- bólgu, þ.e. linnulausum hækk- unum kostnaðarliða — hvemig gengið er skráð. Og vegna þess að genginu var haldið niðri „með handafli" á sama tíma og til- kostnaður jókst, tókst húsunum ekki að laga stöðu sína í góðær- inu. H áu verðin runnu beint í gegn og í flestum tilfellum í vaxtagreiðslur. Því er ekkert borð fyrir báru nú. 4) Eignarhald margra frystihúsa er með þeim hætti að þau halda áfram rekstri eftir að þau ættu m.v. rekstrarstöðu að vera búin að loka. Jafnframt gegna þau lykilhlutverki í atvinnulífi fjöl- margra byggðarlaga. Rekstur- inn er þá auðveldaður með fyrir- greiðslu af hálfu viðkomandi sveitarfélags og skuldum breytt í hlutafé. Þannig renna þeir pen- ingar sem fara eiga til sameigin- legra þarfa íbúanna í gegnum frystihúsin og áfram inn í kerf- ið. Slík sveitarfélög þurfa enga tilskipun frá ríkisvaldinu um að draga saman seglin í fram- kvæmdum. Undanfarin ár hefur reglulega mátt sjá um það skrif og vangavelt- ur hvort stjórnendur fyrstihúsanna ætluðu nú ekki að fara að taka til hjá sér svo afkoman verði betri. í ljósi þess sem að framan er rakið má vera ljóst að svigrúm ein- staka húss er harla lítið. Reynt hefur verið eftir hugviti og peninga- legri getu að tæknivæða húsin og auka framleiðni. Síðan verið horft til almennra efnahagsráðstafana, s.s. fiskverðs, vaxta og gengis. Varðandi tekjurnar virðist fyrst og fremst horft til gengisskráning- ar. Það hvernig til tekst með mark- aðssetningu og sölu virðist hafið yfir gagnrýni, í mesta lagi að frysti- húsamenn hvísli um sofandahátt og værð yfir sölusamtökunum. Þau hafa sitt á þurru. Litlar breytingar eru sjáanlegar, þrátt fyrir gjör- breyttar aðstæður frá því þau voru stofnuð bæði í samtökum og fjar- skiptatækni. Hvar eru breytingarnar? Breytingar virðast ekki á döfinni meðvitað varðandi frystihúsin. Samt sem áður eru breytingar, nán- ast bylting, f fullum gangi innan sjávarútvegsins. Þeim ráða ýmist örvæntingarfullar tilraunir til að auka tekjurnar eða framsýni ein- stakra manna. Það er þó Ijóst að margt af því sem nú er að gerast, gat vart gerst fyrr vegna m.a. tækni og samgangna. En lítum yfir sviðið. 1) Útflutningur ísaðs afla í gámum gerir það að verkum að skip þurfa ekki að sigla með allan aflann ef menn vilja freista gæfunnar á erl. fiskmörkuðum. 2) Frystingin er að færast út á sjó, stjórnlaust. 3) Fiskmarkaðir eru orðnir stað- reynd og í gegnum þá ættu for- sendur til sérhæfingar að vera til staðar og þar með forsenda fyrir skaplegum vinnutíma og betra skipulagi í framleiðslunni. '",:'*i:jj.m Svanfríður Jóuasdóttir „En víkjum þá aftur að stöðunni í dag. Staðan er orðin það bág, að ef ekki verður gripið til aðgerða strax munu húsin loka hvert af öðru og spurning hve mörg geta þá opnað aftur. Efbeðiðereðaeitt- hvert hálfkák, sem ekk- ert endist, verður nið- urstaðan munu önnur öfl en heilbrigð skyn- semi ráða því hvort það verða tæknivæddustu og bestu húsin og/eða e.t.v. hús sem eru meg- in uppistaða atvinnulíf s í heilu byggðarlagi sem lifaaf. 4) Flutningur á ferskum sjávaraf- urðum með flugi — beint á markað — fer vaxandi. En víkjum þá aftur að stöðunni í dag. Staðan er orðin það bág að ef ekki verður gripið til aðgerða strax, munu húsin loka, hvert af öðru og spurning hve mörg geta þá opnað aftur. Ef beðið er eða eitthvert hálfkák, sem ekkert endist verður niðurstaðan, munu önnur öfl en heilbrigð skynsemi ráða því hvort það verða tæknivæddustu og bestu húsin og/eða e.t.v. hús sem eru megin uppistaða atvinnulífs í heilu byggðarlagi sem lifa af. Það þarf því að grípa til aðgerða sem bæði grípa á bráðum vanda og horfa til framtíðar. Hvað á þá að gera? 1) Lækka vexti. Það stenst enginn atvinnurekstur 9—12% raun- vexti. Það á ekki bara við um sjávarútvegsfyrirtæki, þau eru ekki endilega á því sviði fyrir- tækin sem ýmist eru að fá greiðslustöðvun eða lýsa sig gjaldþrota þessar vikurnar. For- senda þess að eitthvað gangi upp er auðvitað hagstjórn sem tekur mið af íslenskum aðstæð- um í stað æfínga með skóla- bókakenningar. 2) Hluta af skuldum verði breytt í hlutafé í viðkomandi fyrirtækj- um og eiginfjárstaða þeirra þannig styrkt. Bankar og sjóðir taki það á sig, og axli þar með sína ábyrgð af því hvernig kom- ið er. Við gætum t.d. hugsað okkur varðandi bankana að sá mismunur sem hefði verið á 3% raunvöxtum og því sem fyrir- tækin hafa greitt 1987 og 1988 yrði það sem horft yrði til. Þar sem bankar mega ekki eiga fyr- irtæki í rekstri væri eðlilegast að bæði þeir og viðkomandi sjóð- ir afskrifuðu þetta fé og að í fyrirtækjunum færi félag starfs- manna með þetta nýja hlutafé. Mér finnst það hinsvegar sið- CINT.rlREGISTEn
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68