Morgunblaðið - 14.05.1989, Blaðsíða 13

Morgunblaðið - 14.05.1989, Blaðsíða 13
MORGUNBLAÐIÐ •'i'!/ 'i!'' ;r-ioi/ SUNNUDÁGUR 14. MAÍ 1989 13 MAMJEL ANTONIO NORIEGA III KSIIOI IHV.l Eitur- lyfjaein- valdurinn VIÐBÚNAÐUR Bandaríkjamanna og hætta á íhlutun virðast ekki fá breytt þeim ásetningi Noriega hershöfðingja, valdamesta manns Panama, að láta frambjóðanda sinn í kosningunum um síðustu helgi, Carlos Duque, taka við forsetaembættinu. Flestir virðast sammála um að brögð hafi verið í tafli í kosningunum og Duque hafi hlotið minna fylgi en andstæðingur hans, Guillermo Endara, þótt sí jórnin héldi öðru fram. Síðan lýsti hún úrslit kosn- inganna ógild. Herinn virðist hollur Noriega og fátt virðist geta ógnað honum nema því aðeins að Bandaríkjamenn grípi í taumana. Gæfan hefur ekki verið hliðholl Bandaríkja- mönnum í þessum hluta heims að undanförnu. Kontra-skæuruliðar í Nicaragua virðast ramba á barmi upplausnar þrátt fyrir stuðning bandarísku stjómarinnar og stjórn sandinista hefur treyst sig í sessi. Uppreisn- armenn í El Salvador hafa enn ekki verið brotnir á bak aftur og ófremdarástand ríkir í landinu. Lýðræðisleg ¦¦¦¦¦¦¦¦ stjórn miðju- manna þar, sem Bandaríkjamenn hafa stutt, beið mikinn ósigur fyrir mönnum lengst til hægri í marz. Önnur valdaránstilraunin á einu ári var gerð í Guatemala í vikunni. í Panama hefur Noriega átt í útistöðum við Bandaríkjamenn í eitt og hálft ár. Hann skákar í því skjólinu að Panama-skurður er einhver mikilvægasta siglinga- leið heims og í ár verða tímamót í sögu hans. Samkvæmt samningi frá 1978 eiga Panamamenn að taka við rekstri skurðarins í áföngum fyrir 1999 og í lok þessa árs eiga þeir að skipa formann í nefnd, sem stjórnar rekstrinum. Fastlega hefur verið búist við því að Noriega skipi einn af skjól- stæðingum sínum stjórnanda skurðarins. Því hefur lengi verið spáð að hann muni nota auknar tekjur af Panamaskurði til að hygla stuðningsmönnum sínum og treysta sig í sessi. Um hann hefur verið sagt að græðgi og metnaðargirnd hafi stjórnað gerðum hans alla tíð og hann hafi alltaf óttazt að verða hafnað. Hann hefur komizt áfram með blekkingum, svikum og mis- kunnarleysi og sýnt sérstaka hæfni í að halda velli, þótt á móti blási. Hann hefur verið kall- ður „eiturlyfja- einvaldurinn", en landar hans hafa uppnefnt hann „ananasfésið", því að hann er með hrjúfa andlitshúð og andlitið er alsett örum eftir graftarbólur. Manuel Antonio Noriega er fæddur um 1934 í fátækrahvérf- inu Barrio Santana í Panamaborg. Fjölskylduvinir hafa sagt að faðir hans hafi verið bókhaldari, en flestir teh'a að hann hafi annað hvort fæðzt utan hjónabands eða orðið að sjá um sig sjálfur frá unga aldri. Samkvæmt einni heimild kom móðir hans honum fyrir á munaðarleysingjahæli þeg- ar hann var fimm ára gamall. Noriega var góður námsmaður og gekk í bezta framhaldsskóla Panama. Vinum sínum sagði hann að hann vildi annað hvort verða sálfræðingur eða forseti Panama. Fjárhagurinn leyfði ekki nám í læknaskóla, en hann hafði svo góða hæfileika að hann fékk styrk til náms í herskóla í Perú. Löngu seinna var skýrt frá því að hann hefði njósnað um önnur foringja- efni fyrir CIA. Liðsforingjar, sem höfðu lært í Perú, voru áhrifamiklir í hernum í Panama og klíka þeirra gerði Noriega kleift að veh'a um stöður í hernum þegar hann kom heim frá námi. Andstæðingar hans segja að fljótt hafi komið í ljós hhhhhm að grimmd sé MANNSMYND skatgerð hans! ---------------------------------------------.því að hann hafi efiir Gubm. HalUórsson nauðgað Og mis- þyrmt vændis- konu, þegar hann gegndi stöðu í hernum í Colon. Höfuðsmaður vinveittur honum, Omar Torrijos, gerði ráð- stafanir til þess að hann væri fluttur til afskekkts héraðs, Chiriqui, í stað þess að hann yrði leiddur fyrir herrétt. Noriega stjórnaði ðvenjulega árangursríkri herferð gegn upp- reisnarmönnum í Chiriqui, sem vakti athygli. Um leið varð hann frægur fyrir grimmd, því að hann krafðist þess að hermenn hans færðu honum eyrnasnepla af föllnum skæruliðum. Seinna var staðhæft að hann hefði nauðgað 13 ára gamalli stúlku og lúbarið 12 ára systur hennar. Torrijos kom honum aftur til bjargar. Þegar vinstrisinninn, Arnulfo Arias, sigraði í kosningum 1968 steypti Torrijos honum af stóli og tók völdin í sínar hendur. Torrijos var höfundur samningsins um Panamaskurð 1977 ásamt Jimmy Carter og einkavini Grahams Greenes. Noriega var orðinn yfirmaður hersins í Chiriqui þegar Torrijos hrifsaði völdin og launaði honum margvíslegan greiða með því að bæla niður gagnbyltingu. Nokkr- um vikum síðar skipaði Torrijos hann yfírmann leyniþjónustu hersins. í þvi embætti tók Noriega upp náið samstarfi við erlendar leyni- þjónustur og erlenda glæpamenn. Samkvæmt bandarískum heimild- um var hann á launum hjá CIA allt frá því hann tók við þessu starfi og hann mun hafa komizt í svo mikið álit að hann hefur fengið allt að 200,000 dollara á ári. Landar Noriega segja að hann hafi orðið meðeigandi í hóruhús- inu Ancon rétt hjá aðalherstöðinni á bandaríska yfirráðasvæðinu við Panamaskurð og þar með aukið áhrif sín í 10.000 manna herliði Bandaríkjamanna þar. Hermenn urðu að skilja eftir persónuskilríki í afgreiðslunni og upplýsingar um þá fóru beint í skjalasafn Noriega. Þátttaka Noriega í eiturlyfja- Tcikning/Pétur Halldórsson „Mesti eitur- lyfjasali í Vesturheimi." — JesseHelms. „Ljóst virðist vera að íbúar Panama hafi greitt atkvæði með lýðræði. Nú verður IMori- ega að virða óskir þjóöarinnar." — Talsmaður bandaríska utanríkisráðuneytisins. „Gerði Pan- amaaðgiæpa- fyrirtæki." — JoséBlandon. smygli hófst einnig á þeim árum þegar hann var yfirmaður leyni- þjónustunnar, ef trúa má óvinum hans. Hann lét sem hann vissi ekkert um víðtæka heróinflutn- inga til Bandaríkjanna um Pa- nama. Stjórn Richards Nixons forseta hafði svo miklar áhyggjur af þessu að hún íhugaði að koma honum fyrir kattarnef. Torrijos fórst í dularfullu flug- slysi 1981. Seinna sakaði frændi hans Noriega um að hafa átt sök á dauða hans. Noriega og aðrir herforingjar gerðu með sér sam- komulag um að gegna störfum yfirmanns hersins og forseta Pa- nama til skiptis. Noriega sveik félaga sína tæpum tveimur árum eftir að þetta samkomulag var gert og gerði dyggan stuðnings- mann sinn úr röðum óbreyttra borgara að forseta. Sá hét Nicolas Ardito Barletta, en hann brást Noriega þegar vinstrisinnaður læknir, Hugo Spadafora, var myrtur. Spadafora hafði sakað Noriega um eiturlyfjaviðskipti og var pynt- aður og hálshöggvinn. Þegar Bar- letta hvatti til rannsóknar á morð- inu vék Noriega honum úr emb- ætti. Að lokum var Eric Arturo Delvalle skipaður eftirmaður hans, en Noriega rak hann líka. Þegar nokkrir gamlir vinir Noriega sneru við honum baki fyrir nokkrum árum létu þeir bandarískum kviðdómum ogþing- nefndum í té mikilvæga vitneskju um eiturlyfjabrask hans. Að sögn þeirra fór hann að auðgast fyrir alvöru á-árunum um og eftir 1980, þegar byltingar komust í tízku i Mið-Ameríku og kókaín í Holly- wood og á Manhattan. Noriega varð hjálparhella þess- ara byltingarmanna og sendi vopn til sandinista, sem áttu í höggi við stuðningsmenn Somoza í Nic- aragua, og hreyfingar marxista, sem barðist gegn stjórninni í El Salvador. Fyrir þetta fékk hann góð umboðslaun og hann ávann sér traust byltingarleiðtoga á borð við Fidel Castro, sem varð náinn vinur hans. Noriega hefur meðal annars gert Castro þann greiða að smygla IBM-tölvum til Kúbu. Um leið varð Noriega milli- göngumaður og verndari kókaíns- myglara. Hann varð handgenginn aðalframleiðendunum í Kólombíu og studdi samtök þeirra, Medall- in-hringinn, með ráðum og dáð. Þegar ríkissaksóknarinn í Kólombíu var myrtur 1984 og menn úr hringnum flúðu land, skaut Noriega yfir þá skjólshúsi í Panama og útvegaði þeim lífverði úr lögreglunni. Panama varð „paradís kókaín- smyglaranna" og „kókaínkóngar" frá Kólombíu urðu ríki í ríkinu. Milljónir dollara fóru um banka og fyrirtæki í Panama og eitur- lyfjasalarnir nutu góðs af því að hvergi í heiminum er eins mikil bankaleynd og eins mikil leynd yfír starfsemi fyrirtækja og í Pa- nama. Margir Panamamenn stórgræddu á kókaínviðskiptun- um, fjör færðist í viðskiptalífið í landinu og næturlífið í höfuð- borginni, en eiturlyfjasjúklingum fjölgaði. Fyrrverandi samstarfsmaður Noriega, José Blandon, sakaði hann um að gera stjórn Panama að „glæpafyrirtæki" og banda- rískur öldungadeildarmaður, Jesse Helms, kallaði hershöfðingj- ann „mesta eiturlyfjasala í Vest- urheimi." Blandon sagði að Nori- ega hefði auk þess grætt stórfé á því að selja vegabréf eða vega- bréfsáritanir, lendingarréttindi og persónuskilríki handa sjómönnum á skipum, sem eru skráð í Pan- ama. Svo háð varð landið ólögleg- um kókaínviðskiptum að það hlaut viðurnefnið „glæparíkið." Noriega varð stórríkur; auður hans hefur verið metinn á 500 milljónir dollara. Hann á að minnsta kosti 15 hús eða íbúðir í Panama, ísrael, Frakklandi og Japan og flota BMW-bfreiða og einkaflugvéla. Hann hefur fyllt hús sín listaverkum og gömlum munum og fjölskylda hans fer oft í verzlunarleiðangra til New York, þar sem hún eyðir offjár. Sambúð Noriega og Banda- ríkjastjórnar hefur stöðugt versn- að. Fullur fjandskapur hefur ríkt síðan 1986 og Noriega hefur ver- ið ákærður fyrir eiturlyfjasmygl á Miami. Ef hann glatar völdunum og hrökklast úr landi er óvíst hvar hann mundi fá hæli. Fyrri hluta árs í fyrra virtist stiórn Ronalds Reagans staðráðin í að víkja Noriega fra völdum eft- ir nokkurt hik. Haldið var uppi hðrðum mótmælaaðgerðum gegn Noriega í Panama og götubardag- ar geisuðu 1 margar vikur. Banda- ríkjamenn gripu til efnahags- þvingana, en þær hafa ekki borið tilætlaðan árangur. Noriega hefur engan bilbug látið á sér finna og foringjar í hernum hafa haldið tryggð við hann, enda hafa þeir fengið sinn skerf af ránsfengnum. Þeir liðs- foringjar, sem hafa verið honum fjandsamlegir, hafa verið reknir úr hernum. Smám saman hefur honum líka tekizt að grafa undan stíórnarandstöðunni, þótt flestir telji að frambjóðandi hennar hafi fengið meira fylgi en frambjóð- andi Noriega í kosningunum fyrir viku. Taugastríð hefur geisað milli Panamamanna og bandaríska herliðsins við Panamaskurð síðan stjórn Reagans greip til refsiað- gerðanna í apríl í fyrra. Nú hug- leiðir Bush hvort hann skuli herða refsiaðgerðirnar eða grípa til hernaðaríhlutunar.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.