Morgunblaðið - 27.10.1989, Blaðsíða 20

Morgunblaðið - 27.10.1989, Blaðsíða 20
20 MORGUNBLAÐIÐ FOSTUDAGUR 27. OKTÓBER 1989 3M*t$tinÞIafrife Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Aðstoðarritstjóri Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Auglýsingástjóri Árvakur, Reykjavík Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, StyrmirGunnarsson. . Björn Bjamason. Þorbjöm Guðmundsson, BjörnJóhannsson, ÁrniJörgensen. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst IngiJónsson. BaldvinJónsson. Ritstjóm og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar: Aðalstræti 6, sími 22480. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 83033. Áskrift- argjald 1000 kr. á mánuði innanlands. í lausasölu 90 kr. eintakið. Vandræði á norðurslóðum Nú í októbermánuði hafa birst ýmsar fréttir á for- síðu Morgunblaðsins, sem benda til þess að við mikinn efnahagsvanda sé að etja hjá nágrönnum okkar íslendinga á norðurslóðum, í Norður-Noregi, Færeyjum og á Grænlandi. Hinn þriðja október var skýrt frá því, að Grænlendingar yrðu að herða sultarólina, jafnt óbreyttir borgarar sem hið op- inbera. Var þetta inntakið í ræðu Jonathans Motzfeldts, formanns grænlensku land- stjórnarinnar, þegar hann setti landsþing Grænlendinga. Til þess að spara opinber útgjöld hafa stjórnvöld á Grænlandi kynnt þá hugmynd, að starf- semi opinberra félagsmálasjóða verði hætt í fjóra sumarmán- uði, frá 1. maí til 31. ágúst. Aðeins verði inntar af hendi greiðslur til sjúklinga og kvenna í fæðingarorlofi, allt verkfært fólk eigi að geta séð sér og sínum farborða. Hinn ellefta október var sagt frá því, að í Færeyjum væri landstjórnin að kanna hvort fara mætti niðurfærsluleið tilað auka samkeppnishæfni útflutn- ingsgreina. Á stjórnskipuð nefnd að athuga hverjar yrðu afleiðingar 20% launalækkun- ar. Jafnframt yrðu skattar lækkaðir þannig að ráðstöfun- arfé almennings yrði ekkert minna að raungildi eftir launa- lækkunina, sem gerði fyrir tæki í sjávarútvegi samkeppnisfær. Færeyska lögþingið hefur sam- þykkt hækkanir á tollum og álögum til að draga úr neyslu. Hinn sautjánda október var frétt um að í Færeyjum gætti nú vaxandi atvinnuleysis og í Þórshöfn hefðu 10 manns misst vinnuna dag hvern síðustu tvo mánuði. Hinn áttunda október var sagt frá því, að æ bærust ugg- vænlegri fréttir í Noregi um ástand fiskistofna í Barents- hafi. Telji norskir og sovéskir fiskifræðingar ekki verjandi að hefja loðnuveiðar að nýju fyrr en árið 1992. Komu þessar upplýsingar fram aðeins nokkr- um dögum eftir að Alþjóðahaf- rannsóknaráðið lagði til að þorskveiðar í Barentshafi yrðu minnkaðar niður í 100.000 tonn á ári úr 300.000 tonnum. í þessari frétt sagði meðal ann- ars: „Þessar upplýsingar eru mikið áfall fyrir íbúa Norður- Noregs, þar sem þúsundum verkamanna í fiskiðnaði hefur verið sagt upp störfum. Norska stjómin héfur því skipað nefnd til að leggja fram tillögur fyrir 15. nóvember um hvernig bregðast eigi við kreppunni i Norður-Noregi." Er þetta árétt- að í forsíðufrétt Morgunblaðs^ ins síðastliðinn sunnudag, 22. október, þar sem segir að líklega missi 15.000 manns vinnuna í Norður-Noregi og ótti sé við mikinn fólksflótta þaðan suður á bóginn. í þessum þremur tilvikum er um að ræða samfélög sem eiga mikið undir útgerð og fisk- vinnslu. Aðstæður er ekki unnt að bera alfarið saman, en hitt er ljóst að þessi samfélög eiga öll í miklum erfiðleikum með að standa á eigin fótum og hafa ekki staðið án stuðnings annarra í einni eða annarri mynd. Það eru stjórnvöld í Ósló sem þurfa að takast á við byggðavandann í Norður-Nor- egi og Norðmönnum er öllum mikið kappsmál að þar verði ekki landauðn. Sendimenn frá stjórnvöldum í Kaupmannahöfn hafa rannsakað vanda Færey- inga og Grænlendinga og leggja á ráðin um hvernig við honum skuli brugðist. Eru það ekki síst þeir sem telja að opinber útgjöld landssjóðanna séu of mikil og skuldir þeirra of háar. Friðrik Pálsson, forstjóri Sölumiðstöðvar hraðfrystihús- anna, segir í Morgunblaðssam- tali í gær að íslendingar geti lært mikið af umræðum um vandann í Norður-Noregi svo sem um hrun fískistofna og að spár fiskifræðinga standist ekki. Þá telur hann að meðal annars -þurfi að endurskoða reglur sem banna löndun er- lendra fiskiskipa hér á landi og reyna að fá þau til að leggja hér upp afla til að halda uppi atvinnu. Þau vandamál sem við eigum við að etja í þjóðarbúskap okkar eru að mörgu leyti lík því sem glímt er við í næsta nágrenni okkar fyrir austan okkur og vestan. Við getum hins vegar ekki skotið honum til neinna annarra og verðum alfarið að leysa hann eftir þeim leiðum sem okkur eru færar. I því efni er skynsamlegt að draga úr vægi sjávarútvegs með því að efla stóriðju og orkufrekan iðn- að um leið og unnið er að því að gera útgerð og fiskvinnslu arðbærari. Nauðsyn að auka ma ef við eigum ekki að - segir Jóhannes Nordal, seðlabankastjóri, sem nýverið sat aðalfundi Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins JÓHANNES Nordal, seðlabankastjóri, sat aðalfundi Alþjóðagjald- eyríssjóðsins og Alþjóðabankans í Washington í lok síðasta mánað- ar, þar sem gerð var heildarúttekt á þróun efnahagsmála í heimin- um undanfarið og hvers væri að vænta í nánustu framtíð. Skömmu áður hafði Jóhannes einnig setið alþjóðlegan fund um orkumál, þar sem fjallað var um horfurnar framundan í þeim efnum og atriði sem tengjast orkumálum, svo sem mengun og umhverfis- spjöll vegna orkunotkunar. Langt samfellt hagvaxtartímabil „Menn voru yfirleitt nokkuð bjartsýnir á ástandið í efnahags- málum og horfurnar framundan. Það er allt útlit fyrir áframhaldandi þokkalegan hagvöxt á næsta ári, sérstaklega í iðnríkjunum, og það er vert að undirstrika að að baki er þegar óvanalega langt hagvaxt- artímabil. Síðustu sex til sjö ár hefur verið stöðugur hagvöxtur í iðnríkjunum og ekki sérstakar horf- ur að það breytist, að minnsta kosti ekki á næstu einu til tveimur árum. Þó búast menn við að hagvöxtur verði heldur mínni í ár en á síðasta ári þegar hann var 4%, sem er það mesta sem hann hefur orðið á und- anförnu tíu ára tímabili. Það er enginn vafi á því að þessum mikla hagvexti fylgdi, einkum á síðasta ári, aukin þensla og tilhneiging til verðbólgu sem síðan hefur leitt til verulegra vaxtahækkána. Markmið efnahagsstjórnar nú er að draga úr þenslunni og þeirri auknu verð- bólgu sem henni hefur fylgt með aðhaldsaðgerðum í peningamálum og hærri vöxtum, án þess að veru- lega dragi úr hagvexti. Teikn eru á lofti um að þetta sé að takast og að nú sé að draga úr þeirri verð- bólgu sem fór að bera á síðari hluta árs'1988, en þessar aðhaldsaðgerð- ir hafa kostað hækkun vaxta víðast í iðnríkjunum á bilinu 2-4% á und- anförnum 12 mánuðum," sagði Jó- hannes í samtali við Morgunblaðið aðspurður um það "helsta sem kom- ið hefði fram á þessum fundum. Orkuskortur ekki Iengur áhyggjuemi Skýringarnar á þessu langa sam- fellda hagvaxtartímabili segir hann margar, svo sem betri samræming hagstjórnar í helstu iðnríkjunum og meiri stöðugleiki í kjölfar þess að tókst að hemja þá miklu verðbólgu- öldu sem fylgdi í kjölfar seinni orku- kreppunnar, sem skall á 1979. Þá hafi olíuverð rúmlega þrefaldast og í kjölfarið hafi fylgt mikil verðbólga og efnahagssamdráttur á fyrstu árum þessa áratugar. Flest ríki hafi brugðist við með hörðum gagnráðstöfunum, sem hefðu lagt grunninn að stöðugleika síðustu ára. Nú tíu árum síðar sé ólíkt um að litast bæði í efnahagsmálum og ekki síður í orkumálum. Verðbólga væri ekki nema þriðjungur til helm- ingur af því sem hún var fyrir tíu árum, olíuverðið þriðjungur og horf- urnar varðandi þetta hvort tveggja mun betri en þá voru. Það væri til dæmis athyglisvert sem komið hefði fram á þessari orkuráðstefnu að menn hafa ekki lengur áhyggjur af orkuskörti og jafnvel ekki olíu- skorti í fyrirsjáanlegri framtíð. „Vandamálin sem menn standa frammi fyrir eru fyrst og fremst vaxandi kostnaður við að draga úr mengun umhverfisins vegna notk- unar kola og olíu sem orkugjafa. Þó þessi kostnaður eigi vafalaust eftir að valda hækkun á orkuverði hægt og sígandi, þá eru engar sjá- anlegar efnahagslegar ástæður til að óttast orkukreppur eins og þær sem heimurinn gekk í gegnum á áttunda áratugnum." Fjárlaga- og viðskiptahalli Bandaríkjanna mesta vandamálið „Yfirleitt má segja að mesta vandamálið á sviði alþjóðlegrar hagstjórnar sé enn sem fyrr við- skipta- og fjárhagshallinnn í Bandaríkjunum. Og ég held að ýmsir hafi orðið fyrir vonbrigðum með að nýr forseti og ný stjórn í Bandaríkjunum hafi ekki tekið ákveðnar á þeim málum," segir hann aðspurður um hvaða blikur séu helst á lofti. Veruleg vandamál séu einnig óleyst hvað varði skuldabyrði ýmissa þróunarríkja, þó þau séu nú miklu minni hlutfallslega en þau voru fyrir nokkrum árum. „Sú hætta vofði þá yfir að greiðsluerfið- leikar vanþróuðu landanna gætu haft í för með sér verulega erfið- leika í rékstri margra stórbanka á Vesturlöndum og jafnvel yaldið fjárhagslegu hruni þeirra. Þessi hætta virðist nú að mestu liðin hjá, því hlutfallslega hefur dregið úr Sendiflilltrúi UNIFEM í heimsókn á Islandi: Konur annast 80% fram- leiðslu smábúa í Afríku Skorar á stjórnvöld og hjálparstofhanir að hundsa ekki þátt kvenna í matvælaframleiðslu þróunarlanda PHOEBE Muga Asiyo, sendifulltrúi UNIFEM, Hjálparsjóðs Sameinuðu þjóðanna fyrir konur, var hér á landi í fyrri viku til að kynna stjórn- völdum, samtökum og einstaklingum starfsemi sjóðsins. Asiyo sagði í samtali við Morgunblaðið að konur önnuðust 70% framleiðslu smábúa í þróunarlöndunum og í Afríku væri hlutfallið enn hærra, eða 80%. Ekki væri unnt að auka matvælaframleiðsluna í þessum löndum nema þáttur kvenna í henni yrði metinn að verðleikum. íslendingar hættu að veita hjálparsjóðnum fjárstuðning árið 1985 og kvaðst Asiyo vona að íslensk stjórnvöld sæju sér fært að styðja sjóðinn á ný. Allsherjarþing Sameinuðu þjóð- anna stofnaði UNIFEM árið 1976 og hefur sjóðurinn það verkefni að aðstoða fátækar konur í ríkjum þriðja heimsins. Vandamálin eru mörg og oft er um líf eða dauða að tefla. „Þegar skortur er á matvælum í þriðja heiminum er hefð fyrir því að konur neiti sér um mat til að bjarga börnum sínum og eigin- mönnum frá hungurdauða. Fjöl- margar konur deyja af þessum völd- um. Ein af hverjum 14 konum í Afríku deyr eða þjáist af blóðskorti á meðgöngutíma. Á Norðurlöndum er þetta hlutfall um 1 á móti 5.000. Það ætti að vera gerlegt að leysa þessi vandamál, meðal annars með því að auka starfsþjálfun kvenna, veita þeim lán o.s.frv.. UNIFEM leggur ríka áherslu á að konunum verði gert kleift að standa á eigin fótum eftir ákveðinn tíma, geti framfleytt fj'ölskyldum sínum og verndað þær fyrir sjúkdómum," sagði Asiyo. Starfsþjálfun mikilvæg „Starfsþjálfun kvenna í land- búnaði er mjög mikilvæg því efna- hagur þriðja heims landanna bygg- ist að mestu á landbúnaði. Konur annast 70% framleiðslu smábúa í þriðja heims ríkjunum, 80% í Afríku. Við leggjum einnig áherslu á náttúruvernd því gróðureyðingin er gífurleg og eyðimerkurnar stækka æ meir. Konur eiga sinn þátt í þessu því þær höggva tré í eldivið. Við viljum auka þekkingu þeirra á umhverfinu og aðstqða þær Phoebe Muga Asiyo við að draga úr viðarnotkuninni," sagði sendifulltrúinn. Asiyo sagði að þótt konur önnuð- ust 80% framleiðslu smábúa í Afríku væru þær of oft sniðgengnar þegar veitt væru lán til bænda og einnig þegar stjórnvöld gengjust fyrir námskeiðum í landbúnaði. Hún sagði að þingið í Zimbabwe hefði ákveðið árið 1981 að veita konum

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.