Morgunblaðið - 17.09.1991, Blaðsíða 30

Morgunblaðið - 17.09.1991, Blaðsíða 30
30 MORGUNBLAÐIÐ ÞR'lÐJUDAGUR 17. SEPTEMBER 199Í *r$milrfafrife Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Ritstjórnarfulltrúi Árvakur h.f., Reykjavík Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Þorbjöm Guðmundsson, Björn Jóhannsson, Árni Jörgensen. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst Ingt Jónsson. Björn Vignir Sigurpálsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar: Aðal- stræti 6, sími 691111. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 691122. Áskriftar- gjald 1100 kr. á mánuði innanlands. í lausasölu 100 kr. eintakið. Ríkisstjórn Carls- sonsfallin Borgaraflokkunum í Svíþjóð tókst að að fella stjórn Ingvars Carlssons, leiðtoga jafn- aðarmanna, í þingkosningum síðastliðinn sunnudag. Þeim mistókst hins vegar að ná þeim þingmeirihluta, sem hugur þeirra stóð til. Niðurstöður kosn- inganna sýna ótvíræða hægri sveiflu, en hún var ekki jafn afgerandi og björtustu vonir borgaraflokkanna stóðu til. Flokkur jafnaðarmanna og Vinstri flokkurinn tapa báðir fylgi. Hægri flokkurinn og Kristilegir demókratar styrkja á hinn bóginn stöðu sína. Niður- staðan er engu að síður sú að hvorki hægri né vinstri blokkin í sænskum stjórnmálum háfa hreinan þingmeirihluta að leiks- lokum. Höfuðástæða þessa er umdeilt framboð, „Nýtt lýð- ræði", sem sakað hefur verið um lýðskrum, og bæði hægri og vinstri flokkar lýstu ósamstarfs- hæft fyrir kosningarnar. Það situr nú uppi^með 25 þingmenn og hugsanlega „oddastöðu" að kosningum loknum. Græningjar misstu hins vegar öll þingsæti sín, 20 talsins. Jafnaðarmannaflokkurinn fékk óumdeildan skell í kosning- unum síðast liðinn sunnudag. Það hefur ekki gerzt eftir stríð — og reyndar ekki frá árinu 1928 talið - að flokkur jafnað- armanna hafi farið niður fyrir 40% kjörfylgi í Svíþjóð. „Ég myndi ekki segja að það væri stjórnarskrárbrot að jafnaðar- menn fái undir 40% atkvæða en það liggur við," sagði Olof Pett- erson, prófessor í stjórnmála- fræðum við Uppsalaháskóla á dögunum. Þessi orð, í gamni töluð, lýsa engu að síður þeirri yfirburðastöðu, sem Jafnaðar- mannaflokkurinn hefur haft í sænskum stjórnmálum. Flokk- urinn hefur lengst af farið með stjórnartaumana í Svíþjóð, ef frá eru talin árin 1976-1982, þegar borgaraflokkarnir sátu í ríkis- stjórn. Að þessu sinni fékk Jafnaðar- mannaflokkurinn aðeins 38,2% kjörfylgi (43,2% 1988) og 138 þingmenn í stað 156 áður. Rjör- i fylgi Vinstri flokksins (áður Kommúnista) rýrnaði úr 5,8% í 4,5% og þingmannatala hans úr 21 þingmanni í 16. Jafnaðar- I menn og Vinstri hafa samtals 154 þingsæti af 349. Vinstri blokkina skortir því töluvert á hreinan þingmeirihluta. Hægri flokkurinn hlaut 18,3% kjörfylgi árið 1988. Hann styrk- ir stöðu sína nú, fær 22,1% at- kvæða og 80 þingmenn í stað 66 áður. Kristilegir demókratar, sem ekki áttu þingmenn á liðnu kjörtímabili, vinna og vel á, fá 7,2% kjörfylgi í stað 2,9% 1988, og 26 þingmenn. Það veikir á hinn bóginn stöðu hægri blokk- arinnar að bæði Þjóðarflokkur- inn og Miðflokkurinn tapa kjör- fylgi. Þjóðarflokkurinn fékk 9,2% atkvæða í stað 12,2% 1988 og 33 þingmenn í stað 44 áður. Miðflokkurinn fékk 8,6% at- kvæða í stað 11,3% áður og 31 þingmann í stað 42 áður. Hægri blokkin, þ.e. Hægri flokkurinn, Þjóðarflokkurinn, Miðflokkurinn og Kristilegir, hefur samtals 170 þingmenn. Hana skortir því herzlumuninn að því marki sínu að yinna hreinan þingmeirihluta. Ástæða þess að hallað hefur undan fæti hjá sænskum krötum er efalitið maVgþætt. Stefna þeirra hefur þótt nokkuð hvikul næstliðin ár. Árið 1988 börðust þeir gegn aðiM Svía að Evrópu- bandalaginu. Árið 1991 sækir ríkisstjórn þeirra um slíka aðild. Árið 1988 lofaði flokkurinn að loka kjarnorkuverum í Svíþjóð. Skömmu síðar var mörkuð sú stefna að treysta áfram á kjarn- orku sem ódýran orkugjafa. Þeir hafa staðið fyrir viðamikl- um skattkerfisbreytingum, sem voru á margan hátt réttlætan- legar, en bitnuðu að hluta til á hefðbundnum kjósendahópi þeirra. Bryddað hefur á atvinnu- leysi, sem er nýjung hjá Svíum. Þá hefur hrun sósíaíismans í Sovétríkjunum og Austur-Evr- ópu haft óbein áhrif og gefið frjálslyndum sjónarmiðum byr undir báða vængi. Carl Bildt, formaður Hægri flokksins, beindi t.d. þeirri spurningu til kjósenda: „Af hverju eigum við að fara að auka sósíalisma í Svíþjóð á sama tíma og menn eru að afnema hann alls staðar annarsstaðar?" En trúlega er meginástæða fylgistaps jafnað- armanna sú að sænskur almenn- ingur treystir borgaraflokkun- um betur til að bæta efnahags- ástandið í landinu. Það eru vissulega eftirtektar- verð tíðindi að ríkisstjórn Ing- vars Carlsson, leiðtoga sænskra jafnaðarmanna, er fallin. Of snemmt er að spá um hvers konar landsstjórn tekur við í Svíþjóð. Trúlegt er að Carl Bildt, formanni Hægri flokksins (Hóf- sama sameiningarflokksins) verði falin stjórnarmyndun en á þessu stigi málsins ómögulegt að segja til um hver niðurstaðan verður. KOSNINGAR I SVIÞJOÐ Ingvar Carlsson formaður jafnaðarmannaflokksins; Ovíst hvort bíða þurfi í þrjú ár eftir kosningum ÓSIGUR Jafnaðarmannaflokksins í sænsku þingkosningunum á sunnu- dag var afdráttarlaus. Flokkurinn sem hefur srjórnað Svíþjóð nánast samfleytt síðustu sex áratugi, ef frá eru skilin árin 1976-1982, er enn stærsti flokkur Svíþjóðar, hlaut 37,6% atkvæða, en allt frá árinu 1928 hefur flokkurinn ekki fengið færri en 40% atkvæða. Ingvar Carlsson, formaður Jafnaðarmannaflokksins, reyndi að klóra í bakkann á kosn- inganóttinni og sagði flokkinn hafa unnið kosningabaráttuna. Þá hefðu jafnaðarmenn unnið upp fylgistap sitt í skoðanakönnunum að verulegu leyti en fyrr á árinu mældist fylgi þeirra undir 30%. „Stundum verður jafnvel flokkur jafnaðarmanna að fara í stjórnarandstöðu," sagði Carls- Jafnaðarmenn höfðu allt fram á síðustu stundu bundið vonir við að kjósendur myndu þegar á reyndi kjósa „öryggið" og tryggja að þeir héldu sínum hlut. Frammistaða Monu Sahlin, vinnumálaráðherra, í sjónvarpsumræðum á föstudags- kvöld, jók einnig trú þeirra á að „Sahlin-áhrifin" myndu snúa taflinu við. Sú varð hins vegar ekki raunin. Ingvar Carlsson sagði að nú væri það hlutverk Carls Bildts, sem væri sigurvegari kosninganna, að axla ábyrgð^ og mynda starfhæfa ríkis- stjórn. I stuttri ræðu á kosningavöku jafnaðarmanna sagði formaður flokksins að hann væri ekki viss um að menn yrðu að bíða í þrjú ár þang- að til hægt yrði að breyta þessum úrslitum í nýjum kosningum. Flokk- urinn og verkalýðshreyfingin yrðu að vera reiðubúin að geta hafið kosn- ingabaráttu með skömmum fyrir- vara. Framkvæmdastjóri flokksins, Bo Tyresson, sagði einnig, í viðtali við blaðamenn, að ekki væri hægt að útiloka kosningar innan eins árs. Carlsson sagði strax á sunnudags- kvöld að ekki væru lengur þinglegar forsendur fyrir því að ríkisstjórn hans sæti lengur og á mánudags- morgun hélt hann á fund forseta sænska þingsins og afhenti honum beiðni sína um lausn frá embætti. Margir af forystumönnum flokks- ins, þar á meðal nokkrir ráðherrar, hafa ítrekað að þeir telji ekki ástæðu til að Ingvar Carisson segi einnig af sér sem formaður flokksins. Úrslit sænsku þingkosningan s80 34 21,9% 3 —V~ Hægri flokkarni 171 þingmann i að mynda meiri -3,0% -2.Í Heimild: Sænska utartrikísráðuneytið. Ówrulegar breytingar gastu orðið þar sem en Carl Bildt formaðui Borgara sögulegt CARL Bildt, formanni Hægri- flokksins, var ákaft fagnað er Nýtt lýðræði veldur óvissu TRÚÐAR sænsku kosningabaráttunnar, þeir Ian Wachtmeister og Bert Karlsson, fögnuðu ákaft og skutu upp flugeldum eftir að ljóst var að flokkur þeirra Nýtt lýðræði næði inn á sænska þingið. Það voru hins vegar ekki margir stjórnniálamenn sem fögnuðu með þeim. Flestir hörm- uðu að Nýtt lýðræði hefði náð slíkum árangri og þegar þeir Wachtmeist- er og Karlsson mættu í upptökusal sænska sjónvarpsins til að taka þátt í umræðum um úrslitin yfírgáfu formenn Þjóðarflokksins og Miðflokks- ins salinn. Nýtt lýðræði, flokkurinn sem eng- inn annar flokkur vill eiga nokkuð samstarf við og oft er sakaður um lýðskrum og borinn saman við Fram- faraflokk Carls Hagens í Noregi, fékk atkvæði 6,7% sænskra kjósenda. Ekki verður hægt að mynda borgaralega stjórn gegn vilja þingmanna hans en Nýtt lýðræði er hins vegar að mörgu leyti óskrifað blað. Framboðslistar flokksins voru búnir til í miklum flýti og ekkert er vitað um hvernig þing- menn hans eiga eftir að taka afstöðu til málefna. í kosningabaráttunni voru það Wachtmeister og Karlsson einvörð- ungu sem voru áberandi. Þúsundir manna mættu á kosningafundi þeirra - fyrst og fremst skemmtunarinnar vegna. Tvímenningarnir reyttu af sér brandara samhliða þvísem þeir skýrðu fólki frá því hvernig þeir vildu leysa vanda Svíþjóðar og hlóðu upp tómum bjórkóssum. Þeir sögðust vilja ódýrari mat og lægri skatta. Vinsældir þeirra hafa fyrst og fremst verið túlkaðar sem afleiðing almennrar óánægju með stjórnmála- menn. Þrátt fyrir óvægnar árásir ann- arra stjórnmálamanna og fjölmiðla hafa þeir haldið fylgi sínu síðustu vik- ur. Samkvæmt könnun sem gerð var meðal fólks á kjörstað af SIFO-stofn- uninni fyrir sænska sjónvarpið voru það fyrst og fremst óánægðir kjósend- ur Jafnaðarmannaflokksins og Hægri- flokksins sem greiddu „greifanum og þjóni hans", eins og þeir Wachtmeist- er og Karlsson hafa oft verið kallaðir, atkvæði. Sænsk blöð um úrslitin: Krafa uni ný viðhorf til grundval SÆNSK dagblöð fjölluðu um kosningaúrslitin í gær, hver skilaboð kjósenda hefðu verið, einnig helstu möguleika á samsteypustjórn. Ðagens Nyheter taldi Ijóst að fylgistap jafnaðarmanna væri afdrifa- ríkara en ósigur þeirra 1976 er borgaraflokkarnir mynduðu stjórn. I kosningunum þá hefði helsta deiluefnið verið kjarnorkuverin og framtíð þeirra og þar að auki hefði Miðflokkurinn verið sterkastur borgaraflokkanna en hann stæði næst jafnaðarmönnuni af borgara- flokkunum. Blað jafnaðarmanna, Aftonbladet, taldi tíðarandann í heiminum og slæmt efnahagsástand valda erfiðleikum jafnaðar- manna. Baráttumál Hægriflokksins hafi verið að koma jafnaðar- mönnum frá og það hafi tekist. Nú verði Carl Bildt, leiðtogi hægri- manna, að standa við stóru orðin og sanna að hann sé fær um eitt- hvað annað en klofningsstarfsemi og árásarstefnu. „Umskiptin núna eru af öðru tagi en fyrir fimmtán árum," segir Dagens Nyheter í forystugrein, „Borgaraflokkarnir hafa sigrað eft- ir kosningabaráttu sem snerist um hefðbundin ágreiningsmál hægri- og vinstriflokka; skatta, velferðar- þjóðfélagið, sjóðasósíalismann [áætlun jafnaðarmanna um að nota digra sjóði verkalýðshreyfingarinn- ar til að kaupa hlutafé í fyrirtækj- um], lífeyrismál, jhlutverk ríkis- valdsins o.s. frv. Úrslitin gefa til kynna ákveðna ósk álmennings, ósk um nýja stefnu í helstu ágrein- ingsefnum." Blaðið -segir að þau öfl í flokki jafnaðarmanna sem barist hafi fyrir nútímalegri stefnu muni nú fá aukinn byr í seglin. Ingvar Carlsson hafi á hinn bóginn staðið sig vel í erfiðri baráttu, hafi forðast yfirboð og því geti flokkur- inn staðið vel að vígi í umræðunni á næstunni. Blaðið álítur að þar sem Bengt Westerberg, leiðtogi Þjóðarflokksins, hafi fyrirfram vís- að á bug öllu samstarfi við Nýtt lýðræði, sé mikilvægt að mynduð verði minnihlutastjórn borgar- flokka sem reyni að fá stuðning jafnaðarmanna í a.m.k. sumum málum. Það skipti meira máli en hvaða flokkar verði i stjórninni. mt Expressen segir að stund sann- se leikans hafi runnið upp fyrir jafnað- ve armenn, er reynt hafi að notast við eii gömul og slitin slagorð. Þeir hljóti Se nú að skilja að þriðja leiðin svo- ha nefnda, milli „hálfs sósíalisma" og að markaðsbúskapar, sé ófær. Eftir ur ósigurinn 1976 hafi flokkurinn og en verkalýðshreyfingin litíð á ástandið m sem undantekningu frá reglunni, á tilviljunarkennda „truflun" á eðli- ir legum gangi sænsks samfélags.. hl Kosningarnar nú hafí verið sögu- só legar, ef til vill sé tími hinnar miklu en óreíðu í sænskum stjórnmálum að hafínn. „Var það þetta sem kjós- endur vildu'" spyr blaðið. í annarri flc forystugrein þess er eindregið lýi mælt með þriggja flokka stjórn ur hægrimanna, Þjóðarflokksins og þi Kristilegra. Með því að taka Kristí- og lega með í stjórnina sé hægt að st hindra að stjórnin fái of hörkulegt st hægra yfirbragð. in I forystugrein Svenska Dagblad- sli eí segir að enginn jafnaðarmaður ur telji lengur mögulegt að endur- ui skapa hina sterku stöðu flokksins st er hann hafði í nær hálfa öld. Líta
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.