Morgunblaðið - 24.10.1991, Blaðsíða 26

Morgunblaðið - 24.10.1991, Blaðsíða 26
26 MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 24. OKTÓBER 1991 IIIrigtsiiÞIaMfr Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Ritstjórnarfulltrúi Árvakur h.f., Reykjavík Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson.. Þorbjörn Guðmundsson, Björn Jöhannsson, Árni Jörgensen. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst Ingi Jónsson. Björn Vignir Sigurpálsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar: Aðal- stræti 6, sími 691111. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 691122. Áskriftar- gjald 1200 kr. á mánuði innanlands. í lausasölu 110 kr. eintakið. Stefnubreyting í rík- isfjármálum Ef undan er skilinn vandi landsmanna vegna fyrir- séðs samdráttar í fiskafla, er hagstjómarvandinn af þrennum toga: Erfið afkoma atvinnuvega, hallinn í ríkisbúskapnum og hallinn í viðskiptum við útlönd. Af þessum sökum hefur verið lítið svigrúm til umsvifa í at- vinnulífinu. Við þessar aðstæður er einsýnt að leggja áherzlu á að draga úr opinberum útgjöld- um og tryggja stöðugleika í launum og verðlagi. Það kom því ekki á óvart að fjárlagaræða Friðriks Sophus- sonar fjármálaráðherra fjallaði að meginmáli um stefnumörícun ríkisstjórnarinnar í efnahags- og ríkisfjármálum í stað hefðbund- ins talnalesturs um einstök efn- isatriði fjárlagafrumvarpsins. Ráðherra sagði meginmarkmið í efnahagsstefnu ríkisstjórnar- innar fjögur: 1) að draga úr rík- isumsvifum, 2) að hemja verð- bólgu og tryggja stöðugt gengi, 3) að stuðla að frjálsum viðskipt- um milli landa og 4) að tryggja atvinnu og aukinn kaupmátt þegar til lengri tíma er litið. Ef við lítum í kringum okkur, sagði fjármálaráðherra, þá ríkir kyrrstaða í íslenzku atvinnulífi, nánast hvert sem litið er. Hag- vöxtur er lítill sem enginn. Ný fjárfesting í lágmarki. Nýsköp- un og atvinnutækifæri af skorn- um skammti. „Það er þessi logn- molla, þessi stöðnun, sem er hið raunverulega vandamál í ís- lenzku efnahagslífi. Þessu verð- ur að snúa við. Að öðrum kosti blasir við áframhaldandi kyrr- staða og sífellt lakari lifskjör." Atvinnuvegirnir og verð- mætasköpunin hafa dregizt saman. En ríkisbáknið hefur þanizt út. Aukin útgjöld þess hafa kallað á skattahækkanir. Og þegar þær dugðu ekki til var gripið til skuldasöfnunar, innan- lands og erlendis. Opinber lánsfjárþörf 1991 nemur hærri upphæðum en allur innlendur sparnaður ársins. Sú er megi- norsök hárra vaxta í landinu, ásamt þenslunni í húsbréfakerf- inu. í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 1991 er leitað heimilda til 13.600 m.kr. erlendrar lán- töku „til að brúa fjármögnun ríkissjóðs", eins og segir í at- hugasemdum með frumvarpinu. Fjármálaráðherra komst svo að orði um þessa skuldasöfnun: „Árið 1980 skuldaði hver ein- staklingur í landinu 350 þúsund krónur í útlöndum. A þessu ári eru skuldimar tvöfalt hærri, þ.e. hver íslendingur skuldar 700 þúsund krónur í útlöndum ... Á hverjum einasta degi ársins hækka erlendar skuldir þjóðar- innar að meðaltali um 40 m.kr. Þetta jafngildir 1,5 m.kr. á klukkustund. Með öðrum orðum, á sama tíma og þessi fjárlaga- umræða stendur yfir hækka er- lendar skuldir þjóðarinnar um 6-7 m.kr., jafnvel 8-10 m.kr., ef umræðan tekur langan tíma." „Er það skynsamleg velferð- arstefna," spurði ráðherra, „að taka erlend lán til standa straum af samfélagsþjónustu dagsins í dag og láta börnin okkar endur- greiða lánin, þegar að skulda- dögum kemur?" Hann sagði tímabært að taka til hendi og snúa þessari þróun við. Ekki aðeins með niðurskurði ríkisút- gjalda. „Við verðum að hleypa nýju lí¥i í íslenzkt efnahagslíf til þess að það geti staðið straum af kostnaðinum við þá samfé- lagsþjónustu sem við viljum veita og njóta." „Þetta kallar á róttækar breytingar í hagstjórn. Gömlu úrræðin duga ekki lengur. Skattar á íslandi eru of háir. Vextir á íslandi eru of háir. Við verðum að lækka skatta og við verðum að lækka vexti. Slíkt gerist ekki með tilskipunum stjórnvalda eða yfirlýsingum á tyllidögum. Eina leiðin til þess er að draga úr umsvifum ríkisins og stöðva hallarekstur og lán- tökur opinberra stofnana og sjóða." Fyrsta skrefið er stigið með fjárlagafrumvarpinu, það er að stöðva útþenslu ríkisbáknsins. Stefnt er að því að halli ríkis- , sjóðs verði ekki umfram 1% af landsframleiðslu á næsta fjár- lagaári. Og fjárlög eiga að vera hallalaus árið 1993. Draga á úr opinberri lánsfjárþörf til að stuðla að lækkun vaxta. Sam- hliða á að styrkja samkeppnis- stöðu íslenzkra atvinnuvega og treysta þann veg kostnaðarlega undirstöðu lífskjara og velferð- ar. Og síðast en ekki sízt „að byggja traustan grunn fyrir komandi kjarasamninga". - „Ég vil að það komi skýrt fram," sagði ráðherrann, „að ríkis- stjómin er reiðubúin til við- ræðna við aðila vinnumarkaðar- ins um frekari aðgerðir til að lækka útgjöld ríkisins og draga úr lántökum þess í því skyni að stuðla að gerð ábyrgra kjara- samninga". Stefnumörkun sú, sem felst í fjárlagafrumvarpinu, er af hinu góða. En eftir er afgreiðsla Al- þingis. Og framkvæmd fjárlag- anna. Vonandi tekst betur til um þetta tvennt en næstliðin ár. SAMNINGUR UM EVROPSKA E EES-samningur á bekk með stærstu málum lýðveldisins - sagði Jón Baldvin Hannibalssoh utanríkisráðherra á Alþingi JÖN Baldvin Hannibalsson utanríkisráðherra sagði á Alþingi í gær, að samningur EFTA og Evrópubandalagsins um evrópskt efnahagssvæði væri sambærilegur við stærstu ákvarðanirnar sem teknar hefðu verið í sögu íslenska lýðveldisins, ákvarðanirnar um inngöngu í Atlantshafs- bandalagið og um stækkun landhelginnar. Hann sagði að samningurinn markaði tímamót í efnahagssögu Islands, þar semmeð honum hefði í fyrsta sinn verið tryggt að uppistöðuatvinnugrein íslendinga, sjávarút- vegurinn, njóti sambærilegra viðskiptakjara og aðrar atvinnugreinar. Samningurinn gæfi Islendingum tækifæri, og það væri undir sjálfum okkur komið hvernig það yrði nýtt. Utanríkisráðherra flutti skýrslu um saminginn á Alþingi í gær og vísaði fyrst á bug gagnrýni í þá átt að ekki hefði verið haft eðlilegt sam- ráð við utanríkismálanefnd meðan á samningunum stóð. Hann sagði að samningurinn hefði þegar verið kynntur þar og í ríkisstjórninni. Gert væri ráð fyrir að aðalsamningamenn settu stafi sína undir samningstext- ann eftir hálf an mánuð. Utanríkisráð- herrar landanna gætu þó ekki skrifað undir samninginn, með fyrirvara um samþykki þjóðþinga, fyrr en samn- ingstextinn hefði verið þýddur á þjóð- tungur allra þeirra þjóða sem aðild ættu að honum. Ráðherra rakti síðan þau efnisatr- iði samningsins um evrópskt efna- hagssvæði sem gengið var frá á loka- sprettinum í Lúxemborg á mánudag. Fyrst ræddi hann sjávarútvegsmálin, og sagði að ófrávíkjanlegt skilyrði íslendinga, að hafna algerlega kröfu um veiðiheimildir fyrir tollfríðindi, hefði staðist. Einnig það skilyrði að vísa á bug kröfum um rétt EB til að fjárfesta í útgerð og fiSkvinnslu. Utanríkisráðherra sagði að eftir að þessum kröfum EB hefði verið hafnað hefði samningsstaða um markaðsaðgang ekki verið góð. Engu að síður hefði verið gerður samningur þar'Sem sjávarafurðum væri skipt í 3 flokka. Flokk sem bæri enga tolla, flokk þar sem tollar yrðu lækkaðir um 70% frá því sem þeir væru nú. Og loks væru nokkrar sjávarafurðir þar sem tollum yrði ekki breytt. Mið- að við núverandi útflutning íslend- inga á sjavarafurðum og tollaívilnan- ir, sem íslendingar njóta á Evrópu- markaði, þá muni 96% íslenskra sjáv- arafurða njóta tollfríðinda 1. janúar 1997, en nú væri það hlutfall um 60%. Ávinningur náðist í þremur grein- um, á síðasta sólarhring samning- anna, að sögn ráðherra. Tollfrelsi náðist fyrir saltsíldarflök og hörpu- disk, og tollar fengust lækkaðir um 70% á þeim afurðum sem enn bera tolla. Ráðherra sagði að þeir tollar sem eftir stæðu væru svo óverulegir að þeir gætu ekki talist viðskipta- hindranir. „Með þessum samningum hefur tekist í fyrsta sinn _að tryggja höfuð- útflutningsafurð íslendinga sama sess í fríverslunarsamstarfi og hefur gilt um iðnaðarvörur og nú mun gilda um þjónustu. Þetta eru þess vegna tímamót í efnahagssögu á íslandi," sagði Jón Baldvin. Hann sagði að þessi samnings- niðurstaða hefði farið fram úr þeim vonum, sem hann hefði sjálfur getað gert sér með raunsæju móti fyrir- fram. Utanríkisráðherra sagði að það samkomulag um gagnkvæman sjáv- arútvegssamning EB og íslands, sem áður hefði verið boðið, stæði óbreytt en það hefði áður verið kynnt á Al- þingi. Ráðherra rakti síðan önnur atriði sem samkomulag hefði náðst um í Lúxemborg. í þróunarsjóð hefði EFTA samþykkt að greiða 1,5 millj- arða ECU á fimm árum til að fjár- magna ódýr lán til vanþróaðra EB- ríkja, og að auki 500 milljónir ECU í styrki. Hlutur ísland- næmi 67 millj- ónum króna á fimm ára tímabili. Þá væri tryggt að EB skuldbindi sig til að beita EFTA-ríkin ekki gagnráðslöfunum vegna undirboða, sem væri mjög mikilvægt fyrir starf- semi stóriðjufyrirtækja á Islandi. Hvað varðaði skipasmíðar hefði EB lýst því yfir að það myndi taka til endurskoðunar tilskipun með það að markmiði að afnema ríkisstyrki í þessari grein. Þá sagði ráðherra að þrjár um- deildar vörur úr landbúnaðarhráefn- um, Létt og laggott, Smjörvi og rjómaís, væru ekki á frívörulista fyr- ir ísland. Á það hefði verið fallist, að ríkis- einokun á áfengissölu á Norðurlönd- unum væri af félagslegum ástæðum og því mætti halda henni áfram. Þó yrði að tryggja að engin mismunun ætti sér stað við ínnflutning á áfengi. Einnig er ákvæði um að aðildarrík- in muni leitast við að samræma inn- byrðis reglur til að draga úr ríkisað- stoð í sjávarútvegi. EB vissi að ríkis- styrkir væru miklir í Noregi og þar sem Norðmenn hefðu lagt áherslu á að fá ákvæði um að ekki kæmu mót- aðgerðir við undirboðum, þá hefði þetta verið sett á blað, sem væri ís- lendingum út af fyrir sig hagkvæmt. Utanríkisráðherra svaraði síðan ýmsum spurningum sem vaknað hafa í umræðunni um samningana. Hann sagði að samningarnir hefðu lítið breyst á lokastígi þeirra, utan þau atriði sem hér hafa áður verið nefnd. Þannig hefði allur kaflinn um fjár- magnsflutninga verið tilbúinn á síð- asta ári, og meginefni heildarsamn- inganna verið tilbúið í tíð síðustu rík- isstjórnar. Þá sagði hann að fyrirvarar hefðu komist til skila. Þeir hefðu aðallega verið fjórir: 1. Engar veiðheimildir í stað tollaheimilda. 2. Enginn fj'árfest- ingarréttur varðandi fiskveiðar og vinnslu. 3. Fyrirvari um nýtingarrétt á orkulindum. Upplýst hefði yerið í tíð síðustu ríkisstjórnar að hann væri óþarfur vegna þess að íslensk lög giltu þar. 4. Fyrirvari um rétt til að takmarka innstreymi fólks á vinnu-- markaði. Sá fyrirvari væri enn efnis- lega til staðar þótt hann væri i öðru formi, þ.e. vísað væri til almenna öryggisákvæðisins. Þá fjallaði ráðherra um spurning- una um hvort útlendingar gætu keypt hlunnindajarðir. Hann sagði að land- búnaðarráðherra væri með í undir- búningi að herða á íslenskum lögum til að koma í veg fyrir það, og sagði að það stæðist fullkomlega gagnvart EES-samningnum. Þetta hefði fyrr- verandi landbúnaðarráðherra ekki hirt um að gera. Hann vitnaði til nokkurra dóma EB-dómstólsins um að ríkjum í EB væri heimilt að setja löggjöf sem takmarkaði fjárfestingar útlendinga, þar á meðal annarra þégna EB. Jón Baldvin sagði síðan, að Islend- ingar gætu samkvæmt samningnum haldið óbreyttum íslenskum lögum um fjárfestingar í fiskveiðum og vinnslu og framkvæmd þeirra laga kæmi því EES-samningi ekkert við. Að öðru leyti væri það hagsmuna- má! íslenskts atvinnulífs, fyrirtækja og neytenda, að opinn fjármagns- markaður veitti fákeppninni á hinum þrönga íslenska markaði aðhald og samkeppni. Ráðherra sagði, að íslend hefði eitt EFTA-ríkja fengið undanþágu frá heilbrigðisreglugerð EB, þannig að engin hætta væri á innflutningi á dýrum sem sýktu íslenska stofna. Hins vegar hefðu menn áhyggjur af að þetta yrði notað gegn íslendingum við fiskinnflutning til EB, og farið hefði verið fram á sérstakar viðræður til að tiyggja hagsmuni íslendinga í því efni. Jón Baldvin sagði að dómstólar gætu ekki hnekkt fyrirvörum íslend- inga, eins og haldið hefði verið fram. Þá benti hann á, að ef Norðmenn felldu EES-samningana, yrði heildar- samningurinn endurskoðaður. Þá yæri hætt við að sá ávinningur sem íslendingar hefðu fengið í sjávarút- vegi yrði ekki tryggur, nema einhver yrði til að borga það verðsem Norð- menn hefðu borgað. íslendingar hefðu verið í þessum samningum vegna þess að hagstæðara væri fyrir íslendinga að fórnarkostnaðurinn dreifðist á fleiri. Af þeim sökum væri ljóst, að tvíhliða viðræður við EB hefðu ekki skilað jafngóðum ár- angri. Ráðherra benti einnig á, að þessir samningar binda á engan hátt hendur íslendinga í samningum við önnur ríki. Jón Baldvin sagði að EES-samn- ingarnir væri enn mikilvægari en ella, ef önnur EFTA-ríki væru á leið inn í EB, þar sem hann tryggði brýnustu viðskiptahagsmuni okkar án nok- kurra skuldbindinga um inngöngu í EB. Utanríkisráðherra svaraði loks þeirri spurningu neitandi, hvort samningarnir fælu í sér afsal á full- veldi íslands. Löggjafarvaldi væri ekki afsalað, engar ákvarðanir yrðu teknar um samningmn, eða breyting- ar á honum nema Alþingi samþykkti hann. Engar ákvarðanir yrðu teknar í æðstu stofnunum efnahagssvæðis- ins nema með samstöðu allra. Sama máli gegndi með framkvæmdavaldið og dómsvaldið. EES-dómstóllinn væri gerðardómur um alþjóðlegar leikregl- ur viðskiptalífsins, og hægt væri að líkja því við, að ekki giltu sérreglur um íslenskan fótbolta eða handbolta, heldur væri farið eftir alþjóðlegum reglum. Það væri raunar smáþjóðum meira hagsmunamál en öðrum. Nánar er greint frá umræðum á Alþingi á blaðsíðu 30. Halldór Asgrímsson fyrrverandi sjávar Tollfrelsið skiptir n máli fyrir þróun sjá^ HALLDÓR Ásgrímsson fyrrver- andi sjávarútvegsráðherra segir að markmiðum Islendinga hafi í aðalatriðum verið náð í höfn í samningaviðræðunum við EB um evrópskt efnahagssvæði. „Ég tel að þarna hafi náðst verulegur árangur og ég held að það sé enginn vafi á því að það tollfrelsi sem þarna er í myndinni mun skipta miklu máli fyrir þróun ís- lensks sjávarútvegs á næstu árum, og það atriði mun að sjálf- sögðu vega afar þungt þegar end- anleg afstaða er tekin til máls- ins," sa'gði Halldór í samtali við Morgunblaðið í gær. Halldór sagðist ekki hafa fengið nægilega áreiðanlegar upplýsingar um hvað felst í samningnum um EES og hann myndi ekki taka endanlega afstöðu tíl þessa samnings fyrr en hann hefði kynnt sér hann til hlýtar. „En sé miðað við þær undirtektir sem verið hafa í Evrópubandalaginu í sumar, þá varð lokaniðurstaðan að mínu mati líkari því sem maður gat búist við síðastliðið haust og síðastl- iðinn vetur.-Ég hef alltaf haft trú á því að það myndi nást tollfrelsi fyrir meginhlutann af okkar sjávarafurð- um og það væri í raun það eina sem við gætum sætt okkur við," sagði Halldór, „Að því leytinu til má segja

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.