Morgunblaðið - 23.11.1991, Blaðsíða 8

8 B
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 23. NOVEMBER 1991
ISLENSKA OPERAN
NÆTURDROTTNINGIN
úr II Re pastore eftir Mozart, „Oú
va la jeune Hindoue,” úr Klukkurn-
ar úr Lakme eftir Delibes,
„Traurigkeit,” aría Konstaze úr
Brottnáminu úr kvennabúrinu eftir
Mozart og að lokum „Der Holle
Rache,” aría Nætrudrottningarinn-
ar úr Töfraflautunni.
Undirleikari Yeldu á tónleikunum
er eiginmaður hennar, Murat Kod-
alli. Hann er samlandi hennar og
útskrifaðist á sama tíma og hún frá
Tónlistarskólanum í Ankara, í tón-
smíðum og píanóleik. Tónsmíða-
námið stundaði hann fyrst hjá Nec-
il K. Akses og seinna hjá föður sín-
um, Nevit Kodalli, sem var nem-
andi Honeggers. Hann hefur komið
fram á ijölda tónleika, bæði sem
einleikari og með hljómsveitum,
einnig í kammertónlist. Hann hefur
samið sönglög, píanóverk, kórverk
og kammerverk. Hann stundar nú
framhaldsnám í tónsmíðum og
hljómsveitarstjórn hjá Frances Burt
og Uros Lajovic.
Murat hóf nám í píanóleik þegar
hann var ellefu ára að aldri. A tón-
leikunum næstkomandi miðvikudag
mun hann leika nokkur verk, bæði
eftir sjálfan sig og föður sinn. Tvö
af lögum Murats eru skrifuð sér-
staklega fyrir Yeldu, við ljóð eftir
Abbas Sayar.
Aðspurður hvers konar tónlist
hann skrifi helst, segir Murat:
„Helst vildi ég skrifa alls konar
tónlist; sinfóníur, kammerverk, ein-
leiksverk og söngverk, en það má
kannski segja að ég skrifí mest
kammertónlist eins og er, það er,
fyrir tríó; fiðlu, selló og píanó.
Þau Yelda og Murat kynntust við
Tónlistarháskólann í Ankara fyrir
sex árum, eða um leið og hún hóf
nám sitt þar og hafa þau verið gift
í eitt ár. Á því ári hafa þau búið í
Vínarborg, þar sem þau hafa verið
í framhaldsnámi og hafa komið
fram bæði hvort í sínu lagi og sam-
an.
Þau eru bæði í námi sem krefst
fórna, ef þau ætla sér að ná langt,
en þau segjast gera sér grein fyrir
því og milli þeirra virðist ríkja mik-
il samstaða og gagnkvæm hvatn-
ing. „Ég er þó alltaf hræðilega
kvíðinn, þegar Yelda á að fara að
syngja,” segir Murat, „þegar hún
er byijuð er allt í lagi.” Yelda er
spurð að því hvort hún sé líka svona
kvíðin þegar Murat kemur fram
sem píanóleikari. Hún verður undr-
andi yfir spurningunni, hristir höf-
uðið og segir: „Nei, hann er svo
góður og ég hef mikla trú á honum.”
Nú er Tyrkland og tyrknesk
menning okkur mjög framandi hér
á íslandi. Skipar klassísk vestræn
tónlist veigamikinn sess þar?
„Já,” segja þau bæði, „og tónlist
almennt er stór hluti af lífi okkar.
Við höfum sex sinfóníuhljómsveitir,
þar af tvær í Ankara. Þar er einnig
óperuhús. Bæði óperan og sinfónían
hafa verið starfandi frá 1920. Þá
varð Tyrkland vestrænt, ef svo má
að orði komast. í tónlist okkar frá
þeim tíma gætir mjög mikilla
þýskra áhrifa.
I óperunni eru settar upp tíu
sýningar á ári; ítalskar, þýskar og
tyrkneskar óperur, en einn mánuður
ársins er algerlega helgaður ballett-
inum.”
Hvernig er menningarlífið að
öðru leyti í Tyrklandi?
„Mjög ríkt, sérstaklega leikhús-
lífið og tónlistarlífið. Það hefur svo
margvísleg menning þrifist í landi
okkar í gegnum tíðina og íbúarnir
eiga mjög ólíkar rætur. Þess vegna
gætir grískra, jónískra áhrifa í
menningu okkar í dag, auk áhrifa
frá Mesópótamíu. Þetta kemur fram
í þjóðlögum okkar, sem eru óskap-
lega mörg og fjölbreytt og hefur
áhrif á það sem verið er að semja
í dag.”
VIÐTAL: SÚSANNASVAVARSDÓTTIR
„ÞEGAR hún byrjaði að syngja hætti ég
að anda og án þess að ég réði við það
byrjuðu tárin að renna niður kinnarnar
á mér,” sagði frú ein við mig um dag-
inn, þegar Yeldu Kodalli bar á góma.
Yelda syngur hlutverk Næturdrottning-
arinnar í uppfærslu íslensku óperunnar
á Töfraflautunni. Og víst er að þessi
unga stúlka hefur svo fallega og tæra
rödd að öll lýsingarorð verða grámusku-
leg. Maður verður að heyra til að trúa.
Yelda er dramatískur kólóratúr sópran
og raddsvið hennar nær yfir þijár átt-
undir.
Þeir eru líklega fleiri en einn og fleiri
en tveir sem hafa spurt hvers vegna
þessi efnilega söngkona haldi ekki tón-
leika á meðan hún starfar hér. Það er
nefnilega svo að rödd Yeldu er gædd
svo miklum töfrum að manni finnst eins
og Mozart hafi einmitt ætlað að láta
„Flautuna” sína hljóma þannig og maður
vill heyra hana aftur.
T1 að svara kalli fjöl-
margra aðdáenda Yeldu
hér hefur Styrktarfélag
óperunnar ákveðið að
efna til tónleika með
henni næstkomandi miðvikudag,
27. nóvember í íslensku óperunni.
Þegar hefur myndast hefð fyrir tón-
leikum á vegum styrktarfélagsins
og oftast er boðið upp á söngtón-
leika. Tónleikar Yeldu eru fyrstu
tónleikar styrktarfélagsins á þessu
starfsári. Venjan er að einn styrkta-
raðili styrki hveija tónleika og að
þessu sinni er það Kaupþing. Undir-
leikari Yeldu verður Murat Kodalli,
eiginmaður Yeldu, píanóleikari og
tónskáld, sem stundar nú fram-
haldsnám í tónsmíðum og hljóm-
sveitarstjóm í Vín.
Yelda Kodalli er aðeins 23 ára
gömul. Hún er tyrknesk, frá Ad-
ana, borg sem er í Suður-Tyrk-
landi, 600 kílómetra frá Ankara.
Faðir hennar er matvælaverkfræð-
ingur en móðirin er tónlistarkenn-
ari. Yelda segir móður sína hafa
haft svona rödd þegar hún var
yngri, hún hafi siðar breyst og orð-
ið dramatískur sópran: „En hún
hætti að syngja opinberlega, þegar
hún gifti sig og fór að eignast börn.”
Tónlistin skipaði veigamikinn
sess á heimili Yeldu. Hún var að-
eins fimm ára þegar hún fór að
syngja opinberlega, þá söng með
systur sinni sem var á sjöunda ári.
„Systir mín hefur mjög mikla og
fallega rödd,” segir Yelda, „en hún
hefur ekki lagt sönginn fyrir sig.”
Ekki byrjaðir þú strax á barns-
aldri að læra að syngja?
„Nei,” svarar Yelda og brosir.
Hún talar fremur lágri og þýðri
röddu, blíðlegt brosið nær til augn-
anna þegar hún bætir við: „Ég lærði
til að byija með á blokkflautu, síðan
á mandólín.
Þegar ég var sextán ára fannst
móður minni sýnt að ég gæti sung-
ið og hún hvatti mig eindregið til
að sækja um inngöngu í Tónlistar-
háskólann í Ankara. Ég fór í inn-
tökugróf í söngdeildinni og komst
inn. Ég var við þennan skóla í fimm
ár, fyrstu þijú árin eingöngu sem
nemandi og seinustu tvö árin einnig
sem aðstoðarkennari hjá prófess-
ornum mínum, Mustafa Yurdakul.”
Varstu allan tímann hjá einum
kennara? í (
„Nei, við söngdeildina erulmilli
ellefu og fimmtán kenharar. Þeir
kenna ýmis fög, til dæmis form-
kennslu, sviðsframkomu og tónlist-
arsögu, auk þeSs sem við verðum
að læra á hljóðfæri og því eru hljóð-
færakennarar við deildina.
Nú hefurþú lokapróf frá Tónlist-
arháskólanum í Ankara. Hefurðu
þar með alla þá menntun sem þú
þarfnast?
Morgunblaðið/Einar Falur
Yelda og Murat Kodalli.
Á TÓNLEIKUM
MIÐVIKUDAGINN 27.
NÓVEMBER
„Nei. Ég var komin til Vínarborg-
ar og ætlaði að hefja nám hjá Hel-
enu Karusso í haust. Hún hefur
kennt mörgum íslendingum þar
ytra og hún stakk upp á að ég frest-
aði náminu og kæmi hingað til að
syngja þetta hlutverk. En það er
ekki þar með sagt að ég sé hætt
að læra, vegna þess að ég þarf og
vil læra meira.”
Það vekur furðu margra að svo
ung söngkona ráði við hlutverk
Næturdrottningarinnar. Undirrituð
spurði Rut Magnússon álits á rödd
Yeldu og hvort hún væri ekki
óvenjuleg.
„Kólóratúr röddin kemur í ljós
mjög snemma,” sagði Rut, „en
Yelda hefur mjög sjaldgæfa rödd,
vegna þess að hún er dramatískur
kólóratúr sópran. Flestir kólóratúr-
ar hafa mjóa flauturödd, mjög fáir
hafa þessa fylltu rödd og þetta
mikla raddsvið. Með þessa eigin-
leika á Yelda alla möguleika á að
ná mjög langt sem dramatískur
sópran.
„Svona rödd breytist alltaf og
dýpkar með aldrinum,” segir Yelda.
„Maður getur dálítið valið að halda
henni í þjálfun á efri hluta radd-
sviðsins eða því neðra. í óperum
Mozarts eru til dæmis yfirleitt hlut-

sc«»

.rðr°v
verk sem eru skrifuð eingöngu fyr-
ir kólóratúr sópran, en miklu síður
hjá Verdi og Puccini. Hjá þeim er
áhersla á aðra þætti og þeir skrifa
hlutverk sem henta öðruvísi rödd-
um. Næturdrottningin er alveg sér
.á báti í óperubókmenntunum og í
rauninni engu öðru líkt og ég er
svo heppin að hafa rödd fyrir það
hlutverk.”
Hefurðu sungið það hlutverk
áður?
„Nei, en þegar ég var átján ára
keppti ég í Belvedere-söngkeppn-
inni, ásamt þrjú hundruð öðrum
söngvurum. Ég hlaut ekki verðlaun,
en einn þýskur stjórnandi bauð mér
að koma til Þýskalands og syngja
Næturdrottninguna þar. En ég
gerði það aldrei, vegna þess að ég
þótti of ung.”
„Á óperumáli er gjarnan talað
um „fach,” segir Rut. Þar er eigin-
lega um sérsvið að ræða. Það eru
nefnilega til alls konar týpur af
sópranröddum. Þegar talað er um
„fach” er átt við að viðkomandi
raddtýpa komi til með að syngja
viss hlutverk óperubókmenntanna.
Til dæmis/ er alveg ljóst að Yelda
kemur ekki til með að syngja Tur-
andot og Toscu. Hún hefur einfald-
lega öðruvísi rödd.”
Á einsöngstónleikunum næst-
komandi miðvikudagskvöld syngur
Yelda sex aríur úr óperum, auk
annarra verka. Það eru „Caro
nome,” aría Gildu úr Rígólettó eftir
Verdi, „Les oiseaux dans la charm-
ille,” aría Ólympíu úr Ævintýrum
Hoffmanns eftir Offenbach,„L’a-
mero saro costante,” aría Amintu