Morgunblaðið - 21.03.1992, Blaðsíða 8

8 B
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 21. MARZ 1992
Caput-tónleikar í dag
CAPUT-HÓPURINN Á ÆFINGU. Morgunblaðið/Einar Falur
/ ••
ITOLSK
NÚTÍMATÓNLIST
CAPUT-nútímatónlistarhópurinn heldur hódegistónleika í Norræna
húsinu í dag klukkan 12.30, þar sem leikin verða tónverk eftir
nokkur þekktustu núlifandi tónskóld Itala. Einnig verða lerkin verk
eftir nokkur yngstu tónskóldanna þar suður fró, meðal annars
Atla Ingólfsson, tónskóld í Bologna. „Les pas, les pentes“
eftir Atla verður nú flutt í fyrsta sinn ó Islandi, en verkið var frum-
flutt í Mílanó í desember síðastliðnum af finnsku kammersveit-
inni Avanti. Þó verður heimsfrumflutningur ó flautusólói eftir
Anzaghi. Önnur tónskóld sem eiga verk ó tónleikunum
eru Borradori, Donatoni, Scelsi, Berio og Tadini. Flytjendur
ó tónleikunum eru Valur Pólsson kontrabassaleikari í Stokkhólms-
Fílharmóníunni, en hann kom sérstaklega til landsins til að taka
þátt í þessum tónleikum, Sean Bradley leikur á fiðlu, Guðmundur
Kristmundsson á lágfiðlu, Bryndís Halla Gylfadóttir á selló,
Elísabet Waage á hörpu, Eggert Pálsson á slagverk, Örn Magnús-
son á píanó, Kolbeinn Bjarnason á flautu og Guðni Franzson
á klarinett. Guðmundur Óli Gunnarsson stjórnar.
, UMNÝJA
ITALSKA
TÓNLIST
TEXTI ATLIINGÓLFSSON
Leyndur þráður tengir ítalska nýtónlist við
auðuga leikhúshefð landsins. Allt frá því
Monteverdi tók að láta hljóðfærin „leika“ er
áberandi næmi ítalskra tónskálda á látbragð
tónlistarinnar. Fram á okkar öld biitist næmi
þetta helst í ítalska tónleikhúsinu, 'þar sem
hverri persónu fylgir gjaman ákveðið látbragð
hljóðfæranna. Eftir endurreisn hreinnar tón-
listar á Italíu, kringum stríðin, má sjá hvern-
ig leiklistin er enn sterk í hugum tónskáld-
anna, en þetta hefur gefið ítalskri tónlist
þann sérstaka blæ sem hún þekkist af í dag.
Nú hættum við á að einfalda málin nokkuð
gróflega, en athugum samt hvernig réttlæta
mætti ofangreint.
Þegar laglínan hætti að vera einn helsti
stólpi tónmálsins varð að koma í hennar stað
eitthvað sem gefið gæti tónlistinni ákveðinn
svip og skapgerð. Þá voru það öðrum fremur
ítölsk tónskáld sem sáu hvernig skapa mátti
ákveðna persónu og ákveðið látbragð með
hvetju hljóðfæri, eða með nokkrum hljóðfær-
um saman. Mikið var lagt upp úr skarpri
skilgreiningu þessara tónpersóna, en jafn-
framt að persónusköpunin væri sannfærandi
og.djúp.
I stað laglínu komu mynstur, rytmar, áferð
eða hreyfíngar, en þessir þættir voru þegar
vandlega útfærðir hjá bestu óperutónskáldun-
um. í raun er næsta stutt úr átakamestu
sönglínum Monteverdis í sekvensur Berios.
Annar eiginleiki sem tengist leikhúsinu er
skírleiki tónverkanna. Með fáum undantekn-
ingum var ítölsk nýtónlist skiljanlegri eða ein-
faldari og oft bjartari en það sem samið var
á sama tima í öðrum löndum. Þessu veldur
bæði meðfædd nautnahyggja og sú sannfær-
ing að tónlist sé jú líka til skemmtunar, hún
er „spectale". Ef einhver á að skilja og njóta
verks nægir ekki að persónurnar séu skýrar.
Kringum þær má ekki vera of mikil þoka,
og söguþráðurinn ekki of flókinn.
Ekki var ætlunin að gera of mikið úr áhrif-
um látbragðsins í ítalskri tónlist enda hafa
jafnframt því handverkshyggja og raunsæi
sett mark sitt á hana.
Handverkshyggjan sem ítalir eru þekktir
fyrir birtist í sérstakri alúð sem tónskáldin
leggja við frágang, yfirborð og hljóm verka
sinna. Það er aldrei hugsunin ein sem skiptir
máli heldur alltaf birting hennar. Öll smáatr-
iði eru nákvæmlega útfærð.
Stundum hefur heyrst sú gagnrýni að form-
ið sé fremur lausknýtt í ítölskum verkum.
Tónskáldin virðast sjaldnast fylgja nokkurri
áætlun um heildarform. Þau leyfa hendingun-
um að þróast úr einni í aðra, láta söguþráð-
inn spinnast eftir því hvernig tónpersónumar
þróast. Mikilvægt er að skilja að þetta er
ekki af vanmætti heldur sannfæringu. ítölsk
tónskáld eru raunsæ og forðast ídealisma í
formbyggingu. Tónlistarlegt. raunsæi felur í
sér að virða hvert augnablik verksins og huga
að hvemig tónlistin sjálf vill þróast í stað
þess að þvinga hana inn í fyrírframgerða
áætlun um formbyggingu. Þannig verða form-
in gjarnan eins og rapsódíur eða fantasíur
sem hlíta lögmálum mælskulistar og smekks
í uppbyggingu. Að skrifa tónverk er oft eins
og að semja ræðu, málsgreinin á undaii gefur
til kynna hvernig sú næsta gæti orðið.
Raunsæi ítala tekur ekki aðeins til forms-
ins. Mikið er lagt upp úr því að verkin séu
vel skrifuð fyrir hljóðfæri, svo ekki sé erfitt
að leika þau, enda hljóma þau betur þannig.
Víst þarf mikla fimi til að fást við sekvensu
eftir Berio, en þær eru flestar sprottnar úr
eiginleikum hljóðfærisins sjálfs og ganga ekki
gegn því.
Þau einkenni sem að ofan greinir hafa sam-
an valdið því hversu útbreidd og vinsæl ítölsk
nýtónlist er í Evrópu í dag, og ekki er ósenni-
legt að hún beri í sér mikilvæg fijókorn fyrir
framtíð listarinnar.
KAMMERSVEIT
SELT J ARNARNESS
GUÐRÚN MÁSDÓTTIR ÓBÓLEIKARI OG
ÞÓRA EINARSDÓTTIR SÓPRANSÖNGKONA.
KAMMERSVEIT Sel-
tjarnarness heldur tón-
leika í Seltjarnarnes-
kirkju næstkomandi
mánudagskvöld, 23. mars,
klukkan 20.30. Hljóm-
sveitina skipa nú um þrjá-
tíu hljóðfæraleikarar, og
með henni koma fram
Guðrún Másdóttir óbó-
leikari og Þóra Einars-
dóttir sópransöngkona.
Sigursveinn Magnússon
stjórnar. Á efnisskránni
eru verk eftir Leclaire,
Wagner, Mozart og Stra-
vinsky.
Sigursveinn Magnús-
son er frumkvöðull að
starfsemi Kammer-
sveitar Seltjamarness og
jafnframt stjómandi henn-
ar. Um verkin á efnis-
skránni á mánudagskvöldið
segir hann að fyrst verði
leikinn Konsert fyrir óbó
og strengi eftir Leclaire.
„Síðan er Sigfried Idyll eft-
ir Wagner, tónaljóð sem
hann samdi og gaf Cosinu
konu sinni í afmælisgjöf
þegar hún varð 33 ára. Þá
era þama tvær aríur úr
Cosi van Tutti eftir Mozart,
og við ætlum að enda á að
leika Dances Concertantes
eftir Stravinsky. ^Það er
verk í nýklassískum stíl,
þetta eru stílfærðir dansar
með frumstæðu ryþmaívafi
og tónlistin er mjög mynd-
ræn, enda hafa ýmsir ball-
etthöfundar samið við hana
balletta. Stravinsky nýtir
möguleika hljóðfæranna til
hins ýtrasta."
Kammersveit Seltjarnar-
ness var stofnuð 1989 og
Sigursveinn segir að
markmiðið sé að koma
fram tvisvar til þrisvar á
ári. „Við stefnum frekar
að því að vera fjölmennari
í þau skipti sem við komum
fram. Það er gild ástæða
Morgunblaðið/Einar Falur
KAMMERSVEIT SELTJARNARNESS A ÆFINGU
til að sinna betur tónlist
sem samin hefur verið fyrir
hljóðafærahópa af þessari
stærð, 20-30 manna
kammersveitir, en það eru
til ógrynni af skemmtilegri
tónlist fyrir svona hóp.“
Meðlimir hljómsveitar-
innar koma úr ýmsum átt-
um; þetta eru tónlistar-
kennarar, tónlistamemar
og atvinnuhljóðfæraleikar-
ar, og eru nokkrir þeirra
búsettir á Seltjarnamesi.
Stúlkurnar sem koma fram
em báðar að ljúka tónlist-
amámi hér í vor. Einleikur
Guðrúnar Másdóttur er
hluti af lokaprófi hennar
við Tónskóla Sigursveins,
og Þóra Einarsdóttir er að
taka áttunda stig frá Söng-
skólanum í Reykjavík.
Aðspurðúr segir Sigur-
sveinn að það sé mikill und-
irbúningur fyrir tónleika
sem þessara. „En ég nýt
velvilja hljóðfæraleikar-
anna og þeir reyna að
hliðra til eins og þeir geta.
Við verðum að æfa á kvöld-
in og um helgar, utan vin-
nutíma, og margir eru líka
að kenna svo það er mikið
áð gera. Ég hef leitað til
fyrirtækja um aðstoð við
að standa straum af kostn-
aði, og svo hef ég einnig
notið stuðnings frá Sel-
tjamamesbæ og mennta-
málaráðuneytinu. Þannig
tekst þetta allt saman, með
góðra manna hjálp.“
- efi
TÓNLEIKAR
ÁMÁNU-
DAGS-
KVÖLDIO