Morgunblaðið - 04.11.1992, Blaðsíða 32

Morgunblaðið - 04.11.1992, Blaðsíða 32
32 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 4. NÓVEMBER 1992 Umhverfismálin í EES og EB eftirAuði Sveinsdóttur Andstætt sjálfbærri þróun Þannig er nú komið í heiminum í dag að við blasir hraðfara vist- ^fræðileg kreppa. Um það eru flest- ir sammála og auðvitað vilja allir forðast þannig hörmungar og stuðla að betra umhverfi. Á heimsvísu stendur baráttan milli aukins hagvaxtar, aukinnar neyslu, og samkeppni ríku þjóð- anna hins vegar og annars vegar tillit til fátækari þjóða (þriðja heimsins), umhverfísins og sjálf- bærrar þróunar. Sá samningur sem Alþingi íslendinga hefur til um- fjöllunar á þessum haustdögum, varðandi aðild að Evrópska efna- hagssvæðinu og sem jafnframt er fordyrið að Efnahagsbandalaginu, samræmist á engan hátt þeim hug- myndum sem settar eru fram um -^sjálfbæra þróun, alþjóða samvinnu um umhverfismál, aðstoð við þriðja heiminn skynsama nýtingu auð- linda né þátttöku almennings í verndun síns umhverfis. Þessi samningur um Evrópska efnahagssvæðið sem byggir á grundvallarhugmyndum Efna- hagsbandalagsins eykur enn á muninn milli ríkra og fátækra, hann er gerður til að einangra nokkur ríki í bandalagi þar sem þau gæta aðeins sinna sérhags- ^muna. Þetta er fyrst og fremst verslun- arbandalag þar sem markmiðið er að búa svo um hnútana efnahags- lega að ekki komi til stríðsátaka milli stórþjóða Evrópu og til þess eru þau verkfæri notuð m.a. að auka hagvöxtinn, auka fram- Ieiðslu, neyslu og samkeppni svo hægt sé að keppa við risaveldin Japan og Norður-Ameríku. Þannig vöxtur getur aldrei orðið öðruvísi en með rányrkju á auðlind- ir jarðar þar sem enn frekar er gengið á umhverfið og rétt hinna fátækari þjóða. Þannig vinnubrögð auka heldur ekki á samvinnu ríkra -vþjóða og fátækra, sem er eitt af meginskilyrðum þess að þessi jörð verði íbúðarhæf í framtíðinni. Áframhaldandi hagvöxtur er fjandsamlegur lífríki jarðar Svo vitnað sé í orð nóbelsverð- launahafans í hagfræði Trygvi Haavelmo, þar sem segir „áfram- haldandi hagvöxtur meðal ríku þjóðanna er skelfileg hugsun, því ef fylgja á EB-sinnum um hagvöxt sem talin er þurfa að vera 4% á ári þá munum við á 100 árum margfalda neyslu okkar 50 sinn- um!!" Svo mörg voru þau orð. Markaðsöflin eiga að ráða, önn- ur markmið koma langt neðar á listann svo sem staða og réttindi kvenna, félagsleg réttindi ýmis- konar, ásamt umhverfisvernd. Stöðugt fleiri gera sér nefnilega grein fyrir því að aukinn hagvöxt- ur er brjálæði fyrir áframhaldandi veru manna hér á jörðinni. Og þá er ég ekki að tala um að ástandið versni á einu, eða næsta kjörtíma- bili eins og allt of mörgum er tamt að hugsa, heldur næstu áratugi eða fram á næstu öld. I náttúrunni er þannig vaxtar- lína sem nú blasir við skilgreind sem hættumerki sem bendir á hraðfara vöxt illkynjaðs æxlis. Tviskinnungur EB í umhverfismálum Samningurinn um EES getur aldrei samræmst þeirri umhverfis- vernd sem er raunhæf. Mörg dæmi væri hægt að taka og e.tv. er nærtækasta dæmið flutningar í Evrópu. Samkvæmt lögum EB og þar með EES má ekki hefta flutninga né verslun milli landa, og þá er reiknað með aukningu í vöruflutn- ingum á þjóðvegum um 42% að árinu 2010, fjöldi einkabifreiða mun aukast um 45%, allt til að styrkja innri markað bandalagsins (en bifreiðar eiga einn stærsta þátt í aukningu C02 í andrúmsloft- inu). Á sama tíma stendur baráttan um að draga úr C02 í andrúmsloft- inu sem talið er að þurfi að minnka um 80% frá því sem er í dag ef vel á að vera. Nefnd á vegum Samein- uðu þjóðanna ráðleggur lækkun um 60% — það hlýtur hver og einn að sjá þverstæðurnar í þessu! Fleiri dæmi er hægt að taka eða hvernig verður samkeppnisstaða okkar hér með okkar hreinu nátt- úruafurðir grænmeti, kjöt og aðrar landbúnaðarafurðir þegar kröfur um eiturefni og rotvarnarefni í matvælum verða þannig að okkar vörur eru á engan hátt samkeppn- ishæfar eins og við sjáum glöggt m.a. af hollenskum tómötum sem koma í verslanir í maí og eru ekki enn farnir að rotna seinni part sumars þegar íslenska framleiðsl- an kemur á markað! Ég vil ennfremur benda á að frjáls verslun eða réttara sagt óheft verslun gildir einnig um flutning á eitruðum úrgangi. Sam- kvæmt núgildandi reglum er visst eftirlit með hvers konar flutningi milli landa og veitir það ákveðna tryggingu, en með reglum EES og EB er frjáls verslun leyfð og því er hægt að versla óheft með eitrað- an úrgang — sem e.t.v. kemur skýrt í ljós, þegar verið er að tala um að stórfyrirtæki Evrópu væru að notfæra sér eymdina í Sómalíu til að greiða þeim þar fé gegn geymslu á hættulegum úrgangi frá okkur, neysluríkjunum. Aukinn, óþarfa kostnaður Með EES-samningnum þurfum við að taka yfir lög og reglugerðir sem verða okkar lögum rétthærri. Mörg hver eru ekki miðuð við okk- ar aðstæður eða sérstöðu, en tíð- rætt hefur verið um þann kostnað sem samningurinn hefur í för með sér og fyrir liggja beinar tölur varðandi samningsgerðina sjálfa. Hver raunverulegur kostnaður er liggur ekki fyrir og ég leyfí mér að efast um að þar séu öll kurl komin til grafar, því í marga kima er að líta. Hver verður til dæmis kostnaður sveitarfélaga í sambandi við förg- un eiturefna, sorphirðu, frárennsl- ismál, skipulagsmál svo eitthvað sé nefnt. Auðvitað þarf að koma mörgum málum í lag, því víða er pottur brotinn. Við þurfum ekki á EES-samningum að halda til þess! Þau lög og reglugerðir sem til þarf er Alþingi íslands fullfært um að setja og þá miðað við hérlendar aðstæður. Þetta á ekki eingöngu við um umhverfismálin, heldur enn fremur um neytendamál og ótal- mörg önnur mál. Samkvæmt einni af tilskipun með EES samningnum er varðar loftmengun, er okkur gert að setja upp og reka mæli- stöðvar vegna bindandi ákvæða um loftgæðarannsóknir og upplýs- ingaskyldu. Okkur íslendingum er því gert að mæla mengun í and- rúmsloftinu og ber að setja upp mælistöðvar til þess að kanna þetta, (og það er af hinu góða) — en þá kemur upp í hugann að erfið- leikar virðast í áframhaldandi rekstri þeirra einu mælistöðvar sem til er á landinu á vegum Holl- ustuverndar ríkisins og staðsett er á Miklatorgi. Ef ekki er hægt að halda þeim rekstri áfram, hvað þá með þessa tilskipun samkvæmt EES-samningnum um mælingar á loftmengun. Þetta var eingöngu eitt lítið, einfalt dæmi, en þannig eru þau mörg. Ég leyfi mér að álíta að þau hafa ekki verið reikn- uð út til hlítar. Hér á Norðurlöndum búum við við sterkari umhverfisvernd en víð- ast hvar í Evrópu, en með EES- samningnum munum við fá veikari stöðu og minni möguleika á að sinna umhverfisvernd miðað við okkar sérstöku aðstæður. Þátttaka almennings Samningurinn mun einnig hafa það í för með sér að þátttaka al- mennings og frjálsra samtaka í ákvarðanatöku á sviði umhverfis- mála verður ákaflega takmörkuð. Ákvarðanir verða teknar langt fjarri hinum einstöku byggðarlög- um og þjóna ekki á nokkurn hátt hagsmunum íbúanna. E.t.v. er höfnun ríkisstjórnarinnar á beiðn- inni um þjóðaratkvæðagreiðslu vís- bending um það sem koma skal þar sem fólkinu er hvorki ætlað að hafa vit né skoðun á um hvað málin snúast. Jón Baldvin utanrík- isráðherra hefur gert Iítið úr þekk- ingu landsmanna á EES-samn- ingnum. Auðvitað er ekki hægt að ætlast til þess að þorri fólks hafi lesið sig í gegnum öll þau skjöl sem fylgja málinu en rökin gegn samn- ingnum varðandi skerðingu á sjálf- stæði okkar fámennu þjóðar og frelsi til að fara með eigin mál eru það sterk að mikil og öflug and- staða er gegn samningnum um allt land. Þessi andstaða fer ekki hátt en hún er þar. Fólkið á rétt á að fá að segja skoðun sína í þjóð- aratkvæðagreiðslu. Ekki eymd og volæði Það er nefnilega ekki þannig að ef við höfnum EES-samningnum eða Evrópu-bandalaginu verðum ísland undir vestur- evrópskri stjórn eftir Jóhannes R. ""Snorrason Dr. Björn S. Stefánsson fjallar um stöðu íslands skv. samnings- uppkastinu um EES í nýútkominni bók, sem ber heitið Hjáríki. Efninu er skipt í átta kafla, sem eru hver öðrum fróðlegri og gefa lesandan- um góða innsýn í upphaf umræð- unnar um þessi mál á íslandi, og hve langt aftur í tímann má rekja áhuga ákveðinna pólitískra afla í þjóðfélaginu á því, að ísland teng- ist Evrópubandalaginu, jafnvel þó að í skiptum fyrir lækkun innflutn- ingstolla á markaði þess, þurfí ís- lendingar að fórna rétti sínum til þess að takmarka aðgang og eign- arhald erlendra einstalinga og fyr- irtækja að auðlindum þjóðarinnar. Dr. Björn S. Stefánsson hefir margt ritað um þjóðmál á undan- ' "förnum áratugum og er flestum fróðari á þeim vettvangi. Hann var m.a. í nefnd á vegum atvinnuveg- anna, sem ríkisstjórnin stóð að árið 1962, sem kanna skyldi, ásamt fulltrúum stjórnvalda, áhrif vænt- anlegrar aðildar íslands að Efna- hagsbandalagi Evrópu, EBE, en hart var þá barist fyrir því máli, m.a af viðskiptaráðherranum dr. Gylfa Þ. Gíslasyni. Minnisstæð mun flestum ræðan, sem ráðherr- ann flutti á 100 ára afmæli Þjóð- minjasafnsins árið 1963. Þar fór ekki milli mála hvert hugur hans stefndi, og stóð mörgum stuggur af: „Að teysta sjálfstæði þjóðarinn- ar með því að fórna því. Þess vegna ætlum við að binda kænu smáríkis aftaní hafskip stórveldis". Mér fmnst ekki óeðlilegt að rifja þessi orð ráðherrans upp hér, enda sýn- ist vilji til þess að fórna sjálfstæði íslensku þjóðarinnar felast í þess- um orðum. Þótt einhver áherslu- munur sé á málflutningi talsmanna EES-samningsins nú, 30 árum síð- ar, þá var og er megin áherslan lögð á, að múlbinda þjóðina aftaní „hafskipið", sem upp frá þvf réði ferðinni. Keimlíkar hrakspár í fyrsta kafla bókarinnar Hjárík- is greinir höfundurinn frá ræðu sem einn talsmanna EBE-aðilar flutti á lokaðri ráðstefnu um málið árið 1962. Þar komu m.a. fram eftirfarandi fullyrðingar: „Utan Efnhagsbandalagsins yrði hlut- skipti okkar það sama og hins stjórnlausa fleys." „Vörur okkar þyrftu að klífa tollmúra, við yrðum utan almennrar verkaskiptingar og framfara í Evrópu, lífskjörin myndu standa í stað", o.s.frv. Um þessar fullyrðingar og aðrar af svipuðum toga spyr dr. Björn: „Höfum við ekki lesið þetta ný- lega?" Hann hrekur þessar fullyrð- ingar lið fyrir lið og til hvers það hefði leitt hefðu kappsfullir stuðn- ingsmenn EBE-aðildar 1962 náð fram vilja sínum. Hann bendir á, að nú flytjum við tollfrjálst til allra EFTA- og EB-landa allan iðnvarn- ing og hraðfrystan fisk og fullunn- inn. Varðandi þá fullyrðingu að lífs- kjör á íslandi myndu standa í stað, gerðumst við ekki aðilar, er það að segja, að viðskipti okkar við Evrópulönd jukust hröðum skref- um eftir að ræða aðildartalsmanns- ins var flutt, og hafa alla tíð síðan staðið með miklum blóma. At- hafnafrelsi landsmanna til verslun- ar og hverskonar viðskipta við umheiminn, ásamt góðri menntun og dugnaði íslensku þjóðarinnar, að ógleymdum gæðum landsins og hafsvæðanna umhverfis það, hefir skilað okkur betri Iífskjörum en víðast hvar annars staðar í Evr- ópu, og gert ísland eitt ákjósanleg- asta landið á Norðurhvelinu til búsetu. Einmitt sú staðreynd gæti reynst þjóðinni hættuleg, með hlið- sjón af gagnkvæmu frelsi 380 milljóna Evrópubúa, til frjálsrar atvinnu og búsetu í landi okkar, skv. EES-samningi. Það er ærin ástæða til þess að spyrja nú, hvort það sé nokkuð sem bendi til þess, að þeir stjórnmálamenn sem koma vilja íslandi undir vestur-evrópska stjórn árið 1993, hafí gleggri inn- sýn í framtíðina en skoðanabræður Auður Sveinsdóttir „Samningurinn um EES þjónar á engan hátt hagsmunum um- hverfisverndar, með öðrum orðum framtíð- arhagsmunum íbúa jarðarinnar til lífvæn- legra umhverfis." við útskúfuð og einangruð frá Evrópu. Það er hægt að gera samninga í viðbót við þá sem þeg- ar hafa verið gerðir og þjóna hags- munum okkar vel. í grein sem hinn þekkti norski prófessor Torsten Eckhoff hefur ritað, afneitar hann algjörlega þeirri skoðun að höfnun á þátttöku í EES leiði til einangrunar, eymdar og volæðis, heldur að margir aðrir góðir möguleika séu til staðar og ekki sé verið að loka neinum gátt- um. Andstaða náttúru- verndarsamtaka Það er ekki að ástæðulausu að náttúruverndarsamtök Norður- landa eru andvíg aðild að Evrópska efnahagssvæðinu og Evrópu- bandalaginu og hafa lýst því opin- berlega yfir. Astæðan er einföld. Samningurinn um EES þjónar á engan hátt hagsmunum umhverf- isverndar, með öðrum orðum fram- tíðarhagsmunum íbúa jarðarinnar til lífvænlegra umhverfis. Af þeirri einföldu ástæðu er ég algjörlega andvíg aðild að EES eða Evrópubandalaginu og veit að þeim sem annt er um að lífríki jarðar og auðlindum verði ekki spillt eru sama sinnis. Höfundur er landslagsarkitekt og varaþingmaður Alþýðubanda- lagsins í Reykjavík. Jóhannes Ft. Snorrason „Er vonandi að þjóðin átti sig í tíma, ella mun- um við glata því, sem okkur ætti að vera dýr- mætast, þ.e. sjálfsfor- ræðið, fullveldi íslensku þjóðarinnar." þeirra árið 1962? Um framtíðarsýn hinna fyrrnefndu er vonandi að þjóðin átti sig í tíma, ella munum

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.